Giải pháp để duy trì vững chắc mức sinh thay thế tại các địa phương

Mức sinh thay thế có vai trò quan trọng trong việc ổn định quy mô, chất lượng, cơ cấu dân số. Gần 60 năm qua, nhờ kiên trì đẩy mạnh kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) mức sinh của Việt Nam đã giảm nhiều. Vào những năm 60 của thế kỷ trước, trung bình mỗi bà mẹ sinh khoảng 7 con, nay chỉ có 2 con, người ta gọi là đạt "mức sinh thay thế".

Nếu duy trì mức sinh ở mức thấp hợp lý với tổng tỷ suất sinh khoảng từ 1,9 đến 2,0 con/phụ nữ thì đến năm 2050, quy mô dân số nước ta sẽ ổn định ở mức từ 115 đến 120 triệu người sẽ phát huy được các lợi thế của dân số. Đó là quy mô dân số sẽ ổn định ở mức thấp hơn, cơ cấu tuổi của dân số sẽ cân bằng hơn, giảm dần được sự chênh lệch bất lợi về mức sinh giữa các địa phương, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển bền vững kinh tế - xã hội của đất nước.

Nghị quyết số 21 của Hội nghị lần thứ Sáu, Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới, đã nhấn mạnh chủ trương "chuyển trọng tâm chính sách dân số từ KHHGĐ sang dân số và phát triển" và xác định mục tiêu không phải "giảm nhanh mức sinh" như trước đây mà là "Duy trì vững chắc mức sinh thay thế (bình quân mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có 2,1 con), quy mô dân số 104 triệu người" vào năm 2030.

Để đạt mục tiêu này, theo tính toán của các nhà khoa học, luôn luôn phải có từ 13 triệu đến 14 triệu cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sử dụng biện pháp tránh thai (năm 2016 con số này là 12,7 triệu).

Tính chung trên phạm vi cả nước, Việt Nam đã đạt mục tiêu "mức sinh thay thế" một cách vững chắc, nhưng do trình độ phát triển không đều nên giữa các tỉnh, mức sinh chênh lệch khá lớn, đây cũng là thách thức của công tác dân số ở nước ta.

Theo các chuyên gia, trước đây, mức sinh ở vùng nào cũng cao nên mục tiêu giảm sinh là thống nhất cho tất cả các vùng, các địa phương. Và các giải pháp để đạt được mục tiêu cũng tương tự nhau. Hiện nay, mục tiêu và giải pháp về mức sinh lại phải phân biệt theo từng vùng, từng tỉnh. Và do đó phức tạp hơn.

Ngoài mức sinh khác biệt giữa các vùng, công tác dân số của nước ta còn phải đối diện với các thách thức như: Mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số; tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng và phân bố dân số hợp lý…

Chia sẻ về các giải pháp nhằm duy trì vững chắc mức sinh thay thế ở nước ta, Giáo sư Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội cho biết, trước hết chúng ta vẫn cần đẩy mạnh tuyên truyền về lợi ích của kế hoạch hóa gia đình, quy mô gia đình nhỏ. Nhưng quan trọng nhất là cung cấp dịch vụ và phương tiện tránh thai đầy đủ, kịp thời, thuận tiện, an toàn và hiệu quả cao.

Để làm được điều này, Giáo sư Nguyễn Đình Cử nhấn mạnh, nhà nước cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ các cặp vợ chồng thực hiện kế hoạch hóa gia đình. Chẳng hạn cấp phát miễn phí hoặc bán rẻ phương tiện dịch vụ tránh thai. Các giải pháp phải phù hợp với mức sinh của từng vùng.