Duy trì mức sinh thay thế, sự cần thiết để phát triển bền vững đất nước

Năm 2007, nước ta đã bước vào thời kỳ cơ cấu dân số vàng, tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động chiếm tới gần 70% dân số, đã đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong hơn 30 năm đổi mới. 

Mặc dù nước ta đã duy trì mức sinh thay thế trong hơn 10 năm qua nhưng hiện nay đang đối mặt với thực trạng chênh lệch mức sinh đáng kể giữa các vùng; xu hướng không muốn hoặc sinh rất ít con đã xuất hiện ở một số đô thị, nơi có điều kiện kinh tế phát triển; trong khi đó, tại một số nơi điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, chưa phát triển, mức sinh vẫn cao, thậm chí rất cao trên 2,5 con…

Các chuyên gia nhận định, nếu trước đây khi chưa đạt mức sinh thay thế thì mục tiêu xuyên suốt của chúng ta là giảm sinh. Nay, Việt Nam đã gần 15 năm đạt mức sinh thay thế do vậy mục tiêu của cả nước là duy trì vững chắc mức sinh này. Từ năm 2006, Việt Nam đã đạt mức sinh thay thế và duy trì mức sinh này trong gần 15 năm qua.

Hiện nay, chúng ta đang phải đối mặt với tình trạng mức sinh không đồng đều giữa các vùng, khu vực. Nơi mức sinh cao đang có xu hướng tiếp tục tăng sinh; nơi mức sinh đang xuống quá thấp. Cụ thể, có 33 tỉnh có mức sinh cao phần lớn thuộc các vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Bắc Trung bộ và duyên hải miền Trung là những tỉnh còn có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn.

Đông Nam bộ và Đồng bằng Sông Cửu Long là những vùng có mức sinh giảm sâu dưới mức thay thế, kể cả vùng nông thôn, từ năm 2009. Ngược lại, ở những vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Bắc Trung bộ và duyên hải miền Trung lại chưa bao giờ đạt được mức sinh thay thế. Nhiều tỉnh còn có mức sinh khá cao như Hà Tĩnh, Kom Tum, Lai Châu với gần 3 con/1 phụ nữ.

Đây là thách thức đối với công tác dân số ở nước ta. Nguyên nhân là do trình độ phát triển, văn hóa, phong tục tập quán, hiệu quả của chương trình dân số, kế hoạch hóa gia đình của các vùng là khác nhau. Cần có những giải pháp hiệu quả để duy trì vững chắc mức sinh thay thế ở nước ta, đóng góp vào sự phát triển ổn định, bền vững của đất nước.

Giáo sư Nguyễn Đình Cử nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội cho rằng, các giải pháp phải phù hợp với mức sinh của từng vùng. Chẳng hạn, đối với Đông Nam bộ và đồng bằng sông Cửu Long thì cần thực hiện chính sách khuyến sinh, tức là mỗi cặp vợ chồng sinh đủ 2 con. Còn đối với những vùng chưa đạt mức sinh thay thế thì vẫn cần tiếp tục chính sách giảm sinh. Các biện pháp này có thể bao gồm truyền thông, nhưng nội dung truyền thông phải thay đổi để phù hợp từng vùng.

Cũng theo Giáo sư Nguyễn Đình Cử: "Chính sách cung cấp phương tiện và dịch vụ tránh thai đối với những vùng đã đạt mức sinh thay thế thì kênh thị trường có thể là chính còn đối với các vùng mức sinh còn cao thì hỗ trợ, thậm chí phân phát miễn phí vẫn là phương thức quan trọng".