Gieo "tình" trên cao nguyên

Ông Tạ Văn Đức và bà Nguyễn Thị Liên là cặp “liền anh, liền chị” gắn bó lâu năm nhất với dân ca quan họ tại huyện Krông Năng. Ảnh: Tiến Thành

"Ai xui ta gặp nhau giữa cao nguyên lộng gió..."

Ngày nay, Krông Năng là huyện có số người hát quan họ nhiều nhất  tỉnh Đắk Lắk. Đây cũng được xem như “cái nôi” quan họ cao nguyên. Ông Trương Quang Huy, cán bộ Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Krông Năng cho biết, trên địa bàn hiện có nhiều “làng quan họ” như: Tân Hiệp, Tân Bắc (xã Ea Tóh), Lộc Xuân, Lộc Yên (xã Phú Lộc) và Quyết Tiến (xã Dliê Ya). Số “liền anh, liền chị” tại đây lên đến con số hơn 100 người.

Với vợ chồng ông Tạ Văn Đức (60 tuổi) và bà Nguyễn Thị Liên (58 tuổi) hiện sống tại thôn Quyết Tiến (xã Dliê Ya), dân ca quan họ không chỉ là món ăn tinh thần làm vơi đi nỗi nhớ quê hương mà nó còn là "cầu nối" cho mối lương duyên định mệnh của hai ông bà.

Nhớ lại ngày “anh còn son, em cũng còn son...” trên mảnh đất Ninh Sơn (huyện Việt Yên, Bắc Giang), ông Đức cho biết, từ bé đã thích nghe làn điệu dân ca quan họ. Lớn lên, chàng thanh niên tham gia đội văn nghệ của thôn và đã “phải lòng” giọng hát ngọt ngào, êm ái của cô gái thôn kế bên trong những lần tham gia các phong trào văn nghệ.

Ngồi bên cạnh chồng, người phụ nữ với gương mặt tròn, phúc hậu không giấu được xúc động khi nhớ về những kỷ niệm lúc vợ chồng bà bắt đầu quen nhau. Theo bà Liên, thông qua những buổi tập hát quan họ, hai ông bà đã cảm mến nhau qua chính những câu hát giao duyên:  “Gặp đây ăn một miếng trầu, không ăn cầm lấy, không ăn cầm lấy cho nhau vừa lòng. Trầu này, trầu tính trầu tình, ăn vào cho đỏ, ăn vào cho đỏ, môi mình môi ta...”, “ước gì ta được, ước gì ta được, làm con một nhà”. Những câu hát đầy tình ý như “ngấm” vào cặp đôi trai tài, gái sắc, để đến năm 1976, “liền anh” Tạ Văn Đức và “liền chị” Nguyễn Thị Liên đã chính thức “thưa với mẹ cha” và nên duyên vợ chồng từ đó.

Năm 1996, ông bà quyết định vào Đắk Lắk làm ăn, sinh sống và bắt đầu “gieo mầm” làn điệu dân ca quan họ tại đây. Ông bà cũng là cặp liền anh, liền chị khởi xướng, truyền cảm hứng quan họ tại mảnh đất Krông Năng này. Bà Liên tâm sự, những ngày đầu vào là kinh tế mới, mọi việc đều lạ lẫm, khó khăn vô cùng. Những lúc như vậy, vợ chồng bà lại dùng lời ca tiếng hát để xua đi sự vất vả mệt nhọc, thêm động lực tiếp tục cuộc mưu sinh.

Quan họ “gõ cửa” từng nhà

Gần 20 năm lập nghiệp nơi đất khách quê người với bao mồ hôi, nước mắt đổ xuống nơi cao nguyên đại ngàn, giờ cuộc sống của vợ chồng ông Đức, bà Liên đã dần ổn định. Các con của ông bà đều đã khôn lớn trưởng thành và có gia đình riêng. Ông bà có 5 đứa cháu nội, ngoại đề huề.

Với ông bà, trong suốt 40 năm đồng cam cộng khổ, tình yêu với dân ca quan họ chưa bao giờ nguôi. Ông Đức tâm sự: “Thôn Quyết Tiến hiện có 43 hộ gia đình, trong đó có 11 hộ là những người con của đất Kinh Bắc xưa. Ngày mới vào đây, hộ nào cũng phải lo tập trung làm kinh tế nên rất khó để vận động mọi người tham gia sinh hoạt đội hát quan họ. Vài năm trở lại đây, khi nỗi lo “cơm áo gạo tiền” không còn là gánh nặng, cuộc sống dần ổn định, ước nguyện thành lập đội hát quan họ mới thực hiện được”.

Bà Liên chia sẻ thêm, những lần hai vợ chồng bà đi vận động mọi người tham gia đội hát quan họ để nhớ về quê hương, đa phần các chị em đều ủng hộ. Chỉ có “cánh mày râu” còn e dè do ngại lên sân khấu. Cũng có trường hợp thích nghe hát quan họ nhưng lại ngại đến sân khấu. Do vậy, ông bà cũng mất khá nhiều thời gian để làm “công tác tư tưởng” cho các thành viên. Sau dần, nhờ sự khuấy động phong trào mạnh mẽ từ “liền anh” Tạ Văn Đức và “liền chị” Nguyễn Thị Liên, đội hát quan họ thôn Quyết Tiến đã được thành lập với sự tham gia của 6 cặp vợ chồng. Họ đều là người con gốc Bắc Ninh, Bắc Giang vào Đắk Lắk lập nghiệp.

Sau khi đã thành lập được đội hát tại thôn nhà, vợ chồng ông Đức, bà Liên còn vận động những người thuộc các thôn khác, nơi cũng có đông người dân gốc Bắc vào sinh sống, kêu gọi họ thành lập các đội hát quan họ để khi có cơ hội thì giao lưu với nhau. Ông Đức cho biết, sau khi nghe ông “đặt vấn đề” như vậy, nhiều người cũng đã hưởng ứng nhiệt tình và rốt ráo vận động những người đồng hương tham gia. Từ đó, nhiều đội hát quan họ đã được dựng lên mang đậm chất “cây nhà lá vườn” ở vùng cao nguyên này.

“Tôi nhớ mãi lần đầu tiên đi biểu diễn giao lưu với xã bên cạnh, chúng tôi được chào đón như những nghệ sỹ chuyên nghiệp bởi lẽ, chúng tôi là đội hát duy nhất diện trang phục “chuẩn” của dân ca quan họ. Lúc biểu diễn xong, nhiều người vỗ tay cổ vũ và xin chụp ảnh lưu niệm cùng. Lúc ấy, đoàn chúng tôi thấy tự hào vô cùng”, ông Đức phấn khởi nhớ lại.

Tuy tất cả các thành viên trong đội hát quan họ đều đã bước sang bên kia cái dốc của cuộc đời, nhưng giọng hát của các “liền anh, liền chị” vẫn rất trong trẻo. Qua những câu chuyện ông Đức, bà Liên kể về quá trình tập luyện không biết mệt của các thành viên, chúng tôi ngỡ như họ là những thanh niên trai tráng vẫn căng đầy nhiệt huyết của tuổi trẻ. Chính cặp vợ chồng “U60” này cũng công nhận “trẻ ra đến vài tuổi” từ khi đội hát quan họ của thôn được thành lập.

Không quê Kinh Bắc cũng say quan họ

Trong số những người hằng ngày vẫn miệt mài “truyền lửa” quan họ trên mảnh đất cao nguyên, có những người không hề xuất thân từ cái nôi của quan họ, mà chính làn điệu dân ca này đã đưa họ đến gần nhau, gắn kết với nhau. Tìm đến Trung tâm Văn hóa TP Buôn Ma Thuột vào ngày nghỉ cuối tuần, không khí tập luyện của các “liền anh, liền chị” vẫn rất hăng say. Được biết, đây là buổi sinh hoạt hát quan họ diễn ra vào Chủ nhật hàng tuần của câu lạc bộ “Tiếng hát mãi xanh”. Tiếng là CLB quan họ nhưng những thành viên lại là người dân tứ xứ đến từ nhiều tỉnh/thành trên cả nước và tất thảy, không có ai là người gốc Kinh Bắc xưa! Giữa họ chỉ có điểm chung duy nhất là tình yêu với làn điệu dân ca mượt mà này. Chia sẻ về ý nghĩa của việc thành lập CLB, “liền chị” Nguyễn Thị Toan (quê gốc Ninh Bình, Chủ nhiệm CLB) cho biết: “CLB “Tiếng hát mãi xanh” có tiền thân là CLB hát dân ca của tỉnh Đắk Lắk được thành lập với mục đích làm sống lại những bài hát đi cùng năm tháng đặc biệt là các làn điệu dân ca. Bên cạnh đó, CLB cũng là nơi tụ họp, giao lưu và chia sẻ của những người đam mê hát quan họ đến từ nhiều địa phương trên cả nước, giúp gắn kết những “tâm hồn đồng điệu” muốn gìn giữ và lưu truyền giá trị văn hóa phi vật thể này đến đông đảo người hâm mộ”.

 

Ông Nguyễn Hữu Chuyên – Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa Thành phố Buôn Ma Thuột.     Ảnh: N.Mai

Dân ca quan họ sống động cảm hứng tại mảnh đất Tây Nguyên hơn 30 năm trước, khi nhạc sỹ Vũ Thiết sáng tác bài hát “Nghe câu quan họ trên cao nguyên” (phổ thơ Hữu Chỉnh) với những câu hát trữ tình: “Mùa cà phê hương ngát đợi chờ/Vẫn như em cô gái quan họ/ Ai xui ta gặp nhau giữa cao nguyên lộng gió/Mà gặp quê hương trên mọi quê hương…”. 

Mai Thùy/Báo Gia đình & Xã hội