Hà Nội sẽ gặp phiền toái khi “số hóa” tên đường?

Tại TPHCM, việc “số hóa” tên đường đã được thực hiện (Trong ảnh: Đường D5 giao với đường D2 ở quận Bình Thạnh). Ảnh: TL

Đô thị thế giới tồn tại cùng lúc nhiều hình thức…

Việc “số hóa” tên đường phố bằng kí tự được nhận định như một xu hướng tất yếu cho đô thị nhằm giải quyết những tiện ích về tìm kiếm địa điểm, công tác quản lý hành chính, phục vụ đời sống dân sinh, phát triển du lịch và tránh sự trùng lặp… Chẳng hạn ở TPHCM, khi hỏi đường Nguyễn Đình Chiểu thì phải là Nguyễn Đình Chiểu Phú Nhuận hay Nguyễn Đình Chiểu quận 3? Hỏi đường Lê Lợi thì là Lê Lợi ở Gò Vấp hay Lê Lợi quận 1?...

Trao đổi với PV Báo Gia đình & Xã hội, GS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định: “Theo tôi, việc số hóa đường phố là chủ trương đúng, trùng với xu hướng của nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nước có nền văn minh đô thị phát triển. Tất nhiên, họ không đánh số theo kiểu đơn giản là 1, 2, 3, 4… mà có quy ước rất logic, chặt chẽ về địa lý. Từ đó, thống nhất việc lấy chữ cái cùng phần chữ số. Từ một đường phố đã được “số hóa”, rất dễ xác định vị trí, quản lý hành chính. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi tất cả người dân phải biết sử dụng bản đồ thành thạo chứ không phải cứ lơ mơ đi lạc rồi lại… “tôi tưởng!”.

GS Nguyễn Quang Ngọc chia sẻ thêm, dù là xu hướng chung nhưng việc đặt tên đường theo số chỉ nên áp dụng ở những khu đô thị mới, đang bắt đầu xây dựng, quy hoạch còn những đường phố đã được đặt tên ổn định, tồn tại hàng trăm năm mà bây giờ “đè” ra đánh số đều không ổn. Ông nói: “Nếu mã hóa để tiện quản lý thì phải mã hóa kiểu khác chứ không nên trưng ra mặt đường những ký tự, chữ số này kia. Chính đô thị trên thế giới, đặc biệt là các nước phương Tây vẫn tồn tại cùng lúc nhiều hình thức: Đường phố đặt theo tên danh nhân, theo tên đất và kí tự đã được mã hóa… họ kết hợp các hình thức rất rành mạch, không trùng lặp hay gây phiền toái gì cả”.

Trước câu hỏi: “Thường mọi thay đổi dần sẽ quen, chẳng hạn đường Thanh Niên (Hà Nội) trước đây có tên là đường Cổ Ngư, giờ nếu đổi thành một cái tên đã “số hóa” thì có hợp lý không?”, GS Nguyễn Quang Ngọc cho hay: “Tôi thường đồng tình với ý tưởng giữ lại các tên cổ bởi điều đó phản ánh chiều sâu văn hóa nhưng sự thay đổi như tên đường Thanh Niên là một câu chuyện lịch sử đánh dấu sự chuyển đổi từ thời “Đường Cổ Ngư xưa chầm chậm bước ta về” đến biểu tượng cho thời kỳ đổi mới, phát triển, thanh niên Thủ đô và cả nước đồng sức đồng lòng xây dựng tương lai. Ban đầu, lúc đặt tên mới, nhiều người thấy tiếc. Dần dần, trải qua nửa thế kỷ, tên đường Thanh Niên đã đi vào đời sống công dân Thủ đô và cả nước, gắn bó với du khách quốc tế. Bây giờ, con đường ấy mà đổi thành kí tự kiểu x, y, z nào đó là bất ổn. Tên đất, tên người một khi đã in vào tâm khảm con người lẫn chiều sâu văn hóa thì không nên thay đổi nữa”.

“Tôi tự ứng cử và cần 30 ngày để thực hiện!”

Kiến trúc sư Nguyễn Vĩnh Tiến.

Trao đổi với chúng tôi xung quanh ý tưởng đặt tên đường theo số, kiến trúc sư Nguyễn Vĩnh Tiến cho biết: “Với tư cách vừa là kiến trúc sư, vừa là nhà quy hoạch, tôi cho rằng ý tưởng này mới nghe thì tưởng sẽ thuận tiện hơn nhưng trên thực tế không hẳn là như vậy. Chẳng hạn ở TPHCM, có những tên quận đặt theo số nhưng khi thực hiện các thủ tục hành chính, người ta đều phải ghi chú cả phần số và phần chữ vào văn bản nhằm đảm bảo sự chặt chẽ, tránh bị điều chỉnh, can thiệp. Như vậy, tưởng thuận tiện hóa ra phiền phức thêm. Chưa kể, về phương diện văn hóa, việc đặt tên theo số sẽ khô khan, còn theo chữ giúp người ta có cảm giác về vùng đất, yếu tố văn hóa, nhân vật, không gian, thời gian…”.

Trước lo ngại về vấn đề nếu đặt tên đường phố bằng tên danh nhân thì sẽ không đủ tên để đặt, kiến trúc sư Nguyễn Vĩnh Tiến khẳng định: Sẽ có nhiều cách để đủ! Cụ thể, đó là sự phân chia theo thời kỳ lịch sử, nhân vật xuất chúng, chuyên ngành (khoa học, y học, văn học nghệ thuật, âm nhạc, hội họa…), tôn giáo, thiên nhiên-đặc trưng vùng miền… và cần mở rộng, triển khai theo hướng: Không phải cứ người đã khuất mới được đặt tên cho đường phố mà những người làm nên kì tích chưa ai làm được đều xứng đáng được đặt tên đường. “Những nghệ sĩ lớn như Đặng Thái Sơn rất xứng đáng được đặt tên đường, đó vừa là cử chỉ văn hóa, vừa là động lực cho hàng triệu người nỗ lực cống hiến, không phải để tên mình được đặt tên đường mà vì họ có niềm tin vào giá trị của sáng tạo, cống hiến sẽ được ghi nhận một cách xứng đáng”, anh nói.

Qua cuộc trao đổi cùng chúng tôi, kiến trúc sư Nguyễn Vĩnh Tiến bày tỏ nguyện vọng tự ứng cử, không yêu cầu kinh phí và nếu được lãnh đạo TP Hà Nội chấp thuận, anh cần khoảng 30 ngày để giải quyết ngay những vấn đề bất cập của thành phố đó là: Trùng tên đường, số nhà lủng củng và bến chờ xe bus không tên.

Theo kiến trúc sư Nguyễn Vĩnh Tiến, về việc trùng tên đường, cần mở rộng triển khai đặt tên theo nhiều chủ đề như đã đề xuất. Ví dụ, về chủ đề tôn giáo, ở gần các đền chùa, những con đường nhỏ có thể mang tên các vị chư Phật hoặc thần thánh liên quan. Chủ đề thiên nhiên, dựa vào đặc trưng văn hóa vùng đất, có thể đặt tên đường phố theo tên các loài hoa, làng nghề, sản vật, thành hoàng làng. Như làng nghề Bát Tràng, tên phố sẽ ý nghĩa hơn nếu đặt theo các loại gốm hoặc tên những người có công khai mở, xây dựng vùng đất.

Kiến trúc sư Nguyễn Vĩnh Tiến không ủng hộ ý tưởng “số hóa” tên đường phố vì theo anh, với người dân Việt Nam tư duy định lượng không phải là thế mạnh mà mạnh về tư duy định tính. Anh nói: “Nhờ tư duy định tính mà dân tộc ta đã làm được biết bao nhiêu việc lớn lao, vĩ đại trong chiến tranh và công cuộc đổi mới. Vậy kể cả việc đặt tên đường, cũng phải dựa vào tư duy định tính, từ đó kết hợp hài hòa với nhiều yếu tố khác nhằm tạo nên sơ đồ mạch lạc về giao thông. Tôi nghĩ, TP Hà Nội không cần phải tốn kém mà cứ mời tôi hoặc những người giỏi hơn tôi, họ sẽ làm trong khoảng 30 ngày, như thế là nhanh chóng, tiết kiệm nhất”.

Thành Nam