Hàng triệu người trước nguy cơ ăn nước thải

 

Hàng triệu người dân sống tại Bình Dương, TP HCM đang “toát mồ hôi”vì nguồn nước cấp cho Nhà máy nước Thủ Dầu Một, Tân Hiệp cũng bị vạ lây sau sự cố này, khiến hàm lượng amoni trong nước bất ngờ tăng lên 3mg/lít, đe doạ nghiêm trọng sức khoẻ con người...

 

 

Giữa vùng đất xanh mướt cao su của ấp Cầu Sắt, xã Lai Hưng, huyện Bến Cát, Bình Dương, trại heo 68.000 con thuộc Công ty San Miguel Pure Foods Việt Nam gây ấn tượng với những nóc nhà to, những cột nước vươn cao, trái ngược hẳn với vô số nóc nhà thấp lè tè, không điện không nước của các hộ nông dân xung quanh.

 

Anh Phạm Tứ Hải có 7 sào cao su cạnh bờ rào hồ chứa nước của trại heo. Nhà anh Hải có 4 nhân khẩu sống ở đây đã 17 năm nay trong căn nhà lá lụp xụp nhìn thẳng ra bờ rào hồ chứa nước.

 

Đường nước băng ngang đất nhà anh Hải đã giết chết vô số tre và gây hôi thối quanh năm.

 

Khi biết chúng tôi là nhà báo, anh Hải không kịp khoác áo kéo tuột chúng tôi  qua mấy bụi tre, đến sát bờ rào trại heo được làm bằng lưới thép B40. Anh Hải kể: “Cách đây mấy hôm bờ phía đó bị vỡ, nước hôi thối tràn ra suối bến Ván. Con suối nhỏ không thoát kịp, nên nước đen tràn cả vào vườn cao su. Vườn tre của người dân bị ngập, chết nhiều lắm”.

 

Qua quan sát, trong khuôn viên khá rộng được quây bằng lưới B40 có một hồ chứa nước khá lớn, chỉ tội nước đen đặc như mực. Khách quan nhận xét, khó có thể gọi đây là hồ được xây dựng để chứa nước thải chưa xử lý, vì đây là hồ nước tự nhiên được trưng dụng thành hồ chứa nước thải.

 

Anh Hải vừa kéo chúng tôi ra cống xả, vừa nói: “Trước hôm vỡ bờ, nhà tôi có người quen đến chơi. Chúng tôi giữ họ lại ăn cơm với canh rau đay do tôi trồng, vợ tôi nấu rất ngon nhưng họ một mực từ chối, vì họ không thể ăn cơm trong cái mùi hôi thối này được. Vậy mà gia đình tôi và bà con xung quanh phải ăn, ở cùng mùi hôi thối ấy hơn 10 năm nay. Đến nước giếng chúng tôi đang sử dụng cũng có mùi lạ”.

 

 

Con số 230.000m³ nước thải của trại heo thuộc San Miguel Pure Foods Việt Nam chưa xử lý tràn ra sông Thị Tính trong vụ vỡ bờ hồ chứa nước thải vào ngày 25/7 so với con số ước tính 5.000m³/ngày do Vedan xả ra sông Thị Vải trong hơn 10 năm chỉ là con số nhỏ.

 

Số nông dân bị tác động tại các xã Lai Hưng, Long Nguyên, Mỹ Phước, Thới Hòa, Tân Định và Phú An của tỉnh Bình Dương sau vụ vỡ bờ hồ cũng không lớn bằng 4.600 nông dân sống ven sông Thị Vải, bị nước thải Vedan gây tổn hại. Nhưng vụ San Miguel Pure Foods Việt Nam để tràn nước thải lại có một hậu quả khác nghiêm trọng hơn, khi mấy triệu người dân sống tại Bình Dương, TP HCM dùng nước từ Nhà máy nước Thủ Dầu Một và Nhà máy nước Tân Hiệp, đều lấy nước trên dòng sông có sông Thị Tính đổ ra.

 

Theo Giám đốc Nhà máy nước Tân Hiệp - Bùi Thanh Giang, hàm lượng amoni trong nước đã tăng kỷ lục đến 3mg/lít. Đây là hàm lượng amoni cao nhất từ khi Nhà máy nước Tân Hiệp hoạt động. Trong khi đó, hàm lượng amoni trong nước mặt cao nhất cho phép chỉ ở mức tối đa là 2mg/lít. Một loạt các chỉ số khác như nitrit, nitrat, COD... đều tăng chóng mặt sau vụ bể bờ hồ chứa nước thải. Với chế độ bán nhật triều, nước thải đổ ra lại không thuộc vùng hạ lưu nên sẽ “xà quần” tại khu vực nhà máy nước một thời gian dài trước khi bị thuỷ triều đưa về vùng hạ lưu.

 

Trong thời gian ấy, nước thải chưa xử lý sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến người dân TP HCM và Bình Dương, vì chuyện xử lý triệt để nước bị ô nhiễm nghiêm trọng của cả hai Nhà máy nước Tân Hiệp, Thủ Dầu Một là đều không ai chắc chắn cả.

 

Theo Tiến sĩ Lê Huy Bá, Viện trưởng Viện Khoa học, Công nghệ và Quản lý Môi trường (TP HCM), San Miguel Pure Foods Việt Nam sử dụng hồ tự nhiên để chứa nước thải chưa xử lý với trữ lượng lớn là trái với nguyên lý khoa học và thiếu thiện chí bảo vệ môi trường. Nhiều nhà khoa học khác cho rằng, hồ chứa nước thải không được chống thấm sẽ nhanh chóng tàn phá khu vực xung quanh. Các nhà khoa học lấy làm khó hiểu tại sao chính quyền tỉnh Bình Dương và TP HCM không hề có một quy hoạch nào, nhằm bảo vệ thượng nguồn sông Sài Gòn, trong đó có sông Thị Tính, vốn là nguồn mạch sự sống của gần 10 triệu dân trong vùng.

 

Thông tin từ Sở TN- MT Bình Dương cho hay, trường hợp của San Miguel Pure Foods Việt Nam bị đề nghị xử phạt hành chính 106 triệu đồng cho các vi phạm gây ô nhiễm nguồn nước, không thực hiện đúng cam kết bảo vệ môi trường, không vận hành nhà máy xử lý nước thải đúng quy định... Truy thu phí bảo vệ môi trường khoảng 1,2 tỷ đồng.

 

Theo TS Phùng Chí Sỹ, Viện kỹ thuật nhiệt đới và bảo vệ môi trường, chi phí xử lý 230.000m³ nước thải của San Miguel Pure Foods Việt Nam (trong trường hợp còn trong hồ chứa) đã hơn gấp nhiều lần số tiền 1,2 tỷ đồng. Nếu xử lý lượng nước thải nói trên trong trường hợp đã tràn ra sông Thị Tính, thì không biết bao nhiêu mà tính? Như vậy, về mặt lợi ích kinh tế, doanh nghiệp sẽ chọn việc xả thải ra sông so với đầu tư và thực hiện quy trình xử lý nước thải. Vì vậy, nhiều người cho rằng quy định hiện hành chưa khả thi và thiếu tính răn đe.

 

Liên quan đến vấn đề xả nước thải của San Miguel Pure Foods Việt Nam, chính quyền địa phương đang tiến hành thống kê tại các xã Lai Hưng, Long Nguyên, Mỹ Phước, Thới Hòa, Tân Định và Phú An của tỉnh Bình Dương về thiệt hại của các hộ dân. Kinh nghiệm vụ Vedan chỉ “hỗ trợ chứ không bồi thường”, khiến các hộ nông dân gánh chịu hậu quả của San Miguel Pure Foods Việt Nam chẳng mấy tin tưởng vào việc kiện tụng. “Người ta bị cá chết, đếm được bao nhiêu con mà kiện còn chẳng được huống chi là chúng tôi, chịu khổ mà chẳng có cách chi cân đo đong đếm, làm sao mà kiện”- anh Hải than thở.

 

Dường như dưới tán lá cao su, những nông dân chưa thể tin ánh sáng công lý đủ sức đánh tan màu đen, mùi thối của nước thải dành lại lợi ích cho họ.

 

Phòng TN&MT huyện Bến Cát đã có thống kê thiệt hại của nông dân do sự cố vỡ hồ chứa nước thải của Công ty San Miguel Pure Foods Việt Nam. Xã Lai Hưng có diện tích cao su bị ngập là 15.000m², diện tích trồng tre bị ngập 1.500m², diện tích trồng cỏ bị ngập là 1.500m².   Tại xã Long Nguyên, 3.000m² đất trồng caosu bị ngập. Xã An Điền có 3 hộ dân bị ảnh hưởng, trong đó có 1 trường hợp bị thiệt hại với diện tích ao nuôi cá là 1ha, chết khoảng 90% số lượng cá thả 3 tháng tuổi. Còn tại xã Phú An, một hộ có ao nuôi ếch và cá rộng 5.000m², với số lượng là 4.000 con ếch giống 2 tuần tuổi bị ảnh hưởng.