Hệ thống chính trị và bộ máy chính quyền Vân Đồn được tổ chức như thế nào?

Vân Đồn là nơi có nhiều tiềm năng phát triển du lịch. Ảnh: T.L

Xây dựng bộ máy theo Hiến pháp

Theo Đề án Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn (gọi tắt Đặc khu kinh tế Vân Đồn), việc xây dựng hệ thống chính trị và bộ máy chính quyền Vân Đồn phải tuân thủ Hiến pháp, đổi mới hệ thống chính trị của Đặc khu, đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện của Đảng và quản lý của Nhà nước, phù hợp với các quy định về thể chế, chính sách kinh tế - xã hội có tính chất đặc biệt, vượt trội, cạnh tranh quốc tế.

Theo đó, UBND tỉnh Quảng Ninh đề xuất 2 phương án hệ thống chính trị và bộ máy chính quyền “đặc khu” hành chính - kinh tế Vân Đồn. Phương án 1 là tổ chức chính quyền địa phương đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn gồm có: Trưởng Đặc khu hành chính - kinh tế và các Trưởng Khu hành chính là những người đại diện hành chính của Trưởng Đặc khu hành chính - kinh tế (không tổ chức HĐND và UBND cấp huyện tại Đặc khu và cấp xã tại các Khu hành chính).

Phương án 2 là tổ chức một cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND tại Đặc khu hành chính - kinh tế Vân Đồn; tổ chức Khu hành chính với tính chất là cơ quan hành chính đại diện của UBND Đặc khu hành chính - kinh tế Vân Đồn, không tổ chức cấp chính quyền địa phương tại các Khu hành chính. Theo Ban Soạn thảo, nếu quyết định theo phương án 2, thêm HĐND của Đặc khu thì về cơ bản vẫn như cũ, không có gì mới khác biệt, giống như một chính quyền cấp huyện. Điều này sẽ ràng buộc nhiều quan hệ trong công việc dẫn đến sự chậm trễ, trì trệ. Vì vậy, Đặc khu cần có một nền hành chính hiện đại, một bộ máy tinh gọn, thông suốt, hiệu lực, hiệu quả và đề cao trách nhiệm người đứng đầu.

Qua so sánh ưu, nhược điểm của 2 phương án, Quảng Ninh lựa chọn phương án 1. Quảng Ninh đã đề xuất thay vì có trên 15 phòng, ban của Huyện ủy và UBND huyện như hiện nay, thì Đặc khu trong tương lai chỉ còn 8 phòng, ban; trong đó bao gồm: Văn phòng, Ban Tổ chức và quản lý nhân lực, Ban Kinh tế, Ban Phát triển hạ tầng, Ban Tài nguyên - Môi trường, Ban Thanh tra - Kiểm tra, Ban Chính sách xã hội và Ban Tuyên truyền - Vận động, hướng tới nhất thể hóa cả chức danh cấp ủy và chính quyền.

Ngoài ra, đặc khu còn có 12 Khu hành chính dựa trên địa lý hành chính của các xã, thị trấn hiện nay. Tất cả các hoạt động liên quan đến đời sống hàng ngày của người dân như việc giải quyết các thủ tục hành chính về khai sinh, kết hôn, khai tử, chứng thực… đều được phân cấp, ủy quyền cho Khu hành chính thực hiện.

Quảng Ninh cũng đề xuất nhất thể hóa chức danh Bí thư Đảng bộ đồng thời là Trưởng Đặc khu Vân Đồn. Trưởng Đặc khu Vân Đồn được phân cấp, giao thẩm quyền đột phá, vượt trội, có các cơ quan chuyên môn và bộ máy giúp việc tinh gọn, gắn với việc thành lập mới một số đơn vị đặc thù nhằm đảm bảo thuận lợi trong việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp như Trung tâm Dịch vụ Hành chính công, Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch hay Trung tâm Quản lý đô thị thông minh.

Quyền hạn của Trưởng Đặc khu đến đâu?

Theo dự án Luật Đặc khu được các cơ quan Trung ương và địa phương soạn thảo, luật này có 92 điều, trong đó, từ Điều 39 đến Điều 65 có hai phương án. Ở phương án 1, quy định quyền hạn tập trung ở Trưởng Đặc khu và Hội đồng Đặc khu có trách nhiệm giám sát.

Theo phương án này, Trưởng Đặc khu có tổng cộng 128 quyền hạn đặc biệt ở nhiều lĩnh vực như: Quyết định biện pháp thực hiện nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh, phòng chống tội phạm…; quyết định đặt đổi tên đường phố trong lĩnh vực xây dựng chính quyền; cấp phép hoạt động, kinh doanh, lữ hành quốc tế cho các doanh nghiệp, thành lập các khu công nghiệp trong lĩnh vực kinh tế…

Tại Hội nghị lấy ý kiến chuyên đề về dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (gọi tắt là Luật Đặc khu) được Ủy ban Pháp luật Quốc hội phối hợp với Bộ Kế hoạch - Đầu tư và tỉnh Khánh Hòa tổ chức vào ngày 26/9, nhiều đại biểu lo lắng khi dự thảo Luật Đặc khu trao quyền rất lớn cho Trưởng Đặc khu có thể sẽ dẫn đến lạm quyền nếu không có sự giám sát chặt chẽ. Vì vậy, theo nhiều đại biểu phải giao quyền giám sát cho Hội đồng Đặc khu. Hội đồng này có cơ cấu đại diện là HĐND tỉnh và các Bộ, ngành.

Trưởng Đặc khu chịu sự kiểm tra, thanh tra, giám sát bởi các cơ quan Trung ương và tỉnh được giao chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát và được quy định cụ thể trong Hiến pháp, Điều lệ Đảng và các văn bản pháp luật hiện hành đó là: Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Thanh tra Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương, Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy, Thanh tra tỉnh và các sở, ngành của tỉnh thực hiện theo thẩm quyền được giao.

Hoàng Ngọc Ninh