Hơn 70.000 cử nhân, kỹ sư thất nghiệp: Vì đâu thầy thừa, thợ thiếu?

Trong khi nhiều cử nhân, kỹ sư thất nghiệp thì nguồn lao động có tay nghề cao làm việc tại các dây chuyền sản xuất lại đang thiếu. Ảnh: Q.Anh

Theo bản tin cập nhật thị trường lao động quý I/2014 do Bộ LĐ-TB&XH và Tổng cục Thống kê mới công bố, cả nước có thêm 72.000 lao động thuộc nhóm có trình độ ĐH, CĐ bị thất nghiệp so với số thất nghiệp ở quý IV/2012. Đặc biệt, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động trình độ ĐH trở lên tăng 1,7 lần so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, nhóm sinh viên mới tốt nghiệp CĐ, ĐH trở lên có tỷ lệ thất nghiệp hơn 20%. Những con số này khiến không ít người cảm thấy sốc, bởi sắp tới sẽ lại có thêm hàng trăm nghìn sinh viên ra trường.

Đánh giá về thực trạng này, PGS.TS Nguyễn Đức Nghĩa - Phó Giám đốc ĐH Quốc gia TPHCM cho rằng: “Giáo dục đại học ở nước ta đang trả giá cho những dự báo thiếu chính xác. Nhiều ngành “hot” trước đây, nay đã phải ngưng tuyển sinh. Đáng buồn, vẫn chưa có bộ, ngành nào dự báo chính xác nguồn nhân lực, trong khi kỳ tuyển sinh ĐH, CĐ 2014 sắp diễn ra mà chưa có cơ sở khoa học nào chỉ ra ngành nào thừa, ngành nào thiếu”.

Dù chưa có một cơ sở dự báo chính xác, tuy nhiên ngành Giáo dục lại đặt mục tiêu phấn đấu từ nay đến năm 2020 sẽ có 256 sinh viên/1 vạn dân. Chính vì mục tiêu này nên trong vòng 10 năm trở lại đây, làn sóng mở trường, mở ngành đào tạo ồ ạt diễn ra nhiều nơi. Có quá nhiều trường ĐH, CĐ cho thấy cán cân “cung - cầu” chênh lệch ngày một lớn. Cho mở ngành tràn lan, ngay cả Bộ GD&ĐT hiện cũng đang lúng túng để cắt giảm. Ví dụ, khối ngành Kinh tế nhiều năm nay dư thừa nhân lực, song chỉ tiêu và sức hút vẫn vượt xa so với các ngành khác.

Việc đua nhau nâng cấp, thành lập trường ĐH, CĐ cũng bắt nguồn từ một thực tế, xã hội còn nặng nề chuyện bằng cấp. Quan niệm bằng đại học là giấy thông hành để bước vào đời đã dẫn đến tư tưởng muốn làm thầy chứ chẳng ai đi làm thợ. Thậm chí, nhiều thí sinh chỉ cốt lấy cái bằng ĐH, còn công việc, ra trường tính sau!?.

Thiếu lao động có tay nghề

Sinh viên tốt nghiệp ĐH, CĐ ra trường bị nhà tuyển dụng “chê” bởi sinh viên hiện nay đa phần được đào tạo nặng về lý thuyết, thiếu ứng dụng của nghề. Trong khi đó, thực tiễn xã hội hiện nay đòi hỏi người lao động phải biết ứng dụng chuyên môn trong công việc. Thống kê của Bộ LĐ-TB&XH chỉ ra rằng, học sinh, sinh viên học nghề tìm được việc làm đúng chuyên môn khi ra trường luôn đạt tỉ lệ trên 85%. Tuy nhiên, với tâm lý “trọng thầy không trọng thợ” khiến các trường nghề hiện nay rất khó tuyển sinh. Theo PGS.TS Nguyễn Đức Nghĩa, chính sách đãi ngộ “nửa vời” khiến số có nghề thất nghiệp cứ tăng mà nơi khát lao động có chuyên môn vẫn triền miên khát.

Theo TS Phạm Xuân Khánh - Hiệu trưởng Trường CĐ Nghề công nghệ cao Hà Nội: “Nhu cầu sử dụng lao động hiện nay đã đi vào thực chất, khi bằng cấp đã mang tính phổ biến thì nó không còn quá quan trọng nữa. Cái quan trọng vẫn là ở các doanh nghiệp cần những người thích nghi với môi trường sản xuất, tư duy ổn định, nhất là những người lao động ở các dây chuyền”.

Chỉ ra tỷ lệ chỉ tiêu tuyển sinh của ĐH, CĐ chiếm tới 70%, trong khi các trường trung cấp chuyên nghiệp, trường nghề chỉ là 30%, ông Đỗ Hữu Khoa - Hiệu trưởng Trường trung cấp Công nghệ thông tin Sài Gòn cho biết: “Các trường trung cấp khó tuyển sinh là do xu hướng “đại học hóa”. Ví dụ, dự kiến năm 2014, chỉ tiêu vào ĐH là trên 400.000, CĐ trên 280.000 chỉ tiêu và hệ trung cấp chuyên nghiệp là 300.000 chỉ tiêu. Như vậy, tỉ lệ cơ cấu này hoàn toàn không hợp lý. Chuyện thừa thầy thiếu thợ là điều dễ hiểu”.

Quang Anh