Khai thác vàng sa khoáng ở Kim Bôi- Hoà Bình: Băm nát sông Bôi

Lần theo những vết chân trâu, đi xuyên qua những ruộng ngô, chúng tôi ra được đến bờ sông thuộc các xã Mỵ Hoà, Sào Báy (huyện Kim Bôi). Đập vào mắt là những tàu cuốc đang ầm ì nổ máy hút cát sỏi từ dưới lòng sông lên.

 

Những chiếc tàu cuốc này đang huỷ diệt sông Bôi.

 

Theo ghi nhận của phóng viên, ở phía mũi tàu hướng ngược dòng chảy là những đống cát sỏi cao chừng hơn 4 m, mạn trái tàu là máng dẫn nước có màu vàng đục xả trực tiếp ra sông. Việc hút, xả của chiếc tàu này khiến cả một đoạn sông Bôi đục ngàu, nổi váng. Cách chiếc tàu cuốc này một đoạn xuôi theo dòng chảy là một chiếc tàu khác cũng đang thi nhau nhả khỏi, móc ruột dòng sông. Phát hiện thấy chúng tôi chụp ảnh, một thanh niên trên tàu đánh động: “Công an! Công an!... Chúng nó đang quay phim chụp ảnh... Đánh đi”. Trước những lời đe doạ, chúng tôi đành phải rút lui.

Theo những người dân sống quanh khu vực này, mấy năm nay phát hiện dưới lòng sông có vàng sa khoáng, các ông chủ ở nhiều nơi kéo về, họ đầu tư tàu cuốc núp dưới vỏ bọc là khai thác cát sỏi, nhưng thực chất là khai thác vàng sa khoáng, sử dụng thuỷ ngân để tách vàng rồi xả thẳng ra sông. Theo một công nhân (xin được giấu tên) đang làm vàng ở đây: Lương công nhân chạy máy chỉ trên dưới 2 triệu đồng, còn lương công nhân kỹ thuật để cô vàng thì phải 8- 10 triệu đồng tuỳ theo trình độ, thâm niên của từng người mà được chủ trả cho mức lương khác nhau. Công nhân được chia làm 3 ca: Ca 1 từ 5h đến 11h, ca 2 từ 11h đến 17h, ca 3 từ 17h- 22h.

 Thấy các chủ tàu làm được vàng, không đủ tiền đầu tư tàu như các ông chủ, người dân địa phương đóng bè gỗ, dùng gàu dây múc cát sỏi thủ công từ dưới đáy sông lên để tìm vàng. Một chiếc tàu trong ngày có thể múc được hàng ngàn gầu cát, sỏi dưới sông lên để đãi thì một bè của người dân địa phương một ngày chỉ đãi được 3- 4 gầu.

Theo ghi nhận của phóng viên, hoạt động khai thác cát sỏi, thực chất là vàng sa khoáng ở đây đang diễn ra rất công khai. Vì lòng sông bị đào bới khiến cho dòng chảy thay đổi và đe doạ công trình kè hai bờ sông Bôi với vốn đầu tư lên đến gần 1.000 tỉ đồng, kéo dài từ địa phận huyện Kim Bôi, Yên Thuỷ, Lạc Thuỷ. Đặc biệt là nguy cơ sạt lở ở những đoạn đã hoàn thành việc thi công do bị các núi cát sỏi từ các tàu cuốc chất lên chắn dòng chảy tạo thành các xoáy nước lớn. Người dân ở đây khẳng định, việc sử dụng thuỷ ngân để tách vàng của các chủ tàu cuốc đang khiến nước sông Bôi bị đầu độc.  

Được biết, nhằm chấm dứt tình trạng khai thác khiến sông Bôi bị tàn phá này, ngày 29/10/2008 UBND huyện Kim Bôi đã có công văn số 643 về việc tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động khảo sát, thăm dò, khai thác khoáng sản, gửi UBND các xã và các phòng, ban chuyên môn, đồng thời ra thông báo đình chỉ hoạt động của các tàu thuyền.

 

Tuy nhiên, sự cương quyết của chính quyền huyện đã không đạt được kết quả như mong muốn. Làm việc với chúng tôi, ông Hà Công Thích- Chủ tịch UBND xã Mỵ Hoà khẳng định: “Làm gì có tàu nào hoạt động. Trước kia thì có nhiều nhưng bây giờ chỉ còn một tàu thôi. Chủ tàu là ông Quách Công Đậu ở xóm Đồng Hoà 1, UBND huyện đã về niêm phong giao cho UBND xã, không cho phép các tàu hoạt động từ lâu rồi”.

 

Khi phóng viên hỏi: “Vậy hiện nay có thực là không có tàu nào hoạt động không?”. Ông Chủ tịch xã  quả quyết: “Không có, tôi đảm bảo với anh là như vậy”. Khi phóng viên đưa cho ông xem những tấm ảnh chụp những con tàu đang hoạt động, ông Chủ tịch xã hỏi lại: “Chắc là lâu rồi chứ...”. Nhưng khi phóng viên chỉ vào thời gian chụp lưu trên ảnh, ông Thích “thần người” một lát rồi nói: “UBND xã không cho phép nhưng tàu này vẫn hoạt động là trái pháp luật”. Phóng viên hỏi tiếp: “Tại sao điểm khai thác chỉ cách trụ sở UBND xã trên dưới 1km mà xã lại không phát hiện?”.

 

Ông Thích “lật kèo”: “Anh Đậu- chủ tàu trình đơn để tôi ký trình lên huyện xin gia hạn thời gian tháo dỡ niêm phong nhưng tôi không lưu. Tất cả những văn bản liên quan đến khoáng sản, các anh trên Phòng Tài nguyên môi trường giữ hết, xã không giữ lại gì cả. Các anh cứ lên huyện mà hỏi, ở đây chúng tôi chẳng có quyền gì đâu. Thế nhé...”.

Chỉ đạo của huyện đã có, nhưng vì sao hoạt động khai thác của các tàu vẫn không được kiểm soát? Trả lời câu hỏi này, ông Trương Minh Trung- Phó trưởng Phòng Tài nguyên  -  Môi trường Kim Bôi phân bua: “Rõ ràng là chúng tôi cũng có trách nhiệm, nhưng phòng chỉ có mấy người, làm sao chúng tôi ở dưới đó mãi được. Trước khi đi làm tôi đã nói thẳng với anh em trong phòng rồi, là cứ men theo màu nước mà tìm các tàu, chứ đừng có  xuống gặp chính quyền xã trước, nếu không họ sẽ tắt máy điện thoại hết đấy ...(?) Sau khi quay phim chụp ảnh rồi chúng tôi mới về làm việc với UBND xã, đồng thời lập biên bản đình chỉ hoạt động. Sau đó chúng tôi còn xích niêm phong các tàu lại giao cho UBND xã quản lý. Lãnh đạo xã mà cứ đổ cho phòng thì chính quyền xã làm gì... ”

Theo báo cáo của phòng này, tại địa phận các xã Nuông Dăm, Mỵ Hoà, Sào Báy, huyện Kim Bôi, có tổng cộng 13 tàu hoạt động với danh nghĩa nạo vét, khơi thông dòng chảy, tận thu cát sỏi, thực chất là khai thác vàng sa khoáng trái phép, cần phải được xử lý.