Khổ vì Luật Xử lý vi phạm hành chính

Người dân nơm nớp với những quy định xử phạt hành chính, nóng bỏng nhất là lĩnh vực giao thông. Ảnh: Việt Nguyễn.

54 nghị định “ăn theo”

Báo GĐ&XH ra ngày 16/12 với bài viết “Những quy định “oái oăm” năm 2013” bình chọn một số văn bản quy phạm pháp luật gây xôn xao dư luận và thiếu thực tế. Nhưng nhìn một cách tổng thể, những bức xúc gần đây nhất chủ yếu gắn liền với việc các bộ, ngành xây dựng các dự thảo nghị định, thông tư để cụ thể hóa Luật Xử lý vi phạm hành chính (VPHC) đã được Quốc hội khóa XIII thông qua tháng 6/2012 nhằm thay thế cho Pháp lệnh xử lý VPHC năm 2002. Điều đáng nói là, luật đã quy định rất rõ ràng, mạch lạc tuy nhiên cơ quan soạn thảo các văn bản dưới luật lại làm nảy sinh ra bao nhiêu phức tạp vì đưa ra các quy định “trời ơi” hoặc vì nợ đọng (hướng dẫn luật) khiến luật không thể đi vào cuộc sống.

Riêng với Luật Xử lý VPHC, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường cho biết, cần tới 54 nghị định quy định chi tiết luật, trong đó có 51 nghị định phải có hiệu lực cùng với thời điểm luật có hiệu lực thi hành. Bộ trưởng Bộ Tư pháp thừa nhận việc xác định hành vi vi phạm và mức phạt sao cho vừa bảo đảm tính hợp pháp, vừa phải hợp lý và khả thi thì rất khó và nhạy cảm vì liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức.

Quyền phạt trong tay

Quy định thẩm quyền xử phạt VPHC ở trong luật dành cho quá nhiều đối tượng cũng là nguyên nhân các bức xúc gần đây. Theo tìm hiểu, có gần 60 cấp ở mọi lĩnh vực, ngành nghề quản lý nhà nước và cấp hành chính, trong đó mỗi cấp lại được phân loại ra rất nhiều đối tượng. Ví dụ, chương II của luật này quy định 14 thẩm quyền, gồm: Chủ tịch UBND; Công an nhân dân; Bộ đội biên phòng; Cảnh sát biển; Hải quan; Kiểm lâm; Cơ quan Thuế; Quản lý thị trường; Thanh tra; Cảng vụ; Tòa án nhân dân; Cơ quan thi hành án dân sự; Cục quản lý lao động ngoài nước; Cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự. Nhưng, mỗi thẩm quyền này được phân cụ thể cho từ chủ tịch xã đến chủ tịch tỉnh, từ một công chức ngành thuế đến một vị tổng cục trưởng của một ngành…

Vì lẽ đó mà mới đây dư luận “hốt hoảng” khi điểm lại có tới ít nhất 3 nghị định thi hành Luật Xử lý VPHC mà trong đó cho phép một ông chủ tịch cấp xã cũng có thể phạt báo chí đến 5 triệu đồng như Điều 28 Nghị định 138/2013 quy định xử phạt VPHC trong lĩnh vực giáo dục. Hay Nghị định 79/2013 về xử phạt VPHC trong lĩnh vực thống kê cũng cho phép chủ tịch UBND cấp huyện được phạt “người đưa tin” tới 15 triệu đồng nếu phạm sai sót về số liệu. Hay Nghị định 173/2013 cũng nhằm hướng dẫn Luật Xử lý VPHC quy định mức phạt tới 20 triệu đồng với hành vi đưa tin dự báo áp thấp nhiệt đới, bão, lũ trên các phương tiện thông tin đại chúng không đúng quy định. Và thẩm quyền trong nghị định này cũng cho phép cấp chủ tịch xã được phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền tới 5 triệu đồng.

Cũng “ngại” dư luận

Bị can thiệp về đời sống cá nhân, bị phạt tiền là điều không người dân nào mong muốn. Thế nên, nhiều văn bản thi hành Luật Xử lý VPHC đã vấp phải không ít “sóng gió” từ giai đoạn dự thảo và kể cả khi đã ban hành. Dĩ nhiên, không phải cơ quan soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật nào cũng “trơ lì” trước dư luận. Dễ thấy nhất là Nghị định 167/2013 “quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình” khi được Bộ Công an lấy ý kiến nhân dân đã có một luồng ý kiến phản đối trước các đề xuất bất khả thi liên quan đến cái áo lót, chuyện nói tục, uống rượu, mại dâm đồi trụy, hay những chuyện thâm cung bí sử trong mỗi gia đình người dân. Kết quả là, rất nhiều quy định đã bị loại bỏ khi Chính phủ chính thức ban hành Nghị định 167.

Nhưng nghị định này vẫn “can thiệp” khá sâu khi cho phép phạt tới 2 triệu đồng với các hành vi như cấm người trong gia đình ăn uống, không cho mặc ấm, không cho… vệ sinh cá nhân. Trao đổi với PV Báo GĐ&XH, Luật sư Dương Kim Sơn (Công ty Luật TGT và Cộng sự) nhận xét: “Pháp luật ở một số nước có thể can thiệp vào chuyện nội bộ gia đình, để điều chỉnh quan hệ xã hội. Việc hay, dở, can thiệp sâu hay không thì cần phải phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội, xem có phù hợp với thuần phong mĩ tục, văn hóa Việt Nam”. Luật sư Nông Thị Hồng Hà (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cũng bình luận: “Những quy định xử phạt vi phạm hành chính mà áp vào nội bộ gia đình là rất khó khả thi. Không phải cái gì cũng dùng chế tài ngay được”.

Hay mới đây nhất, vẫn là Bộ Công an, với dự thảo sửa đổi Thông tư số 38/2010 cho phép “bêu riếu” người vi phạm giao thông trên mặt báo cũng làm “nóng” dư luận. Ông Lê Hồng Sơn - Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) phải lên tiếng “nhắc nhở” rằng: “Luật Xử lý VPHC là quy định gốc, buộc nghị định và thông tư phải phù hợp, không được quy định trái hoặc mâu thuẫn”.