Ký ức mùa thu Cách mạng Xô Viết Nghệ Tĩnh

Cuộc nổi dậy chớp nhoáng

Tôi tìm về làng quê ấy- Tổng Phù Long tên gọi lúc bấy giờ nay đổi tên là xã Hưng Long huyện Hưng Nguyên tỉnh Nghệ An. 85 năm đã đi qua, nhân chứng sống không còn lại một ai nhưng năm nào cũng vậy. “Cứ mỗi dịp kỉ niệm ngày trọng đại hay còn gọi là ngày giỗ chung, những người dân nơi đây đều tề tựu về đền Xuân Hòa để thắp hương tưởng nhớ những liệt sỹ cũng như ôn lại những chuyện về những ngày lịch sử thủa nào”, Bí thư Đảng ủy xã Hưng Long, ông Hoàng Nghĩa Toàn cho biết.

Ngày 12/9/1930, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, trực tiếp là Xứ ủy Trung Kỳ, 3 giờ sáng từ  Đền Xuân Hòa, sau hiệu lệnh của tiếng trống nhân dân ba tổng Phù Long, Thông Lạng; Nam Kinh đã tập kết mang theo gậy gộc, giáo mác, dây thừng, cờ đỏ búa liềm rực trời, rầm rộ kéo thẳng ga Yên Xuân, rồi tiến về phủ lỵ đòi yêu sách. Khi chị Nguyễn Thị Phia đang đứng trên mô đất cao diễn thuyết thì bất ngờ, máy bay địch nhào tới, vừa bắn liên thanh, vừa ném bom xuống đoàn biểu tình.

Đền Xuân Hòa, nơi quần chúng tập kết đi biểu tình ngày 12/9/1930

Bom rơi trên đê, bom nổ trên mái làng xác xơ. Vụ thảm sát đã khiến cho 217 người chết, 125 người bị thương, trong đó riêng Hưng Long có 47 người chết. Chưa dừng ở đó, để đàn áp giặc đã kéo về bao vây 54 làng Xuân Hòa, Yên Phú, Yên Thọ, Thuận Đức để truy bắt các chiến sỹ cách mạng, chúng điên cuồng đốt sạch gây nên cảnh màn trời chiếu đất cho hàng ngàn dân lúc bấy giờ.

Ông Nguyễn Văn Tam, nguyên là Trưởng Ban Hội cựu chiến Binh xã Hưng Long rưng rưng kể về những giây phút làm nên lịch sử: Hồi đó, có những người nằm xuống còn rất trẻ. Họ trẻ quá mà cũng anh hùng quá. Ấy là Nguyễn Vỹ - người đã dũng cảm trèo lên treo cờ Đảng trên cây trôi cao 40m, kêu gọi nhân dân vùng lên đấu tranh. Sau lần đó, ông bị bắt rồi xử bắn. Trước khi bị xử bắn, có cha xứ rửa tội nhưng ông Vỹ đã dõng dạc: “ tôi không có tội nên không có gì phải phải rửa tội”.

Ông Nguyễn Văn Tam, nguyên là Trưởng Ban Hội cựu chiến Binh xã Hưng Long rưng rưng kể về những giây phút làm nên lịch sử

… Và năm tháng qua đi, cây trôi cổ thụ đã bị đốn gục vì đạn bom, con đê  Tả Lam chạy dài ôm ấp, chở che xóm làng bao lần bị cày xới bởi đạn bom, Đền thiêng Xuân Hòa bị tàn phá chỉ còn lại chứng tích, trở thành niềm thương nỗi nhớ trong người con Hưng Long. Và trong lòng những người con đau đáu trước sự hy sinh anh dũng của cha anh mình, thì hơn bao giờ hết sự hy sinh ấy phải được nhắc nhớ…

Không thể lãng quên

Cũng từ niềm thương nỗi nhớ của người con xa quê năm 2008, bằng nguồn xã hội hóa đền Xuân Hòa đã được khôi phục trong niềm vui phấn khởi của người dân nơi đây. Từ lâu lắm rồi, từ những năm 1888, Đền Xuân Hòa đã từng được nhân dân xây dựng. Ngôi đền tọa lạc giữa cánh đồng  ấy đã chứng kiến bao thế hệ người dân nơi đây tuyên thệ và cầm súng lên đường khi Tổ quốc cần.

Cũng là nơi trước đây là từng nuôi giấu nhiều cán bộ cao cấp của Đảng thời kỳ tiền khởi nghĩa. Nơi cây Trôi năm nào, giờ là Đài tưởng niệm ghi danh 4 bà mẹ VNAH  và chiến công anh dũng của quân và dân đã hi sinh trong 2 cuộc kháng chiến gồm 224 liệt sỹ ( trong đó có 43 người là liệt sỹ trong cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh).

 

Đài tưởng niệm ghi danh  chiến công anh dũng của quân và dân đã hi sinh trong 2 cuộc kháng chiến gồm 224 liệt sỹ ( trong đó có 43 người là liệt sỹ trong cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh).

 Những dòng chữ như ngỏ lời tri ân bao anh hùng liệt sĩ được khắc trên văn bia dẫn tích

Tôi lặng người khi bắt gặp những dòng chữ như ngỏ lời tri ân bao anh hùng liệt sĩ được khắc trên văn bia dẫn tích – Những người đã không tiếc máu xương, mất mát cho đất nước thanh bình, thay da đổi thịt hôm nay. Chính họ là những tấm gương tỏa sáng hào khí cho thế hệ trẻ hôm học tập trên chặng đường đi tới.

Năm nay, kỉ niệm 85 năm Xô Viết Nghệ Tĩnh ( 12-9/1930- 12/9/ 2015), tại Đền Xuân Hòa, Đảng ủy, HĐND xã Hưng Long tổ chức dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sỹ. Tại lễ đại tế sẽ diễn ra lễ cầu siêu cho những những liệt sỹ tử.  Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết; đồng chí Lê Hồng Anh, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng cùng với đoàn lãnh đạo tỉnh sẽ về tham dự lễ dâng hương, dâng hoa tại Đền Xuân Hòa và khu tưởng niệm các anh hùng liệt sỹ Xô Viết Nghệ Tĩnh.

Hồ Hà/ Báo Gia đinh & Xã Hội