Lần đầu tiên công bố hơn 500 bức ảnh thời chiến: Khi quá khứ sống lại!

Trong đó có cả những bức ảnh được chụp bởi Đinh Đăng Định - cố nhiếp ảnh gia số 1 của Việt Nam và cả những bức ảnh chụp nữ minh tinh Hollywood, Jane Fonda bên đống đổ nát của phố Trương Định, Hà Nội sau trận rải bom thời kháng chiến chống Mỹ...

 

Bộ sưu tập này do ông Nguyễn Trường - con trai cố hoạ sĩ Nguyễn Dung lưu giữ. Đó là một serie ảnh tư liệu có giá trị, lưu dấu ấn một giai đoạn lịch sử, một giai đoạn văn hoá.

 

Múa hát tại đơn vị tự vệ ở Hải Phòng. Ảnh: TL

Có rất nhiều bức ảnh chụp thảm cảnh chiến tranh: người chết ở chiến trường Quảng Trị, nhà đổ khắp nơi, những bát hương cho người vừa qua đời vì trúng bom còn nghi ngút khói và cả những bức ảnh chụp các cô gái Hà Nội mặc áo bà ba, vai vác súng trường, đi xe đạp. Bức ảnh này đến nay còn nguyên cả lời chú thích hồn nhiên: Chị em ta đi bắn máy bay Mỹ.

 

Bên cạnh những bộ ảnh chụp cảnh tang thương do chiến tranh gây ra, còn có cả những bức ảnh tư liệu ghi lại cảnh sinh hoạt thường ngày của đồng bào các dân tộc ở vùng núi phía Bắc (thuộc địa phận các tỉnh Hoà Bình, Lai Châu, Sơn La). Cảnh các chàng trai cô gái xúng xính trong những bộ váy áo truyền thống sặc sỡ sắc màu đang hát, hay khung cảnh giã gạo dưới ánh nắng nhạt nhoà của buổi chiều tà... lại mang đến cho người xem cảm giác về sự thanh bình, dung dị của cuộc sống, giữa một cuộc chiến khốc liệt.

 

Một loạt các bức ảnh chụp phong cảnh núi rừng Tây Bắc, núi rừng Việt Bắc hay cao nguyên Đà Lạt đầy lãng mạn, cảnh biển rì rầm sóng vỗ trước buổi bình minh khiến người ta dường như quên đi sự khốc liệt của chiến tranh. Và cả những bức ảnh mang tính cổ động toàn dân như ảnh chụp không khí lao động sản xuất hăng say ở mỏ than Quảng Ninh, cảnh tập thể thao, cảnh lãnh tụ các nước trên thế giới đến thăm Việt Nam, những bức tư liệu sống chụp nghệ sĩ lừng danh Đặng Thái Sơn lúc còn thơ ấu, nhà thơ Trần Đăng Khoa thuở còn quàng khăn đỏ...

 

Quân giải phóng đánh căn cứ pháo binh tại Quảng Trị. Ảnh: TL

Ông Trường mua lại bộ ảnh này từ một người buôn đồ cổ. Phía sau những bức ảnh tư liệu được chụp bởi đủ các kích thước khác nhau, có cả những bức có mẩu giấy phía sau ghi rõ địa điểm chụp, tác giả... Những thông tin đó đều được đánh bằng chiếc máy chữ cũ kỹ du nhập từ Pháp sang. Hơn 500 bức tư liệu sống đó đều được chụp trong những năm từ 1963 đến năm 1975 là tác phẩm của những nhà nhiếp ảnh nghiệp dư và cả những nhiếp ảnh gia số 1 Việt Nam như cố nghệ sĩ Đinh Đăng Định. Các serie ảnh đã tái hiện được một giai đoạn lịch sử của đất nước, tái hiện cuộc sống của con người một thời.

Trong bộ sưu tập này có bức ảnh nữ minh tinh màn bạc Jane Fonda, người từng được mệnh danh là “Jane Hà Nội” bên cạnh một thi thể của một em nhỏ ở phố Trương Định sau một trận bom. Năm đó là năm 1972, đúng vào những ngày máy bay B52 ném bom ác liệt nhất miền Bắc, nữ minh tinh Hollywood này đã đến Việt Nam. Cô đi quay phim ở Ninh Bình, thăm cầu Hàm Rồng ở Thanh Hóa và kêu gọi các phi công Mỹ nghĩ đến hậu quả mà những trận ném bom của họ gây ra cho người Việt Nam. Từ đó, người ta gọi siêu sao Hollywood này là “Jane Hà Nội”.

“Jane Hà Nội” sinh ngày 21/12/1937 tại New York, là con gái ngôi sao Hollywood lừng danh Henry Fonda và bà Frances Seymour Brokaw, một gương mặt quen thuộc của giới thượng lưu New York. Năm cô 12 tuổi, mẹ cô đã tự tử trong một trại điều dưỡng do mắc chứng rối loạn tinh thần, nhưng cả nhà nói dối cô là bà bị chết do đau tim. Lớn lên, khi biết chuyện này qua báo chí và biết mẹ tự tử bằng cách dùng dao cạo râu tự cắt cổ mình, Jane thực sự bị sốc. Cô bỏ trường cao đẳng nữ thục Vassar, sang Paris học hội họa, dương cầm và sau đó thử sức với nghề báo.

 

Nhưng đến cuối thập kỷ 50, cô gặp Lee Strasberg, người sáng lập trường diễn viên nổi tiếng Actors Studio ở New York, ông đưa cô vào nghề diễn. Năm 1960 cô đã đóng bộ phim đầu tay “Tall Story” do Logan đạo diễn, khởi đầu sự nghiệp điện ảnh thành công với 2 giải Oscar cho vai diễn chính trong “Klute” (năm 1971), “Coming home” (năm 1978) và 4 đề cử Oscar vai nữ chính trong “They shoot horses”, “Don’t they” (năm 1969), “Julia” (năm 1977), “The morning after” (năm 1986) và “On golden pond” (năm 1981).

Năm nay, đã bước qua tuổi 70 nhưng Jane Fonda vẫn giữ được dáng vẻ thon thả, trẻ trung nhờ đạp xe hàng ngày và bơi đều đặn. Nữ diễn viên nổi tiếng từng đoạt giải Oscar này vừa trở lại sân khấu Broadway sau 46 năm vắng bóng với vở “33 Variations” chính thức ra mắt đầu năm 2009. Gần nửa thế kỷ trước, lần cuối cùng Jane Fonda xuất hiện trên sân khấu Broadway là trong vở “Strange Interlude” công diễn năm 1963.

Ngoài bức ảnh nổi tiếng chụp nữ minh tinh Jane Fonda ngồi cười trên một khẩu pháo xung quanh những anh bộ đội pháo cao xạ  Việt Nam, đã được công bố và trở thành biểu tượng của cô ở Việt Nam thì bức ảnh chụp cô đứng trên phố Trương Định, đến nay mới được tiết lộ. Nhà sưu tập Nguyễn Trường kể: “Trong bộ sưu tập tôi tìm được, còn một bức nữa chụp Jane mặc chiếc áo bà ba, đầu đội mũ sắt. Đó là một trong số ít những bức ảnh về Jane Fone còn được lưu giữ nguyên vẹn”.

Ông Nguyễn Trường và một số ảnh trong bộ sưu tập. Ảnh: TL

 

Trong những năm qua, đã có hàng loạt bức ảnh tư liệu được công bố nhưng có lẽ hiếm có một nhà sưu tập nào lại sở hữu cả một hệ thống ảnh tư liệu nhiều và có giá trị văn hoá, giá trị lịch sử đến như vậy. Bộ sưu tập này trước đây do một người buôn đồ cổ có tiếng ở đất Hà thành mua được nhưng sau khi ông qua đời, người con trai đã mang những chiếc vali đựng đầy ảnh ấy đi bán. “10h đêm, ngay khi nghe tin tôi phóng xe máy đến phố Huế để xem thực hư. 12h đêm, tôi còn về nhà lấy một ít tiền mang đến đặt cọc, sáng hôm sau thì đi rút khoản tiền tiết kiệm dưỡng già 2.000 USD đến trả nốt”, ông Trường kể.

 

Thời điểm ấy khi đồng tiền chưa trượt giá, kinh tế chưa lạm phát, khoản tiền hơn 2.000 USD là một món tiền lớn, đủ để mua được một món cổ vật có giá trị như chân đèn thời Lý Trần hoặc lư Trần. “Sau nhiều năm gìn giữ, tôi nghĩ đã đến lúc công bố để các thế hệ sau thêm hiểu về một giai đoạn lịch sử mà cha ông đã trải qua, thấm nhuần giá trị lịch sử, văn hoá sâu sắc mà bộ tư liệu này mang lại”-  ông Trường chia sẻ!