Làng cổ vật “nổi gió”

 

Những ngày gần đây các tay săn cổ vật đổ dồn sự chú ý về một làng quê ở Hoà Bình, làng Đễnh, xã Dân Hoà, huyện Kì Sơn. Họ truyền tai nhau rằng ở đó có cả một cánh đồng toàn đồ cổ, có những món hàng trị giá hàng chục, hàng trăm triệu, thậm chí cả tỷ đồng, có thể tìm thấy một cách dễ dàng sau vài lớp xẻng.

 

Những thông tin đầy ma lực ấy như vết dầu loang khiến làng Đễnh yên bình trở nên tấp nập lạ thường. Mỗi ngày có cả đoàn người lũ lượt kéo nhau về đây tìm vận may, tìm “duyên” với đồ cổ. Họ chia nhau từng tốp 3-4 người, kẻ dùng thuốn xăm vào lòng đất; người dùng xẻng hì hục đào bới. Những ngày cao điểm có đến 50 - 60 người tìm về thử vận may. Cùng với đó, dân buôn cổ vật cũng lũ lượt kéo về. Xe con, xe máy ra vào tấp nập râm ran cả một góc làng.

 

Dùng thuôn xăm tìm đồ cổ. Ảnh: C.T

 

Đang lang thang, nhặt nhạnh những mảnh sành, bát vỡ trên cánh đồng nham nhở, có đến hàng nghìn hố to, hố nhỏ san sát nhau, bỗng tôi giật mình bởi tiếng gọi thất thanh từ lùm cây trước mặt: “Tìm mua đồ hả chú?”. Một nhóm thanh niên quần áo lấm lem bùn đất bước ra. “Cứ tưởng “người nhà mình” (công an xã - PV) hoá ra không phải. Chú làm bọn anh sợ quá”. Anh “thợ” tên Huy người làng Ao Trạch - Dân Hoà, kể: “Cách đây mấy bữa người ta đến đào đông lắm, người trong xã, người xã khác cũng có. Có lão trúng lắm, có khi đào 3 lò trúng cả 3, đã thế cái nào cũng đẹp, bán được giá lắm, nghe đâu toàn tiền triệu. Nhưng phần lớn là chọc phải đá, đào phải chum, vò sành vỡ”. “Hàng” chủ yếu là những chiếc bát rộng vành, số ít còn men, số nhiều men bong tróc nham nhở không còn nhận ra màu sắc. “Thỉnh thoảng có những món đồ quí đời Lý, Trần, Lê, thậm chí có cả đồ thời nhà Tống (Trung Quốc) như ấm nước, bình hoa, be, ang... Đó là dân buôn đồ cổ xem rồi phán thế chứ chúng tôi thì biết đầu đuôi xuôi ngược gì”.

 

Theo anh Huy, lâu lâu cũng có người được thứ này thứ kia, nhưng phần lớn chỉ bán được với giá vài trăm ngàn đồng. “Còn những chiếc ang, âu, chiếc trống trị giá hàng chục triệu đồng, thậm chí cả tỉ đồng có không?” - Tôi hỏi. Anh Huy quả quyết đi đâu cũng nghe thấy lời đồn dân đào đồ cổ được đồ bán với giá tiền triệu, trăm triệu nhưng anh chưa tận mắt chứng kiến lần mua bán nào có giá như thế.

 

Anh Huy (bên trái) vẫn cặm cụi mong một lần nữa tìm được vận may. Ảnh: CT

 

Nghe chuyện giá cả các món đồ tại “bãi đồ cổ” làng Đễnh chẳng khác nào nghe chuyện tiếu lâm. Những món hàng bán tại “bãi đồ cổ” có khi chỉ dăm chục, một trăm nghìn đồng nhưng ra đến cuối làng giá đã lên tiền triệu, thậm chí là nhiều triệu. Anh Huy dẫn chứng: “Cách đây ít hôm tôi đào được 3 mảnh đồng rỉ in hình 3 con cóc bán được 1 triệu 2, ấy vậy mà khi về nhà ai cũng truyền tai nhau thằng Huy đào được đồ bán mười mấy triệu”. Thậm chí tin đồn còn bay xuống tận Hà Nội biến vài ba mảnh đồng thành... cái trống đồng cổ có giá cả tỉ bạc, làm mấy tay buôn đồ cổ “săn” Huy ghê lắm. Cũng vì những tin đồn bị phóng đại ấy, lượng người tìm đến đào bới trên bãi đồ cổ ngày càng tăng. Làng Đễnh chỉ được yên ắng trở lại khi chính quyền cùng công an xã ra giải tán, tịch thu dụng cụ, tang vật và ra lệnh cấm đào bới.

 

Nguồn tin cho chúng tôi biết, việc phát hiện đồ cổ tại khu vực cánh đồng làng Đễnh đã có từ rất lâu. Cách đây gần hai chục năm, người dân đã lẻ tẻ đi đào cổ vật. Song khi đó đang là ruộng canh tác nên thường bị chủ ruộng cấm. Lâu lâu cũng có người may mắn đào được vài vật dụng, tuy nhiên bán không có giá nên sau chẳng ai quan tâm đến chuyện đào cổ vật. Tuy nhiên, thời gian gần đây, cánh đồng được cấp có thẩm quyền thu hồi và bàn giao cho các doanh nghiệp làm nhà máy sản xuất. Khi các bên liên quan vừa đền bù bàn giao đất xong, người dân tranh thủ lúc các doanh nghiệp chưa tiến hành xây dựng, đã rủ nhau đổ xô ra đào bới, tìm kiếm. Sợ dẫn đến mất trị an trên địa bàn, UBND xã đã ra lệnh cấm việc đào bới, thế nhưng hiện tại cánh đồng vẫn tan hoang như bị dội bom. Người dân vẫn lén lút đào trộm cổ vật.

 

Chiếc ang được cho là có giá 15 triệu đồng. Ảnh: Báo Hòa Bình.

 

 

Vào những năm 80 của thế kỉ trước, khi canh tác người dân đã phát hiện nhiều vật dụng là bát, đĩa, âu nằm rải rác trên những mảnh ruộng tại đây. Đó là những chiếc đĩa đường kính khoảng 10cm, màu xanh rất đẹp. Bà con chọn ra những chiếc màu men đẹp, còn nguyên vẹn mang về dùng, có người đem về cũng vứt ở xó bếp. Hầu như nhà nào cũng có một vài chiếc. Sau này có người đi thu mua với giá 1 ngàn đồng một chiếc, hiện giờ trong làng không còn sót một chiếc nào.

 

Hai đồ vật được cho là để kê nong tằm và bẫy ngựa. Ảnh: C.T

Theo lời kể của các cụ cao niên ở Dân Hoà, gần cánh đồng làng Đễnh có rất nhiều vật dụng bằng sành hình trụ, rộng khoảng 20-25cm, cao 5-7cm, khi đổ nước vào dùng để kê chân nong tằm tránh kiến. Hay vật dụng giống chiếc ca uống nước, hình trụ, cao khoảng 12cm, đường kính rộng 5-7cm, bên ngoài nhẵn, không có hoa văn hay các hoạ tiết. Khi canh tác bà con bắt gặp những vật này xếp thành hàng dài, chôn dưới đất, nhiều nhất là ở các lối mòn vốn là đường đi cũ. Họ phỏng đoán đó là những cái bẫy để bẫy ngựa của cha ông ta chống giặc Ngô, khi ngựa chạy nhanh, giẫm chân lọt phải những chiếc ca này sẽ gẫy chân, không thể chiến đấu được. Bên cạnh những thứ đồ bằng sành, sứ tại đây người dân còn bắt gặp những chiếc âu hình trụ, sâu lòng, bằng đá xanh rất đẹp và nặng. Ngoài những vật dụng trên, bà con cũng khổ sở với những tảng đá thon dài lổm nhổm trên ruộng, sau đó được dùng để ngăn thửa, đắp bờ.

 

Một số vật dụng được đào từ bãi đồ cổ bị công an xã Dân Hòa tịch thu.

 Cụ ông Nguyễn Văn Hữu, người cao tuổi nhất, nắm khá rõ lịch sử xã Dân Hoà cho biết: “Tôi nghe các cụ kể lại, cánh đồng giữa làng Đễnh ngày xưa có tên là đồng Gò Ngô. Ngô đây là nước Ngô, quân Ngô sang xâm chiếm nước ta. Nói đến nước Ngô là nói đến thời Chiến quốc trong lịch sử Trung Hoa. Địa danh Gò Ngô cũng có thể là do hậu duệ những đời sau của người Ngô định cư sinh sống ở đó mà thành. Hiện trong làng tôi cũng có hậu duệ của người Ngô. Còn đối diện với cánh đồng Gò Ngô (nay là đồng làng Đễnh), trên đất uỷ ban xã Dân Hoà chính là điểm đóng trại của quân Ngô để khai thác vàng, gọi là đất Gò Ngô. Chúng tôi cũng chỉ phỏng đoán rằng, ở bên này Gò Ngô là đất quân Ngô hạ trại để sinh sống, còn đối diện là cánh đồng, khi có người chết họ đem mai táng ra đó mà thôi, khi chôn có thể chôn theo một số vật dụng. Ở đó có những tảng đá lạ, to, dài khoảng 1 đến 1,2m, thon thon tựa chiếc răng bừa được chôn xuống đất giống như những bia mộ. Mỗi ngôi mộ trồng hai khối đá, thế nhưng ở xóm Nội, hồi tôi mới 15-16 tuổi được tận mắt thấy ngôi mộ có 4 hòn đá rất cao chôn ở 4 góc. Loại đá này ở đây và những vùng xung quanh đều không có. Khi bà con làm ruộng dùng những khối đá đó xếp thành bờ”.

 

Bản thân ông Hữu cũng từng đào được một cổ vật, được cho là có giá trị nhất trong những cổ vật được tìm thấy ở cánh đồng làng Đễnh. Theo ông, đó là một chiếc đĩa lớn, có màu xanh lá cây, đường kính khoảng 35cm, giữa lòng đĩa có hình hai con Phượng bay đuổi theo nhau, ngoài ra còn in hình 3 đứa trẻ và 3 đoá hoa. Lúc đó là năm 1987, ông bán với giá 500 đồng, số tiền đủ trả tiền công xây cất căn nhà hiện tại ông đang ở. Người mua đồ xác định chiếc đĩa thuộc thời Lý.

 

Hiện “bãi đồ cổ” sắp được các doanh nghiệp san ủi làm nhà máy, nhưng những thông tin về bãi này cũng mới chỉ dừng lại ở việc phỏng đoán. Bà Nguyễn Thị Thi, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hoà Bình cho biết: “Khi nhận được thông tin, chúng tôi đã cùng với Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch lập một đoàn thanh tra về Dân Hoà để xem xét. Hiện trường chỉ còn lại những mảnh sành vỡ. Nói về các khu khảo cổ, hay những nơi phát hiện ra cổ vật ở tỉnh chúng tôi thì rất nhiều. Hiện bãi mà bà con tự ý khai quật tìm kiếm, chúng tôi cũng chưa tìm ra “lai lịch” của bãi này. Chúng tôi đã làm tờ trình lên Sở VH-TT&DL xin được khai quật một điểm để thăm dò địa tầng, để tìm ra những cơ sở khoa học về khu đất này”.