Lên Thâm Sơn, săn trâu chọi

Vào thời điểm cuối năm, cả Đồ Sơn đã bắt đầu khởi động cho lễ hội chọi trâu bằng việc các "giáp" cử hoa tiêu lên đường lùng mua trâu. Trước khi đi, "giáp" nào cũng làm lễ tế thần, cầu mong mua được trâu tốt. Đồ Sơn đang háo hức vào mùa. Mùa săn trâu!

Tôi lang thang vào các "giáp" ở đất chọi trâu, tìm hiểu nghề chơi đầy chất thượng võ này mới thấy cũng lắm công phu. Việc tìm và nuôi dưỡng trâu chọi là điều quan trọng bậc nhất, người Đồ Sơn phải chuẩn bị ròng rã suốt 8 tháng trời.

"Người được dân làng uỷ nhiệm đi mua trâu có khi lặn lội hàng tháng trời, đi bộ cả ngày đường, hết vào Ninh Bình, Nghệ An, Thanh Hóa lại ngược lên Tuyên Quang, Bắc Kạn, Cao Bằng, sang cả Lào, Thái Lan. Nhưng đó là ngày trước. Bây giờ, "hoa tiêu" nhàn hơn nhiều bởi chỉ cần đến nhà các lái trâu "xem hàng" chứ không phải săn lùng nữa. Việc đó giờ là của lái trâu. Đến mùa săn trâu các lái trâu điện thoại đến rồi đọc các thông số như: số đo, tướng mạo, đặc điểm, xuất xứ…hoa tiêu chỉ việc đến xem. Ưng ý thì mua không thì thôi": Ông Đinh Đắc Xề, một "cao thủ" trong nghề chọi trâu vừa rót chén trà mời khách vừa nói.

 

Ông Đinh Đắc Xề khoe thành tích chọi trâu chói lọi của mình trong quá khứ.

Tết năm nay ông Xề bước sang tuổi 80, đi lại khó khăn, tay đã run run vì tuổi tác nhưng vẫn minh mẫn. Ông nói về trâu chọi trôi như cháo chảy. Người dân Đình Công 1, Phường Vạn Sơn và cả cái đất Đồ Sơn không ai lạ lẫm gì ông Xề "chọi trâu". Hồi trẻ nổi tiếng là "hoa tiêu" giỏi phiêu bạt tứ xứ săn trâu, hơn 10 năm nay, ông Xề lại được nhắc đến bởi nhiều lần là chủ trâu chọi của "giáp" Vạn Sơn với thành tích đáng nể phục: 2 giải nhất, 1 giải nhì và 2 giải ba. Có một điểm rất thú vị là tất cả những trâu đoạt giải của ông Xề đều được săn tìm từ vùng biên giới Nghệ An (Việt Nam) - Xiêng Khoảng (Lào). Ông Xề tiết lộ kinh nghiệm:" Trâu ở Nghệ An có hai loại, một là trâu bản địa hai là được đưa từ Lào về. Cả hai loại đề rất lỳ lợm, hung, khoẻ và đặc biệt là cực kỳ dai sức".

Giải chọi trâu tháng 8 năm nay, trận đấu được đánh giá kịch tính, đẹp mắt và hùng tráng nhất giải chính, là trận tứ kết 1 giữa trâu số 6 của ông Hoàng Đình Khắc phường Vạn Hương và trâu số 17 của ông Hoàng Đình Hiếu phường Vạn Sơn. Chiến thắng đã thuộc về "giáp" Vạn Hương. Tuy đấu ngưu đại diện của phường bị thua, nhưng ông Xề vẫn cho rằng: "Đó là cuộc đối đầu gay cấn với những miếng đánh cực kỳ đẹp mắt. Trâu nào thắng cũng xứng đáng. Đều là những trâu được mua về từ biên giới Nghệ An. Vào đến tứ kết thì đa phần là trâu được mua về từ vùng quê này".

 

Ông Xề bảo, trước đây trâu chọi chủ yếu được săn từ vùng núi phía bắc như: Hà Giang, Yên Bái. Mười năm trở lại đây, vùng này khan hiếm dần nên phải ngược vào miền Trung, chủ yếu là Nghệ An bắt mối tìm trâu. Đa số trâu đoạt giải cao đều ở đây mà ra. Ông Xề còn cho biết Đồ Sơn là đất chọi trâu nhưng trâu nơi này chỉ nuôi lấy… thịt thôi. Do phải săn trâu ở tận biên giới nên giá một con trâu chọi về đến Đồ Sơn lên tới 60 thậm chí 70 triệu.

 

Theo thông tin từ ông Xề, chúng tôi lên đường về Diễn Lâm (huyện Diễn Châu, Nghệ An), nơi có nhiều người nhờ nghề lái trâu mà thành… "đại gia". Đến Diễn Lâm, chẳng cần hỏi thăm nhiều, người dân đã đọc vanh vách tên của các "đại gia" như Đinh Văn Tứ, Nguyễn Văn Ngọ, Hoàng Chí Công… Rất may là chúng tôi đã kịp gặp "đại gia" Ngọ, khi anh đang chuẩn bị lên biên giới săn trâu. Qua câu chuyện ngắn ngủi, anh Ngọ khoe: "Trâu tui năm ngoái tìm cho ông Khắc ở Hải Phòng được vào đến vòng bán kết đấy, sau đó không biết thế nào?". Gạ mãi cuối cùng Ngọ mới đồng ý cho tôi tham gia chuyến săn săn trâu này. Theo Ngọ thì chẳng phải giấu nghề, giấu mối chi cả, chỉ sợ đi đường vất vả, tôi đòi về giữa chừng thôi.

 

Anh Ngọ "chê" đôi sừng con trâu của Lầu Bá Rề.

Sáng sớm hôm sau, chúng tôi lên đường. Chuyến đi gồm hai xe tải, một lớn một bé. Chiếc xe nhỏ dùng riêng để chở trâu chọi. Xuất phát từ tinh mơ dọc theo quốc lộ 7, mãi đến xế chiều chúng tôi mới đến được thủ phủ huyện Kỳ Sơn. Tiếp một cuộc hành trình nữa, đến gần cửa khẩu Nậm Cắn, chúng tôi phải cuốc bộ vào bản.

Chẳng biết biết đã đi được bao nhiêu kilomet nơi thâm sơn cùng cốc, mãi đến khi trời nhá nhem tối chúng tôi mới đến được Ca Dưới (Thuộc xã Na Ngoi, Kỳ Sơn). Ở xã biên giới Na Ngoi thời tiết rất kỳ dị, sáng sương mù dày đặc, không thấy đường đi, trưa nắng chang chang, chiều tối lại lạnh run người. Cả ngày đường mệt lử, vào nhà người quen của Ngọ, ngã lưng xuống, tôi đã thiếp đi.

 

Sáng hôm sau, chưa rõ mặt người đã thấy Ngọ bắt chuyện với một đàn ông người Mông tên là Lầu Bá Rê. Ngọ hỏi người kia: "Chuyến đi Noọng Hét (Lào) tìm được mấy con?". "Không có con mô, phải qua Mường Khăm đến Mường Phẹc mới được 5 con. Lần ni ngặt ngày nên không được nhiều", Lầu Bá Rê trả lời bằng tiếng Kinh thạo lứt. Hoá ra đây là lái trâu bản địa mà Ngọ đã bắt mối được bấy lâu nay.

 

Con trâu mà Ngọ "tạm ưng ý" trong chuyến đi săn vừa rồi.

Khi Rê ra về, Ngọ giải thích:" Trước đây bọn tui đi các vùng miền tây Nghệ An là có trâu chọi, nhưng chừ hiếm lắm nên phải sang Lào. Kiếm được chú to to là ăn tiền. Nhưng ai cho mình đánh ô tô sang chở trâu người ta về. Phải bằng con đường nhờ người dân tộc chú ạ". Ngọ kể rằng từ Na Ngoi đi sang Lào bằng đường rừng chừng mất 4 tiếng, rồi từ biên giới đi đến bản người Lào sinh sống phải mất 5 tiếng đi bộ nữa. Đó là người Mông đi, còn người kinh mà đi, phải mất gấp đôi thời gian.

 

"Bọn tui đã mấy lần đi bộ rứa, hết 1 ngày một đêm. Sang Lào thuê xe máy chạy khắp cái tỉnh Xiêng Khoảng săn trâu. Ở cánh đồng Chum, mỗi tháng có 2 phiên chợ trâu, cứ việc đến đó mà tìm. Nhưng đường xa, nếu thuê xe chở trâu thì chết tiền. Một chuyến đi như vậy hết cả tháng trời, do vậy thuê người dân tộc là tốt nhất". Ngọ bảo, người Mông còn đi nhanh hơn cả bộ đội biên phòng.

Đến bãi nhốt trâu của Lầu Bá Rê, một cánh đồng trong thung lũng xanh rờn cây cỏ, xem qua một lượt, Ngọ rút thước đo ngực từng con trâu. Vừa đo Ngọ vừa cho biết, trâu chọi phải có ngực trên 2m15. Đo xong, Ngọ lắc đầu bảo, được 3 con ngực trên 2m nhưng mất 2 chú có nhiều khoang quá. Nhiều khoang thì tống hơi, không dai sức. Lầu Bá Rê cố lèo lái: "Bọn tui chọn cũng kỹ lắm, toàn những con lưng dầy, phẳng cả. Lưng con nào cũng để được bát nước đầy lên không đổ đấy. Sừng vểnh như cánh cung…". Thương lượng một hồi, Ngọ chỉ chọn được một con với giá 25 triệu đồng, những con còn lại được mua với giá trâu thịt.

Thấy vẻ mặt thất vọng của Ngọ, Rê mách nước: "Và Chá Rống mới tìm được 1 trâu nặng hơn 3 tạ ở tận cánh đồng Chum về. Thử lên đó xem". Đang ngồi buồn xo, nghe vậy Ngọ vỗ đùi đánh đét, tròn mắt: " Hơn 3 tạ à? Đi ngay". Vậy là chúng tôi lao đến bản Ca Trên, cũng thuộc Na Ngoi.

Hơn tiếng đi bộ, chúng tôi đến nhà Và Chá Rống. Nhưng thật không may, con trâu ấy chiều qua đã được bán cho lái trâu ở Yên Thành. "Chậm chân hơn Sơn "râu" rồi. Hắn chứ ai vào đây!", Ngọ tiếc ngẩn người, đoán già đoán non. Sơn "râu" là sát thủ săn trâu, mấy lần bị nẫng tay trên, Ngọ vẫn còn ấm ức.

Ở Na Ngoi được 3 ngày, sau khi mua chật cứng một xe tải trâu thịt và duy nhất một chú trâu chọi, chúng tôi lên đường trở về. Ngồi trên xe Ngọ bổ sung thêm cho tôi về kiến thức chọn trâu chọi. Trâu chọi phải là những con đuôi chai, hình cánh cung, chân móng tượng, tròng mắt đỏ, mi mắt dày, sừng rộng từ 50-60cm và phải vênh nhau. Cũng vì trâu chọi phải đạt những tiêu chuẩn như vậy, nên việc chọn mua không mấy dễ dàng. Nghệ thuật chọn trâu cuối cùng được rút gọn trong các chữ: "Cổ cò, đít nhót, đuôi chai, bụng trắm, móng sọ, độc khoáy..."

Tìm mua trâu đã khó, huấn luyện trâu để "được giá" với chủ trâu Đồ Sơn cũng vất vả và lắm mánh không kém. Về đến nhà, Ngọ không cho đàn bà, con gái bén mảng gần trâu. Trâu được nhốt chuồng riêng, kín đáo, không cho thấy trâu nhà, mục đích để nó khôi phục bản năng hoang dã. Do đi cả ngày đường, về đến nơi, trâu mệt lả, sùi bọt mép, đờ đẫn. Nghỉ ngơi một ngày, Ngọ bước vào việc chăm sóc trâu. Trâu được ăn theo chế độ đặc biệt, thức ăn là tinh bột gạo lứt, ngoài ra còn thịt rắn, thịt bò, thịt gà, gạo nếp, lạc, vừng. Ngạc nhiên hơn là uống cả là trâu còn được uống... bia. Theo Ngọ thì thậm chí người ta còn cho trâu ăn cả cao hổ để tăng cường sức mạnh.

 

Trâu ông Phạm Đình Khắc và Phạm Đình Hiếu trong trận tứ kế 1 năm 2008 đều được mua từ Nghệ An về.

Sau màn ăn uống là đến tiết mục tập cho trâu chạy. Sới tập là một bãi đất rộng. Ngọ nói, qua luyện trâu, người ta phát hiện sở trường của nó mà liệu vót sừng kiểu múi khế hay mũi đinh. "Nhưng đó là việc của họ, bọn tui chỉ việc vót cho nó nhọn nhọn trông hung hung là được", Ngọ bật mí.

Buổi chiều, 4 lần cho trâu xuống sông, tắm và bơi, cuối ngày, cột trâu ngay con đường liên xã Diễn Lâm để trâu làm quen với tiếng ồn. Tiếp đến Ngọ còn phải nhờ người hò hét đánh chiêng trống cho trâu quen với không khí khi thi đấu. Cơ bản là vậy, còn mỗi người sẽ có những cách thức và phương pháp chăm sóc huấn luyện riêng.

Cả khoá "huấn luyện" trên chỉ gói gọn trong vòng 1 tháng, giáp Tết Nguyên đán, các hoa tiêu ở Đồ Sơn sẽ vào xem hàng. Ngọ tính, tuần sau anh lại lên biên giới tiếp tục săn những con trâu chọi khác!