Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: Không nên “cò kè” với người dân

Đại biểu Bùi Văn Xuyền đoàn Thái Bình phát biểu. Ảnh: QH

Không có đơn thì không được xin lỗi?

Ông Điểu Huỳnh Sang (đoàn Bình Phước) cho rằng, về nguyên tắc bồi thường của nhà nước, dự thảo quy định nguyên tắc thương lượng trong quá trình bồi thường và đại biểu đồng tình với quy định là việc bồi thường cần tuân thủ nguyên tắc thiệt hại đến đâu, bồi thường đến đó. Việc thương lượng phải mang tính nhân văn. Thương lượng để thúc đẩy quá trình bồi thường nhanh hơn, có lợi cho người dân hơn, không phải đem thương lượng ra để nhằm giảm bớt nghĩa vụ bồi thường. Qua thực tiễn việc thương lượng giải quyết bồi thường đối với những người bị oan, bị thiệt hại, tạo ra một cảm giác là cơ quan chức năng liên quan, “cò kè” thêm bớt các khoản bồi thường với người dân và người dân đã bị thiệt hại. Cho đến khi người dân không thể theo đuổi được nữa nên buộc họ phải chấp nhận mức bồi thường cơ quan nhà nước đưa ra, như vậy là không công bằng, có thể đây là một kẽ hở, dễ bị lợi dụng, cũng như dễ lạm dụng trong quá trình bồi thường. Nếu chỉ quy định việc thương lượng theo nguyên tắc trên cũng khó thực hiện cũng như tính thực thi của luật không cao. Do vậy, đại biểu đề nghị cần có quy định cũng như giải trình rõ ràng hơn, cụ thể hơn về thời gian, quyền, trách nhiệm của bên thương lượng bồi thường cũng như quyền, trách nhiệm của người được thương lượng bồi thường trong quá trình bồi thường để đảm bảo hài hòa giữa lợi ích của nhà nước và công dân.

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (đoàn Bắc Kạn) chỉ ra rằng, việc tổ chức xin lỗi công khai người bị oan và phục hồi danh dự, dự thảo luật đã xử lý rất đúng vấn đề khi đưa nội dung này đặt trong mục 3, Chương V và lấy tên gọi của mục là "Phục hồi danh dự cho người bị oan". Tuy nhiên, dự thảo vẫn tiếp cận vấn đề theo hướng chỉ khi người bị oan có đơn yêu cầu, nhà nước mới tổ chức xin lỗi công khai và phục hồi danh dự cho họ. Còn nếu như người bị oan không có đơn yêu cầu thì việc xin lỗi công khai và phục hồi danh dự sẽ không diễn ra. Còn đại biểu Nguyễn Tạo (đoàn Lâm Đồng) thẳng thắn chỉ rõ cách làm như Luật Bồi thường trách nhiệm nhà nước hiện nay đang dẫn đến tâm lý sợ trách nhiệm khi thi hành công vụ dẫn đến thận trọng quá mức, giữ mình an toàn trong khi thi hành công vụ, nhất là trong công tác điều tra truy tố, xét xử theo Luật tố tụng hiện hành có thể ảnh hưởng đến công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Điều này, làm giảm tính chiến đấu và tính thực thi pháp luật bảo vệ công lý của cán bộ ngành tư pháp.

Người bị oan chết, người thừa kế được hưởng bồi thường

Góp ý về dự thảo Luật này, đại biểu Nguyễn Minh Đức (đoàn TP Hồ Chí Minh) đưa ra quan điểm: “Một lần nữa chúng tôi mong muốn dự luật này tất yếu phải ra đời, góp phần ngăn chặn, hạn chế mức thấp nhất tình trạng lạm dụng, thiếu trách nhiệm và cẩu thả của một bộ phận cán bộ công chức trong quá trình thực thi pháp luật để làm sao hạn chế mức thấp nhất việc oan sai với người dân. Nhưng, chúng ta phải tính toán một cách rất kỹ lưỡng để làm sao vừa hạn chế lạm quyền nhưng làm thế nào để không mất đi tác dụng của việc đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật và thoát tội”.

Trước việc có thể xảy ra trường hợp người oan sai chết, đại biểu Bùi Văn Xuyền (đoàn Thái Bình) cho rằng người bị oan trong trường hợp bị chết thì người thừa kế của họ được hưởng bồi thường. Phương án này đảm bảo được tính khả thi của luật trên tất cả các phương diện và cũng phù hợp với quy định tại điều 951 của Bộ luật Hình sự năm 2015. Tuy nhiên, mức bồi thường bằng 360 tháng lương cơ sở do nhà nước quy định cũng đã gấp tới 3 lần quy định tại điều 591 của Bộ luật Dân sự. Bộ luật Dân sự chỉ quy định nếu bồi thường thiệt hại về tính mạng trong trường hợp bị xâm phạm về tính mạng thì không quá 100 tháng lương cơ sở. Như vậy mức bồi thường của Luật bồi thường này là rất cao, gấp tới 3 lần quy định này thì có lẽ nên có giải trình cho cụ thể hơn. Khoản 5 quy định là "thiệt hại về tinh thần trong trường hợp sức khỏe bị xâm phạm thì được xác định căn cứ vào mức độ sức khỏe bị tổn hại nhưng không quá 50 tháng lương cơ sở", đại biểu kiến nghị nên quy định mức % tổn hại sức khỏe cụ thể trong luật sẽ dễ thực hiện hơn. Ví dụ, chia mức từ 1-30%, từ 30- 60% và 60% trở lên để tương ứng với mức tiền bồi thường để cơ quan có thể thực hiện được ngay không cần phải có những hướng dẫn thêm.

Minh Anh