Mức sinh thấp ở TP HCM: Nguy cơ thiếu hụt nguồn lao động

Mức sinh quá thấp sẽ khiến TPHCM thiếu hụt nguồn lao động. Ảnh: P.V

 

 

Gia đình chị Phương Anh (phố Chu Văn An, phường 12, quận Bình Thạnh) đều là cán bộ nhà nước. Anh chị chỉ có một cậu con trai, năm nay đã 14 tuổi. Trong số 8 anh em nhà chồng chị Phương, có tới 3 người lựa chọn chỉ sinh một con, họ ý thức rất rõ lợi ích của việc sinh một con. “Sinh con ít, thứ nhất là có thời gian để chăm lo cho cháu, thứ hai là để có thời gian tham gia công tác xã hội” – chị Phương Anh nói.  Sinh một con giúp kinh tế các gia đình ổn định, có điều kiện nuôi dạy, chăm sóc con cái, người phụ nữ được giải phóng – tâm sự của chị Phương Anh là suy nghĩ chung của rất nhiều gia đình ở thành phố đầy sôi động này. Tuy nhiên, xét một cách dài hơi, với một mức sinh quá thấp, về lâu dài sẽ có sự ảnh hưởng đến kinh tế, xã hội toàn thành phố.

 

“Mức sinh quá thấp và bất hợp lý như hiện nay sẽ khiến TP HCM thiếu nguồn lao động”- bà Tô Thị Kim Hoa – Phó Giám đốc Sở Y tế kiêm Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ TP HCM cho biết. Bà Hoa cũng thông tin: Trong thời gian tới, hướng hoạt động của ngành Dân số thành phố cần có nhiều thay đổi. Thành phố khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con, khoảng cách từ 3-5 năm và không sinh con thứ 3. Công tác Dân số cũng sẽ tập trung nâng cao chất lượng dịch vụ DS-KHHGĐ, chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên và người nhập cư.

Theo thống kê, năm 2011 tổng tỷ suất sinh của TP HCM là 1,3 con (năm 2009 là 1,45 con), tương đương với Hàn Quốc, Singapore - là những nước đã dừng chương trình KHHGĐ, thay vào đó là các chính sách khuyến khích sinh do thiếu nguồn nhân lực và dân số già hóa nhanh chóng.

 

Đặt trong bối cảnh chung là mức sinh của Việt Nam đang là 1,99 con, tức là thấp dưới mức sinh thay thế, vậy nước ta có cần thay đổi gì trong chính sách dân số không?

 

TS Dương Quốc Trọng, Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ nêu quan điểm: “Lâu nay, hầu như nói đến DS -KHHGĐ là nói đến công tác giảm sinh, do chúng ta đã làm tốt công tác này, quy mô dân số đã dần dần ổn định, tốc độ gia tăng dân số đã được khống chế. Trước đây, Việt Nam đứng hàng thứ 12 trên thế giới, sau đó Phillipines đã vượt chúng ta và năm vừa rồi, chúng ta đứng hàng thứ 14. Như vậy, quy mô dân số đã ngày càng thụt xuống. Đó là điều rất tốt...”.

 

Tuy nhiên hiện nay, tốc độ gia tăng dân số có sự khác nhau giữa các vùng miền, các tỉnh. Tổng tỷ suất sinh ở các vùng miền cũng rất khác nhau. Những tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ đặc biệt rất thấp. Trong khi có những tỉnh mức sinh còn rất cao như: Hà Giang, Lai Châu, Gia Lai, Kon Tum… TFR hơn 3 con, thì TP HCM, Long An, Tiền Giang, Hậu Giang, Cà Mau, Cần Thơ… là những tỉnh có mức sinh giảm, hầu hết trên dưới 1,6 con. Đây có lẽ là quy luật chung của các nước và vùng lãnh thổ phát triển như Singapore, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc). Hiện nay TFR của Đài Loan là 1,1 con, Hàn Quốc và Singapore là 1,2 con. Năm 2012, Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế) đã tiếp đoàn đại biểu thuộc Cơ quan Dân số quốc gia Indonesia sang thăm và làm việc. Đây là nước có TFR là 2,3 con, nhưng họ đã lường trước được những hệ quả của mức sinh thấp nên đã thay đổi rất sớm thông điệp truyền thông chuyển từ “hai con là đủ” sang “hai con là tốt”.

Với sự khác nhau giữa mức sinh ở các vùng miền, ngành Dân số luôn ghi nhớ ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân: “63 tỉnh, thành phố phải dùng 63 “chiếc lược” khác nhau để chải đầu, chứ không thể dùng chung một cái lược để chải”. Cách ứng xử của chúng ta ở mỗi tỉnh, thành phố phải rất linh hoạt tùy theo tình hình thực trạng của địa phương.

Theo TS Dương Quốc Trọng, năm 2011, thống kê cho thấy, mức gia tăng dân số đứng đầu cả nước là Bình Dương,  TP HCM (3,1% - 1,2% của cả nước). Nếu chỉ nhìn vào con số này, chúng ta sẽ cho rằng: TP HCM phải làm giảm sinh ngay! Thực chất đó không phải là vấn đề mà bản chất là do sự di dân cơ học từ những tỉnh, thành phố khác đến. Thậm chí, TP HCM hiện nay không chỉ là nơi “hút” dân Việt Nam mà “hút” cả dân các nước khác về đây sinh sống.

TP HCM phải cố gắng duy trì mức sinh thấp hợp lý. Các quốc gia trên thế giới đã, đang và sẽ thành công trong việc giảm sinh nhưng cho đến nay, hầu như chưa có nước nào thành công trong việc khuyến sinh, đặc biệt là Nhật Bản. Ngoài ra, thành phố này phải giải quyết bài toán di dân và đô thị hóa dân số, cung cấp các dịch vụ SKSS/KHHGĐ cho dân nhập cư ở đây ra sao…

“Ở Việt Nam, giai đoạn trước chúng ta tăng dân số quá nhanh nên dù giảm mấy đi nữa thì quy mô dân số vẫn tiếp tục gia tăng, đến khoảng 2040-2050 chúng ta sẽ đạt mức cực đại, lúc đó chúng ta mới để mức sinh thay thế thì không thể nào vực được mức sinh. Do đó, chúng ta chấp nhận quy mô dân số vẫn tăng nhưng kiểm soát được ở mức độ vừa phải, phù hợp hoàn cảnh địa lý, thiên nhiên, kinh tế, xã hội”, TS Dương Quốc Trọng cho hay.

Các chuyên gia dân số cho rằng, không quá sớm để Việt Nam tính tới việc điều chỉnh các chính sách cho phù hợp với tình hình giảm sinh, tránh “vết xe đổ” của nhiều nước châu Á - tiếp tục duy trì chương trình giảm sinh khi TFR giảm chỉ còn 1,6 con. Đến khi chuyển sang chính sách khuyến sinh họ sẽ gặp nhiều khó khăn. Câu chuyện về mức sinh của TP HCM đề cập trên đây chính là vấn đề mà trên bình diện toàn quốc sẽ phải đối diện trong tương lai không xa.

Đây cũng là thời điểm chúng ta đang xây dựng Luật Dân số để trình Quốc hội phê duyệt và những vấn đề này cần được tính toán, cân nhắc ngay trong dự thảo Luật lần này.

 

Các giải pháp ứng phó với tình trạng mức sinh thấp, làm thế nào để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực... là một số nội dung chính mà TS Dương Quốc Trọng, Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ đã đề cập trong buổi tọa đàm do VTV tổ chức sáng ngày 14/5. Theo TS Dương Quốc Trọng: Nhiệm vụ số một của TP HCM hiện nay không phải là giảm sinh mà là tập trung nâng cao chất lượng dân số. Ngoài ra, thành phố này phải giải quyết bài toán di dân và đô thị hóa dân số, cung cấp các dịch vụ SKSS/KHHGĐ cho dân nhập cư ở đây ra sao…