50kg và 5.000 đồng
Mỗi thùng hàng nặng 50 kg vận chuyển qua biên giới trung bình chỉ nhận được 5.000 đồng, cũng có khi may mắn được trả 7-10.000 nếu gặp được chủ hàng hào phóng. Đa số cửu vạn ở đây đều là dân Lạng Sơn. Chỉ trong tháng cận Tết này, hàng về nhiều, việc dễ kiếm hơn thì dân các tỉnh ngoài mới tìm đến.
Anh Nguyễn Văn Hùng, quê Hà Nam, mới làm công việc bốc dỡ hàng ở cửa khẩu Tân Thanh được gần hai tuần. Đặt thùng hàng to hơn người xuống rệ đường, anh thở hổn hển: “Làm thuê kiểu này cực lắm. Cả ngày quần quật từ nửa đêm cũng chỉ được 50-70.000 đồng. Đấy là cánh thanh niên bọn tôi có sức vóc người ta còn thuê, chứ cánh người già và trẻ nhỏ thì cả ngày, chẳng có ai thèm gọi”.
Người thanh niên này tìm đến đất cửa khẩu bán sức lao động cũng là do cái nghèo đẩy đưa. Nhà đông con lại chỉ có hơn 3 sào ruộng nên quanh năm sáng no chiều đói. Một dạo anh theo bạn ra Quảng Ninh làm hầm lò. Nhưng hít khói than nhiều quá nên chỉ sau một thời gian đã mắc bệnh viêm phổi, từ đó chẳng dám đi nữa. Thấy mọi người rỉ tai nhau, lên cửa khẩu kiếm việc, kiếm tiền dễ lắm, anh đã có mặt ở vùng biên này.
Hồi tưởng lại chuỗi ngày kiếm sống vất vả đã qua, anh tâm sự: “Những ngày đầu đi bốc vác, đầu gối mỏi nhừ, chân cũng tê dại đi. Phải mất gần một tuần làm việc liên tục mới dần quen được”.
|
|
| Người già cũng ra chốt cửa khẩu đợi việc. Ảnh: TG |
Hầu như ngày nào bà Nông Thị Nhời (xóm Bản Khẩu, Tân Thanh) cũng ra chốt cửa khẩu này đợi việc. Ở cái tuổi thất thập, có ai còn đi làm cửu vạn? Chẳng qua cũng là sự bắt buộc của số phận.
Đứa con trai duy nhất của bà vốn hiền lành, chăm chỉ làm ăn không hiểu nghe ai rủ rê, bỏ sang Trung Quốc rồi biệt tích mất mấy năm, trở về thì mắc nghiện rồi chết vì AIDS. Người vợ bị phơi nhiễm cũng chết sau đó không lâu, để lại ba đứa con nhỏ. Nhà vốn nghèo, nay lại phải nuôi thêm mấy đứa cháu thơ dại, chưa biết làm lụng gì, bà đành phải chấp nhận đi làm cái công việc bốc vác nặng nhọc này để kiếm tiền.
Trong ánh mắt đục ngầu, bà chua chát kể: “Một dạo khan hàng quá đành phải nhận tải hàng qua núi. Qua đoạn Kè Đá có con đường mòn dẫn xuống núi, có thể đi tắt cho nhanh. Tôi rẽ xuống, nhưng vì cõng thùng hàng nặng quá, bị trượt chân ngã. Lần đó bị lệch xương chân, phải nằm nhà gần một tháng mới khỏi. Biết chuyện, cánh biên phòng ở đây không cho tôi đi bốc hàng nữa. Tôi trốn nhiều lần, họ vẫn bắt được. Cũng phải xin xỏ khóc lóc, kể lể hoàn cảnh mãi, họ mới miễn cưỡng đồng ý”.
Bà còn kể về những đận đen khi đi cõng hàng sành sứ, không may làm rơi, bị chủ hàng phạt vài trăm nghìn. Thế là làm cật lực cả tuần cũng chỉ đủ nộp phạt một thùng hàng làm hỏng. Tôi bị ám ảnh mãi với nỗi sợ hãi của người cửu vạn già nơi vùng biên này khi bà nói: “Sắp tới tôi không còn đủ sức mà đi nữa; mấy đứa cháu thì vẫn còn nhỏ quá. Biết làm gì để nuôi chúng...”.
Cửu vạn vùng biên sống với nhau không thực sự ôn hoà. Chuyện xô xát xảy ra như cơm bữa khi miếng cơm manh áo của họ bị đụng chạm. Vừa mới sáng sớm, một thanh niên quê Thanh Hoá đã bị đám cửu vạn lâu năm ở đây “dằn mặt” chỉ vì... không chịu hiểu “luật”.
Ở cái nơi nhạy cảm này, chẳng ai nói với ai nhưng mọi người đều ngầm hiểu rằng, việc dỡ hàng chuyền tay qua chốt cửa khẩu khá nhẹ nhàng kia là dành riêng cho cánh “ma cũ”. Những người mới đến phải làm những công việc nặng nhọc hơn: tải hàng qua núi. Người thanh niên này đã hăng hái quá mà quên mất “quy luật” ấy. Đôi chân anh bị đánh bầm dập, thâm tím, có lẽ phải mất tuần lễ nữa mới đi bốc hàng trở lại được.
Cuối chiều, những chuyến hàng về thưa thớt dần, cánh cửu vạn cũng được dịp rảnh rỗi để ngồi tổng kết xem cả ngày kiếm được gì.
Trong quán nước, người cửu vạn trạc tuổi ngoài 50, nãy giờ ỉu xìu, chẳng nói năng gì, bỗng nhiên đứng phắt dậy văng tục, chửi thề vài câu: “M.K, hôm nay thì đói dài răng. Cả ngày chẳng được chuyến nào. Có tí nào ngon, lũ thanh niên tranh giành hết”. Nói xong, ông ta đứng dậy ra về, không quên quay sang nói với người bên cạnh: “Cửa khẩu sắp đóng cửa rồi, còn ngồi đấy làm gì”.
Đúng 18h, cổng gác cửa khẩu đóng lại. Những cửu vạn chưa kiếm được “cuốc” hàng nào ngậm ngùi ra về, dành hi vọng cho hôm sau.
 |
| Cửu vạn đang vận chuyển hàng vừa thông quan qua cửa khẩu. |
“Cõng” hàng lậu qua núi
Ngồi vật vờ cùng cánh cửu vạn, tôi nghe họ rỉ tai nhau: “Bốc vác thế này chẳng bõ. Về nghỉ sớm để đêm đi cõng hàng. Đám “ăn sương” đêm nào cũng có việc”. “Cõng hàng ở đâu?” - tôi tỏ vẻ tò mò. “Qua ngọn núi kia, đi qua Pò Chài, Kè Đá, Ro Bon, nguy hiểm lắm nhưng có tiền” - người đàn ông nói giọng đặc sệt Thái Bình chỉ tay về ngọn núi rậm rạp cây dại đang bị màn đêm vây kín, quay sang đáp lại. Bỗng anh ta nghiêm mặt, ánh mắt dò xét: “Chắc lần đầu tới đây hả? Chưa đi “cõng” bao giờ à?”. Tôi đã cố gắng ăn mặc thật luộm thuộm nhưng vẫn không có vẻ gì giống dân cửu vạn cho lắm. Rất may là anh ta cũng chẳng vặn vẹo gì nữa.
|
Lạng Sơn có 5 cửa khẩu: Đồng Đăng, Chi Ma, Tân Thanh, Hữu Nghị, Cốc Nam với 253 km chiều dài đường biên giới. Càng gần Tết, tình hình buôn lậu qua biên giới càng nóng bỏng. Lực lượng biên phòng cũng đã cố gắng tăng cường kiểm tra các chốt cửa khẩu song địa hình ở đây hiểm trở nên hàng lậu vẫn dễ dàng qua biên giới. |
Tôi xin được theo chân anh ta đi thử một chuyến, anh ta nhìn tôi một lượt, bảo: “Sức vóc thế này mà cũng đòi... Thùng hàng nặng 50-60kg đấy cô”. “Hàng gì mà nặng thế?” - tôi hỏi. “Pháo, gần Tết rồi nên chủ yếu là pháo, còn thì cái gì cũng đủ cả, đều là hàng lậu trốn thuế” - anh ta trả lời...
Cuộc đối thoại giữa tôi và anh ta bị gián đoạn bởi tiếng gọi của một thanh niên: “Dậy đi thôi, không hết việc bây giờ”. Anh ta vội đứng dậy, ôm cái mũ cối, vỗ quần vài phát rồi cắm cổ chạy theo đám người đi lên núi. Tôi hiểu rằng, vừa có một chuyến hàng lậu nào đó vừa “đi ngầm” về đêm. Bây giờ là lúc cánh “ăn sương ngủ bụi” kiếm ăn.
Một tay chuyên “cõng” hàng lậu có thâm niên ở đây bày cho tôi một chút kinh nghiệm: “Thường thì 12 giờ đêm, biên phòng đi chốt lần cuối. Lúc này phải “nằm im”. Đợi khi nào đổi gác thì bắt đầu nhận hàng. Nếu có bị phát hiện phải lập tức bỏ hàng lại, lẩn trốn trong núi đá. Ở đây địa hình hiểm trở, biên phòng ít khi tóm được lắm”.
Trong đoàn cửu vạn đang ngồi đợi để đi cõng hàng, có không ít người Thổ sống ở bên kia biên giới. Họ ít nói nhưng tỏ ra làm việc rất có nghề. Người cửu vạn quê Thái Bình lúc nãy nói với tôi: “Bọn này là “ma” ở đây rồi. Cả đời chỉ ăn, ngủ và đi cõng hàng, đến biên phòng cũng phải “nể” đấy”.
Dân vùng cửa khẩu Tân Thanh, Hữu Nghị chủ yếu sống bằng nghề bốc vác thuê. Ruộng đất cày cấy ít lại càng bị thu hẹp bởi chủ trương mở đường, mở chợ của tỉnh Lạng Sơn. Mất đất, đôi chân bạt rừng, đôi tay phá núi trở nên thừa thãi. Cái đói hiện hữu sau lưng. Nhiều người bỏ sang Trung Quốc với hy vọng đổi đời nơi vùng đất mới, có người ngược lên vùng vàng ở Tây Bắc lập bưởng, trở thành giang hồ, còn phần lớn vẫn cần mẫn trụ lại vùng biên làm nghề cửu vạn. Hàng lậu họ cũng nhận, miễn là có tiền. Thường thì một thùng hàng lậu đưa trót lọt qua núi được trả 100.000 đồng, nhiều hơn số tiền cả ngày quần quật bốc vác thông thường.
Tôi bắt chuyến xe đầu tiên về Hà Nội khi vùng biên này đã thức dậy từ lâu. Trong cảm nhận của tôi, biên giới không còn xa xôi, không còn rùng rợn. Ở đó là sự nhọc nhằn mưu sinh của những người muốn trụ lại vùng biên. Nhìn đồng hồ đã 7 giờ sáng. Cánh cửu vạn “ăn sương ngủ bụi” có lẽ giờ này đã về nhà ngủ để đợi những chuyến hàng “đi ngầm” về đêm...
Hà Ly
