Muốn gặp trò, thầy phải… lên nương
Trung tâm giáo dục thường xuyên (TTGDTX) với 5 phòng học cấp bốn cũ kỹ, tuềnh toàng, cửa sổ đã mất một bên cánh, bàn ghế xộc xệch, gãy nát. Mỗi cơn gió, cát bay mù mịt và những cô, cậu học trò thiếu áo ấm, người lại co rúm vì rét.
Em Sùng Văn Dũng, học sinh lớp 10A phàn nàn: “Phải chịu rét và bị cát bay vào mắt khi ngồi trong lớp là chuyện thường của bọn em. Mùa mưa mới sợ, lớp vừa dột, vừa bị hắt mưa từ cửa sổ. Những ngày đó, bọn em lại phải bê ghế ngồi co cụm vào một góc đầu lớp, để vở trên đùi mà viết”. Theo phản xạ, chúng tôi nhìn lên mái nhà, có những chỗ thấy rõ cả một khoảng trời to tướng.
Thầy Trần Văn Liêm, Giám đốc TTGDTX huyện Mường Lát dẫn chúng tôi đi dọc hành lang thăm các phòng học. Các lớp học trống huyếch trống hoác vì vắng học sinh. Đến lớp học cuối cùng, thầy Liêm giới thiệu “đây là khối 12”. Trước mặt chúng tôi, chỉ có 8 em học sinh.
 |
|
Cả khối 12 chưa đến 10 học sinh đi học. (Ảnh: TG) |
Thầy Liêm giải thích: “Lớp có 20 học sinh nhưng nhiều em đã nghỉ ăn Tết từ cách đây nửa tháng. Những năm trước, còn cách Tết gần hai tháng là học sinh đã về gần hết, chỉ có một số em nhà gần trường đến lớp thôi. Thậm chí, có em nhà ở gần cũng không đến lớp vì thấy các bạn nghỉ nhiều cũng nghỉ theo”.
|
Khuyến học bằng... kẹo
Ông Tống Văn Tới, Phó trưởng phòng Giáo dục huyện Mường Lát nói một cách khôi hài rằng, với học sinh tiểu học và trung học cơ sở, để trò đến lớp, phương pháp có hiệu quả nhất là mua nhiều kẹo có sắc màu sặc sỡ để chia cho các em trong ngày tập trung. Tin này lan truyền, các em khác cũng muốn có kẹo là tự rủ nhau đến.
|
Để kéo trò đến lớp, nhiều thầy, cô giáo đã phải bỏ ngày, bỏ buổi để tìm đến nhà học trò vận động. Nhưng đến nhà, bố mẹ học sinh bảo: “Nó đi đốt nương rồi. Thầy muốn gặp thì lên nương mà tìm”. Có phụ huynh còn căng thẳng: “Anh chị nó lấy vợ, lấy chồng, ra ở riêng hết rồi. Nó phải đi làm nương lấy cái ăn, thầy đi đốt nương hộ thì tao cho nó đi học...”.
Cách này không hiệu quả, các thầy, cô giáo lại nghĩ cách khác là dậy từ sáng sớm “mai phục” để “tóm” học sinh ở đầu bản khi các em chuẩn bị đi nương. Nhưng thầy, cô vẫn không thể nhanh mắt bằng các trò. Thấy các thầy, cô giáo là các em lẻn đi lối khác. Chờ mãi, chẳng thấy em nào, vào bản thì đã vắng tanh. Cuối cùng vẫn phải thực hiện cách ban đầu là đến nhà học sinh, cùng ăn cùng ở rồi “lôi” đến lớp, nhưng được em này lại mất em khác.
Thầy Liêm cho biết thêm: “Năm nay là năm vắng học sinh ít nhất từ trước đến nay bởi có sự hợp tác của cấp ủy, chính quyền, già làng trưởng bản, các bậc phụ huynh nên tỷ lệ đến trường của học sinh ở đây đã đạt 60% vào những tháng cận Tết”.
Giảng văn kiêm vẽ tranh
Theo các thầy, cô giáo ở TTGDTX Mường Lát, giảng bài để tất cả học sinh có thể tiếp thu được rất khó, vì có đến gần một nửa số học sinh trong trường chưa nói thạo tiếng Kinh. Là giáo viên dạy tin học, thầy Nguyễn Văn Thảnh than thở: “Dạy tin học để học sinh có thể tiếp thu được phải thật kiên nhẫn. Những ngày đầu, tôi cười ra nước mắt bởi những câu hỏi ngây ngô như: “Thầy ơi, sao ấn tay vào đây (bàn phím) mà lại có chữ trên màn hình”, hay “Thầy ơi, thầy dạy các em làm tivi à?”.
Bài giảng đơn giản nhất là dạy các em đánh chữ trên máy tính cũng không dễ dàng. Nếu học sinh miền xuôi chỉ cần nói trong vòng 5 - 10 phút thì ở đây phải hướng dẫn tận tình trong vòng 45 phút mà chưa chắc các em đã tiếp thu hết. Tệ nhất là học sinh thường sợ sệt, thụ động, chưa có khả năng tiếp cận nội dung những câu hỏi mà thầy, cô đặt ra. Những câu hỏi dù ở mức độ bình thường, giáo viên cũng phải gợi ý, học sinh mới trả lời được”.
 |
|
Thầy Thành đang dạy tin cho học sinh khối 10. |
Dạy văn cũng khó khăn không kém. Giáo viên cố gắng nhiều, nhưng nhiều khái niệm trong sách giáo khoa các em cũng không thể hiểu được. Ví dụ, khi giảng bài thơ “Sóng” của Xuân Quỳnh, các em hoàn toàn mù tịt. Nhiều em chưa biết thế nào là sóng biển. Còn nếu giải thích khái niệm “sóng” thì phải mất cả ngày. Các em lại càng xa vời hơn với khái niệm biển, đại dương, bể...
|
Mong có học trò đến lớp
Trong quy chế đánh giá xếp loại học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, các trường hợp nghỉ quá 45 buổi học trong một năm học, học lực kém, hạnh kiểm yếu thì không được lên lớp. Tuy nhiên, theo thầy Liêm thì đến thời điểm này ngành giáo dục huyện Mường Lát chỉ mong học trò có thể đến lớp càng đông càng tốt để tạo nên phong trào học tập. Còn quy chế vẫn không dám áp dụng vì sợ học sinh bỏ học. |
Để học trò hiểu được, nhiều thầy, cô giáo phải làm giáo cụ trực quan cho mỗi bài giảng hoặc học cách vẽ thật giống với hình ảnh trong bài giảng để học trò dễ hình dung. Thầy, cô chỉ biết nói tiếng Kinh, còn học trò chỉ thạo tiếng dân tộc của mình. Sự bất đồng ngôn ngữ khiến thầy, cô giảng bài mà trò cứ lơ ngơ không hiểu. Điều này phần nào cũng làm các em chán trường, bỏ lớp dẫn đến bỏ học.
Trong trường còn có không ít học sinh vừa đi học, vừa sinh con, vừa nghỉ học cưới vợ. Những học trò này thường xuyên nghỉ học dài ngày, bất cứ thời điểm nào trong năm. Ngày quay lại lớp học, cô giáo hỏi lý do, có trò nói tỉnh queo: “Ta về nhà chơi nhưng nhà không có người đi nương. Bố mẹ ta bắt cưới vợ để có thêm người làm. Cưới vợ rồi vui quá ta nghỉ luôn ít ngày”.
Thầy Liêm trăn trở: “Từ nhiều năm nay, Phòng Giáo dục huyện đã chỉ đạo các trường học phối hợp với cấp ủy, chính quyền xã tăng cường công tác tuyên truyền, vận động; phân công mỗi giáo viên phụ trách một nhóm gia đình, gần gũi để thuyết phục, tranh thủ sự ủng hộ của các bậc phụ huynh; thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện phổ cập giáo dục gồm các đồng chí là lãnh đạo xã, trưởng, phó bản cùng tham gia thực hiện... nhưng “mùa bỏ học” vẫn còn đó”.
Đến bao giờ giáo dục huyện Mường Lát mới hết “mùa bỏ học”? Học sinh nghỉ học chỉ vì những lý do đơn giản là đi đốt rẫy, làm nương, ở nhà chuẩn bị ăn Tết... Có lẽ vì thế mà giáo dục vùng cao vẫn là một bài toán khó giải.
Mai Hạnh
