Nắm đất nghĩa trang liệt sĩ trở thành bản đồ “Hồn thiêng đất Việt”

Tấm bản đồ “Hồn thiêng đất Việt” được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk.

Từ chàng trai bán bóng trở thành nghệ nhân

Dạo một vòng quanh Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk (TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk), nghệ nhân Võ Văn Hải (SN 1955, tại Gò Công, tỉnh Tiền Giang) vừa kể về cuộc đời mình, vừa chỉ cho chúng tôi xem những tác phẩm mà ông coi đó là một phần hơi thở.

Ông sinh ra và lớn lên tại vùng quê Tiền Giang trong gia đình nông dân có 11 người con. Năm 1972, học chưa hết tú tài, ông đã vào Sài Gòn mưu sinh bằng nghề đạp xe ba gác.

Sau ngày giải phóng, tuy gia đình và công việc đã ổn định nhưng tận sâu trong lòng luôn thôi thúc ông bước chân đến nhiều vùng đất để khám phá những điều mới mẻ. Đến năm 1986, ông đưa cả gia đình đến sinh sống và lập nghiệp tại tỉnh Đắk Lắk. Với chiếc xe đạp cà tàng, ông rong ruổi khắp các nẻo đường để bán bong bóng dạo. Đến mỗi vùng miền, ông đều ghi chép lại những chuyện hay, món ngon vật lạ…

Mặc dù chỉ từ một người bán bong bóng hè phố nhưng bằng sự khéo léo, đam mê sáng tạo, khao khát chinh phục cái đẹp nên ông đã trở thành nghệ nhân sáng tạo ra nhiều tác phẩm đặc sắc.

Tuy nhiên, tận sâu trong thâm tâm ông luôn muốn làm điều gì đó cho đất nước Việt Nam. Ông nhớ lại những ngày chiến tranh, nhiều anh hùng đã phải đổ máu, hy sinh để bảo vệ sự bình yên cho đất nước. Có những người được gia đình tìm thấy đưa đi chôn cất, còn có những người phải bỏ mạng nơi đất khách quê người, máu họ thấm vào sâu trong lòng đất. Những nỗi đau của biết bao gia đình từ Bắc vào Nam đã thôi thúc ông thực hiện tấm bản đồ “Hồn thiêng đất Việt” để tạo niềm tin cho những bà mẹ Việt Nam, an ủi những người phụ nữ có con, có chồng ra đi mà không bao giờ trở về. Đồng thời, giúp cho những người con của các anh hùng liệt sĩ, thế hệ trẻ thấy được sự hy sinh cao cả của ông cha để từ đó nỗ lực, cố gắng hơn.

Ý tưởng đó ông cứ âm thầm giữ gìn. Sau đó, ông đã làm tờ trình gửi các cơ quan chức năng để cho ông được đi đến 63 tỉnh, thành và 4 đảo (Phú Quốc, Lý Sơn, Trường Sa và Côn Đảo) xin tiếp nhận đất ở các nghĩa trang liệt sĩ về làm bản đồ.

Ngày 1/11/2011, sau khi được sự đồng ý của các cơ quan chức năng, ông Hải bắt đầu cuộc hành trình từ Đắk Lắk chỉ với một chiếc xe máy cũ, vài bộ quần áo, công văn của các cơ quan có thẩm quyền và chiếc thùng làm bằng thiếc để đựng đất. Ông đến các nghĩa trang liệt sĩ và tìm những ngôi mộ vừa được di dời để lấy 2kg đất, rồi bọc cẩn thận vào túi.

Chiếc xe máy luôn rong ruổi cùng nghệ nhân Võ Văn Hải trên mọi nẻo đường Tổ quốc.

Do kinh phí tự túc nên những bữa cơm đạm bạc, vội vàng và những giấc ngủ chập chờn là điều không tránh khỏi đối với ông. Tuy nhiên, sự nổ lực cố gắng của ông chỉ mới được 1/3 chặng đường đã phải tạm hoãn lại, bởi đầu tháng 1/2012, ông phải chịu những cơn đau từ bệnh tật và cạn kiệt kinh phí.

Đến giữa năm 2013 khi sức khỏe ổn định dần, ông tìm đến một số Mạnh thường quân nhờ hỗ trợ kinh phí nhưng đều nhận lại những cái lắc đầu. Bên cạnh đó, gia đình cũng kịch liệt phản đối trước những dự định của ông. Thế nhưng không gì có thể ngăn được sự quyết tâm và nghị lực phi thường của ông. May mắn, ông được Trụ trì của chùa Hoa Lâm hỗ trợ 60 triệu đồng để hoàn thành nốt chặng đường còn dang dở.

Mãi đến ngày 20/5/2014, sau nhiều năm vất vả, đầy gian khổ, ông Hải đã hoàn thành việc lấy đất ở các nghĩa trang. Lúc này ông chỉ biết vỡ òa hạnh phúc vì công sức mình bỏ ra cuối cùng cũng đến hồi kết. Khi về Đắk Lắk, ông tìm mua gỗ sao làm nền và gỗ căm xe làm viền cho bản đồ. Trên mặt gỗ sao biểu tượng cho sự tỏa sáng, ông khắc 54 ô vuông, tượng trưng cho 54 dân tộc anh em. Sau đó, ông lấy đất của từng tỉnh, thành đắp lên các tỉnh tương ứng.

Qua 2 tháng lắp ráp, đến ngày 25/7/2014, ông Hải đã hoàn thành 3 tấm bản đồ “Hồn thiêng đất Việt” với kích thước khác nhau. Trong đó, tấm bản đồ nhỏ nhất được chuyển ra Trường Sa với mong muốn hướng về biển đảo, một tấm được đặt tại chùa Hoa Lâm với mong muốn “quốc thái dân an” và tấm bản đồ lớn nhất được đưa vào Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk để bảo quản, trưng bày.

Bộ tem gỗ đầu tiên về cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam

“Bộ tem bằng gỗ đầu tiên về cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam” được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam xác nhận kỷ lục. Ảnh: Đức Huy

Sau khi hoàn thành tấm bản đồ “Hồn thiêng đất Việt”, ông Hải không nghỉ ngơi mà lại tiếp tục hành trang để tìm tòi làm bộ tem 54 dân tộc bằng gỗ. Dựa trên bộ tem “Cộng đồng các dân tộc Việt Nam” do Bộ Bưu chính - Viễn thông phát hành ngày 30/8/2005, nghệ nhân Võ Văn Hải đã mô phỏng để xây dựng nên bộ tem trên nền gỗ, mặt tem được khắc bằng bút lửa.

Sau khoảng thời gian dài nghiên cứu, tháng 6/2013, khi tất cả công tác chuẩn bị đã hoàn tất, ông Hải chính thức bắt tay khắc họa bộ tem. Loại gỗ được ông lựa chọn để phục vụ cho việc khắc họa bộ tem là gỗ bạch tùng và gỗ dừa để nhắc ông luôn nhớ về quê hương, nguồn cội của mình.

Tuy nhiên, việc sử dụng bút lửa để khắc họa bộ tem rất khó, yêu cầu người sử dụng phải cẩn thân, tỉ mỉ và có kĩ thuật điêu luyện nên nhiều lần ông ngậm ngùi nhìn tác phẩm của mình bị hư hỏng. Nhưng không nản lòng, với niềm say mê nghệ thuật và ước mơ hoàn thiện tác phẩm, ông tiếp tục thực hiện. Sau 3 tháng miệt mài, bộ tem 54 dân tộc Việt Nam đã được hoàn thành với những hình ảnh mộc mạc, gần gũi như: Tà áo dài truyền thống, những chiếc cồng chiêng, căn nhà Rông...

Bộ tem không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn ẩn chứa mối tình anh em khăng khít của 54 dân tộc Việt Nam. Xuất phát từ những nét độc đáo có một không hai này, bộ tem đã được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam xác nhận kỷ lục “Bộ tem bằng gỗ đầu tiên về cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam”.

Không chỉ riêng bộ tem được xác nhận kỉ lục Việt Nam, mà nhiều tác phẩm của ông như: Cuốn sách duy nhất có bìa bằng nụ cây cà phê, cuốn sách gỗ về anh hùng dân tộc Trương Định với 3 ngôn ngữ Việt - Anh - Pháp… cũng được ghi nhận và mọi người biết đến.

Nói về dự định sau này của mình, nghệ nhân Võ Văn Hải cho hay, hiện bản thân chưa có ý định gì cho tương lai, bởi theo ông nghệ thuật là sự tìm tòi, khám phá tìm ra cái đẹp, độc đáo… Ông tâm sự: “Bản thân tôi là nghệ nhân dân gian nên sau này tôi vẫn sẽ sáng tạo nên những tác phẩm mang đậm nét văn hóa truyền thống, con người quê hương đất nước”.

Sông Thạch Hãn rực sáng trong đêm bởi hàng triệu ngọn nến tri ân liệt sĩ

Đức Huy