Năm mới và thuế mới

Thuế trực thu, dễ cảm nhận sự mất mát

Thuế thu nhập cá nhân chỉ là thêm một thứ thuế. Trước đây, đã có thuế giá trị gia tăng, thuế xuất nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt... Mọi thứ thuế suy cho cùng đều đánh vào người tiêu dùng - đánh trực tiếp hoặc đánh gián tiếp. Đánh trực tiếp gọi là thuế trực thu; đánh gián tiếp gọi là thuế gián thu.

Gián thu hay trực thu gì thì cũng đều là thu tiền của bạn. Thế nhưng, thuế gián thu thường bị lẩn khuất vào trong giá cả của các loại hàng hoá, dịch vụ cho nên bạn ít khi cảm nhận được chúng. Và đương nhiên, bạn sẽ ít bất mãn hơn đối với chúng. Ví dụ, thuế nhập khẩu nhìn bề ngoài là đánh vào các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, về bản chất, nó đánh vào bạn đấy. Mỗi khi bạn mua hàng hoá của các doanh nghiệp nói trên là một lần bạn đóng thuế nhập khẩu cho Nhà nước. Thực ra, nếu các doanh nghiệp xuất nhập khẩu không cộng được lợi nhuận và các chi phí về thuế vào cho bạn, thì họ phá sản đã từ lâu.

Thuế trực thu đánh trực tiếp vào túi tiền của bạn, bạn dễ cảm nhận được sự mất mát của mình hơn. Và bạn cũng phản ứng mạnh hơn với các loại thuế trực thu. Thuế thu nhập cá nhân là một thứ thuế trực thu như vậy.

Năm 2009, người dân sẽ làm quen với việc đóng thuế thu nhập cá nhân. Ảnh: Mạnh Dũng.

Cơ hội để cải cách về hành chính và thể chế thành công

Tuy nhiên, thuế thu nhập cá nhân cũng rất cần thiết.

Trước hết, nước ta đang thực hiện việc giảm thuế nhập khẩu theo quy định của AFTA và WTO. Và sắp tới, thứ thuế này sẽ còn bị giảm nhiều hơn nữa khi chúng ta tham gia vô số các khu vực thương mại tự do khác. Như vậy bạn sẽ không còn phải đóng thứ thuế gián thu này nhiều như trước đây nữa. Bạn không đóng thì Nhà nước sẽ thất thu. Trong lúc đó, Nhà nước vẫn cần phải có đủ nguồn thu để hoạt động bình thường. Nếu những dịch vụ do Nhà nước cung cấp như pháp luật và trật tự, công lý, an ninh, cơ sở hạ tầng, dịch vụ công cộng v.v. và v.v. là không thể thiếu, thì nguồn thu bù đắp cho sự thiếu hụt vì việc cắt giảm thuế nhập khẩu cũng là không thể thiếu. Thuế thu nhập cá nhân sẽ chính là nguồn thu bù đắp không thể thiếu nói trên. Bạn sẽ thấy, về cơ bản, đây chẳng qua là sự chuyển đổi từ gián thu sang trực thu mà thôi. Mặc dù, chuyện có người sẽ bị thu nhiều hơn và có người lại phải đóng ít hơn so với trước đây là điều rất khó tránh khỏi.

Hai là, thuế thu nhập cá nhân sẽ nâng cao địa vị pháp lý của bạn. Với thuế này, việc bạn trả tiền nuôi Nhà nước được hiển thị một cách hết sự rõ ràng chứ không lòng vòng như khi bạn đóng thuế gián thu. Mà như vậy, ai nuôi ai đã rõ. Bạn sẽ ý thức được quyền lực của mình rõ ràng hơn; bạn cũng sẽ đòi hỏi ở các quan chức nhà nước nhiều hơn. Dưới sức ép tích cực của bạn, Nhà nước cũng sẽ càng trở thành "của dân, do dân và vì dân" nhiều hơn. Và những cải cách về hành chính và thể chế mà chúng ta đang tiến hành mới thực sự có được cơ hội để thành công.