Năm thứ 9 liên tiếp, Việt Nam giữ mức sinh thay thế

Tại thời điểm 00:00 ngày 1/4/2014, dân số Việt Nam là 90.493.352 người. ảnh: Dương Ngọc

Những tiến bộ đặc biệt

Đây là cuộc điều tra giữa kỳ lần đầu tiên được tiến hành kể từ sau 4 cuộc tổng điều tra dân số và nhà ở được Việt Nam thực hiện từ sau năm 1975. Kết quả của Điều tra giữa kỳ cho thấy, tại thời điểm 00:00 ngày 1/4/2014, dân số Việt Nam là 90.493.352 người, tỷ lệ giới tính nam là 49.3%, nữ là 50,7%. Với quy mô dân số này, vị trí của Việt Nam trong bảng xếp hạng các nước đông dân trên thế giới không thay đổi so với năm 2009: Thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á và thứ 13 trên thế giới. Trong giai đoạn 2009 - 2014, tỷ lệ tăng dân số trung bình mỗi năm là 1,06%, thấp hơn trong giai đoạn trước (1,2%). Đây là thời kỳ có tỷ lệ tăng dân số thấp nhất trong vòng 35 năm qua.

Điều tra cũng cho kết quả: Tổng tỷ suất sinh (TFR - số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ) của Việt Nam hiện nay là 2,09 con. Theo bà Nguyễn Thị Xuân Mai – Vụ trưởng Vụ Thống kê dân số và lao động (Tổng cục Thống kê), so sánh các con số cho thấy, TFR có xu hướng giảm. Nếu năm 2004, con số này là 2,23 con, thì đến năm 2011, con số này là 1,99 con, đến năm 2013 là 2,1 con. “Có thể lý giải sự tăng TFR này là do tâm lý ưa thích sinh con trong 3 quý cuối năm 2012 (Nhâm Thìn), và quý 1 năm 2013 (Quý Tỵ). Theo tâm lý người Á Đông, đây là những năm đẹp cho việc sinh con. Trong 12 tháng trước thời điểm 1/4/2014, ước tính TFR của Việt Nam là 2,09 con – đạt dưới mức sinh thay thế (2,1 con). Như vậy, năm 2014 là năm thứ 9 liên tiếp (kể từ năm 2006), Việt Nam đã đạt và giữ mức sinh thay thế. Hiện, TFR tại thành thị là 1,8 con, trong khi ở nông thôn là 2,56 con”, bà Nguyễn Thị Xuân Mai nói.

Ông Arthur Erken – Trưởng Đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Việt Nam – đơn vị hỗ trợ tài chính, kỹ thuật cho cuộc điều tra lần này cho rằng, kết quả này phản ánh sự thành công của Chương trình DS-KHHGĐ của Chính phủ Việt Nam trong thời gian qua.

Trước đó, trao đổi với báo giới bên lề Hội thảo Tổng kết, triển khai kế hoạch năm của các bộ, ngành, đoàn thể, các cơ quan truyền thông Trung ương năm 2014, triển khai kế hoạch năm 2015 (ngày 16/12) về vấn đề mức sinh của Việt Nam trong những năm gần đây có phần “nhích lên” ảnh hưởng gì đến sự phát triển chung, ông Nguyễn Văn Tân – Phó Tổng cục trưởng phụ trách Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế) cho rằng: “Dù mức sinh có “nhích lên” nhưng vẫn nằm trong giới hạn mức sinh thấp hợp lý. Việt Nam vẫn duy trì được xung quanh mức sinh thay thế. Tuy nhiên cũng cần giám sát, theo dõi kỹ không được buông lỏng để mức sinh tăng lên, gây ra những nguy cơ cho việc thực hiện những mục tiêu dân số”.

Tầm quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao

Kết quả điều tra giữa kỳ một lần nữa khẳng định Việt Nam vẫn trong thời kỳ dân số “vàng” với tỷ số phụ thuộc chung là 44%, số người trong độ tuổi lao động gấp đôi số người phụ thuộc. Tỷ trọng dân số từ 65 tuổi trở lên chiếm 7,1% dân số. Với chỉ số già hóa là 44,6%, Việt Nam đã bước vào thời kỳ già hóa dân số.

Cũng liên quan đến vấn đề này, tại Hội thảo Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và trong nước về ứng phó với biến đổi nhân khẩu học phục vụ phát triển KT -XH và các hàm ý chính sách đối với Việt Nam ngày 18/12, ông Arthur Erken đánh giá cao việc Việt Nam đã có những tiến bộ đặc biệt để đạt được các mục tiêu dân số, đồng thời cho rằng Việt Nam cần phải chuyển trọng tâm từ KHHGĐ sang dân số và phát triển.

Khẳng định Việt Nam đang trải qua thời kỳ biến đổi nhân khẩu học to lớn, ông Arthur Erken khuyến nghị: “Chính phủ cần đưa các thông tin dân số lồng ghép vào các kế hoạch phát triển của các ngành(…). Cùng với đó, cần tập trung vào các vấn đề như bất bình đẳng giới và sự khác biệt vùng, miền đang ngày càng gia tăng”.

Đồng tình với nhận định này, Thứ trưởng Bộ KH&ĐT Nguyễn Thế Phương cho rằng, từ kinh nghiệm phát triển của hầu hết các quốc gia trên thế giới, Đảng và Nhà nước Việt Nam nhận thức rõ tầm quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao đối với sự phát triển đất nước. Chính vì vậy, một trong ba đột phá được xác định trong Chiến lược phát triển KT-XH thời kỳ 2011-2020 là nguồn nhân lực chất lượng cao. “Vấn đề lồng ghép các biến dân số vào lập chiến lược, quy hoạch, phát triển KT-XH cả nước và các vùng, địa phương ngày càng được coi trọng”, ông Nguyễn Thế Phương nhấn mạnh.

Hội thảo được tổ chức với mục tiêu cung cấp thông tin, bằng chứng về các vấn đề dân số nổi bật và tác động tới phát triển KT-XH của đất nước cho các nhà hoạch định chính sách, phục vụ cho xây dựng Báo cáo KT-XH 5 năm 2016 -2020 và Báo cáo Việt Nam 2030, cũng như các văn bản chiến lược, kế hoạch phát triển KT-XH, các định hướng cho phát triển đất nước thời kỳ đến năm 2020 và 2030. Thứ trưởng Bộ KT&ĐT Nguyễn Thế Phương khẳng định tất cả các vấn đề lợi thế và khó khăn, thách thức của dân số nước nhà cần được nhìn nhận, xem xét, tính đến một cách đúng đắn và thấu đáo.

Thu Nguyên