Nâng cao vai trò của CTV dân số trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng

Theo nghiên cứu của UNFPA, dân số toàn cầu đang già hóa, dân số trên 65 tuổi tăng nhanh nhất trong tất cả các nhóm dân số. Năm 2019, cứ 11 người thì có 1 người trên 65 tuổi (chiếm 9%). Đến năm 2050, con số này giảm xuống còn cứ 6 người thì có 1 người trên 65 (16%).

Bên cạnh đó, năm 2018, lần đầu tiên số người trên 65 tuổi vượt số trẻ em dưới 5 tuổi; số người trên 80 tuổi dự báo tăng gấp 3 lần, từ 143 triệu người năm 2019 lên 426 triệu người năm 2050. Già hóa dân số là một trong những biến đổi nhân khẩu học lớn nhất trên hành tinh hiện nay.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Lan (giữa) - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số cho biết, quá trình già hóa nhanh khiến Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức trong công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Ảnh: Minh Trường

Tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Ngọc Lan - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số cho biết: Ở Việt Nam, chúng ta đã bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011. Theo các nhà nhân khẩu học, Việt Nam là nước có tốc độ già hóa dân số thuộc hàng nhanh nhất thế giới. Nếu như ở các nước phát triển, quá trình chuyển đổi từ già hóa dân số sang dân số già phải mất hàng chục năm, thậm chí hàng trăm năm thì ở Việt Nam, dự báo con số này chỉ khoảng 17-20 năm.

Theo Phó Tổng cục trưởng Nguyễn Thị Ngọc Lan, ước tính đến năm 2050, Việt Nam sẽ là quốc gia siêu già. Già hóa dân số nhanh khiến Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức lớn trong công tác chăm sóc sức khỏe cũng như vấn đề an sinh xã hội dành cho người cao tuổi trong thời gian tới.

Đề cập đến thực trạng người cao tuổi ở Việt Nam hiện nay, TS Nguyễn Ngọc Quỳnh, cán bộ UNFPA cho biết: Theo nghiên cứu, 70% người cao tuổi có ít nhất 2 bệnh; 14% người cao tuổi gặp khó khăn trong các hoạt động sống hàng ngày và cần hỗ trợ. Số người cao tuổi gặp ít nhất một loại khó khăn trong sinh hoạt hành ngày tăng từ 28% ở người 60 - 69 tuổi lên hơn 50% ở người 80. Gần 50% người cao tuổi không có thẻ bảo hiểm y tế…

Rất đông các đại biểu tham dự Hội thảo. Ảnh: Minh Trường

Bên cạnh đó, trên thực tế, số hộ gia đình ngày càng nhỏ, số lượng gia đình 3-4 thế hệ giảm dần. Xu hướng thanh niên nông thôn di cư ra đô thị mạnh mẽ dẫn tới tình trạng già hóa dân số nông thôn. Gần 30% người cao tuổi sống một mình hoặc chỉ sống cùng vợ, chồng cũng là người cao tuổi hoặc cháu dưới 10 tuổi.

Dự báo năm 2019, bốn triệu người cao tuổi có nhu cầu, và năm 2049 là khoảng 10 triệu người cao tuổi có nhu cầu hỗ trợ. Trong khi đó, hệ thống cán bộ hướng dẫn phục hồi chức năng lại hạn chế về trình độ. Chỉ có 2% người chăm sóc được đào tạo cơ bản.

Theo TS Nguyễn Ngọc Quỳnh, để thích ứng với quá trình già hóa dân số tại Việt Nam, từ kinh nghiệm thực tiễn của các nước cho thấy, Việt Nam cần có chiến lược sức khỏe và thúc đẩy già hóa khỏe mạnh trong suốt vòng đời, nhấn mạnh vào chăm sóc sức khỏe ban đầu, chăm sóc phòng ngừa; phối hợp chăm sóc y tế và chăm sóc phi y tế (chăm sóc xã hội); nhấn mạnh vào chăm sóc tại nhà và tại cộng đồng.

Bên cạnh đó, xây dựng chính sách, kế hoạch về dịch vụ và phân bổ ngân sách theo các cấp và các ngành để đảm bảo người cao tuổi tiếp cận được dịch vụ phù hợp đồng thời phát triển nguồn nhân lực và lao động hợp lý, đầy đủ và được đào tạo để đáp ứng nhu cầu chăm sóc đa dạng của người cao tuổi.

ThS Lương Quang Đảng, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Tổng cục Dân số) trình bày về vai trò của cộng tác viên dân số trong công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng. Ảnh: Minh Trường

Ngoài ra, cần cung cấp thông tin cho người cao tuổi và người chăm sóc để người cao tuổi và gia đình có thể tự chăm sóc, tự đưa ra các quyết định về việc chăm sóc cũng như góp ý kiến về dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng.

Kinh nghiệm các nước cũng chỉ ra rằng, một trong những hoạt động chăm sóc sức khỏe người cao tuổi hiệu quả là dựa vào gia đình và cộng đồng với việc xây dựng, đào tạo đội ngũ nhân viên chăm sóc sức khỏe không chuyên và bán chuyên.

Trong khi đó, theo ThS Lương Quang Đảng, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Tổng cục Dân số), ngành Dân số đang có đội ngũ cộng tác viên dân số tại các thôn, xóm, bản, làng. Đội ngũ này được xem là kênh truyền thông hiệu quả, là mắt xích quan trọng, góp phần làm nên thành công của công tác dân số vì họ là người luôn nắm vững địa bàn, thường xuyên tiếp cận, gần gũi người dân, vận động nhân dân thực hiện tốt các chính sách dân số.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo. Ảnh: Minh Trường

Do đó, cộng tác viên dân số hoàn toàn có thể trở thành đội ngũ nhân viên chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chuyên hoặc bán chuyên tại các cộng đồng. Chính vì vậy, theo các chuyên gia, cần có những chính sách, giải pháp nhằm đẩy mạnh vai trò của cộng tác viên dân số trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng, góp phần thích ứng với quá trình già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng tại Việt Nam.

Mai Thùy