Hà Nội
23°C / 22-25°C

Não bộ làm gì khi chúng ta ngủ: Đọc để biết tại sao phải ngủ đủ, ngủ sâu

Thứ tư, 19:20 24/10/2018 | Sống khỏe

Chúng ta đều biết giấc ngủ không chỉ là thời gian cho cơ thể nghỉ ngơi mà còn giúp tăng cường trí nhớ, sự tập trung, sự sáng tạo của các hoạt động thần kinh.

Thiếu ngủ và mất ngủ lâu dài có thể dẫn đến nhiều rối loạn, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và hoạt động trí não của con người.

Tuy vậy, chỉ gần đây các nhà khoa học mới bắt đầu hiểu được nguyên nhân vì sao giấc ngủ lại quan trọng như vậy với bộ não. Đó là bởi vì khi chúng ta ngủ, chính là lúc bộ não "dọn dẹp" căn nhà của mình.

Não dọn sạch "rác thải" khi chúng ta ngủ


Ngoài bộ não, phần còn lại của cơ thể đều tiếp xúc với mạch máu của hệ tuần hoàn và mạch bạch huyết của hệ bạch huyết (lymphatic system).

Ngoài bộ não, phần còn lại của cơ thể đều tiếp xúc với mạch máu của hệ tuần hoàn và mạch bạch huyết của hệ bạch huyết (lymphatic system).

Nếu như mạch máu đem chất dinh dưỡng và oxy đến nuôi các cơ quan và tế bào, thì mạch bạch huyết đóng vai trò thu gom, dọn sạch những chất thải do tế bào tạo ra như acid lactic, amoniac... rồi nhập chung với hệ tuần hoàn để đưa đến xử lý tại thận.

Ngược lại, bộ não có một loại màng đặc biệt, có tên là hàng rào máu não (blood brain barrier).

Hàng rào này tách biệt dòng máu đến não, với dịch não tuỷ (cerebrospinal fluid) - một dung dịch nằm ở màng não và não thất, giữ vai trò đệm, điều hoà, bảo vệ và làm sạch não.

Hàng rào máu não có cấu tạo rất đặc biệt, chỉ cho phép một số phân tử nhỏ như nước, khí, glucose, amino acid, chất béo đi qua.

Bộ não hoàn toàn không có hệ bạch huyết. Chất thải từ các tế bào thần kinh được tiết ra dịch mô kẽ (interstitial fluid) và được thu gom lại ở dịch não tuỷ.

Từ nghiên cứu đầu tiên được công bố trên tạp chí Science năm 2013 và nhiều nghiên cứu tiếp theo sau đó, các nhà khoa học đã tìm thấy và xác định đặc tính và cách thức hoạt động của một hệ thống kênh nhỏ, được đặt tên là hệ bạch huyết g (glymphatic system).

Chữ "g" là vì những kênh nhỏ này thuộc về các tế bào glial, một loại tế bào nằm trong não nhưng không phải là tế bào thần kinh.

Hệ thống này có vai trò như hệ bạch huyết của bộ não, vận chuyển và loại bỏ những chất thải bã và chất độc từ các hoạt động thần kinh.

Hoạt động của hệ thống kênh này cần rất nhiều năng lượng nên hệ thần kinh không thể làm việc này cùng lúc với các hoạt động thần kinh được.

Thay vào đó, các kênh này làm việc tích cực hơn khi hệ thần kinh dừng hoạt động – chính là lúc ngủ.

Mất ngủ mãn tính dễ gây ra bệnh Ahzeimer

Nhóm nghiên cứu thấy rằng khi những chú chuột nghỉ ngơi và ngủ, thì dòng chảy của dịch não tuỷ tăng lên gần 20 lần.

Khi các chú chuột còn thức, dòng chảy dịch não tuỷ chủ yếu ở vỏ não, nhưng khi ngủ thì dòng chảy này đi sâu vào bên trong não.

Việc tăng dòng chảy của dịch não tuỷ giúp não loại bỏ một cách hiệu quả các chất thải bã do hệ thần kinh tạo ra trong quá trình hoạt động, ví dụ như β-amyloid. Người bình thường có β-amyloid dạng hoà tan, không độc và có thể được thải loại.

Nhưng khi lượng β-amyloid này tích tụ quá nhiều thì bắt đầu tạo ra dạng kết tủa (amyloid plague) thường thấy ở người bệnh Alzheimer.

Những quan sát trên cả mô hình chuột và người cho thấy lượng β-amyloid lên xuống tuần tự theo chu kỳ thức và ngủ.

Việc mất ngủ mãn tính làm tăng sự kết tủa của dạng β-amyloid không hoà tan. Những thay đổi về số lượng giờ ngủ và chất lượng giấc ngủ thường là những dấu hiệu sớm của bệnh Alzheimer và thường song hành với sự phát triển của bệnh.

Nếu chúng ta có cuối tuần để nghỉ ngơi, thư giãn, thì bộ não cũng cần thời gian tương tự, đó là giấc ngủ.

Nếu chúng ta ăn ở sạch sẽ, dọn nhà đều đặn thì bộ não cũng làm việc đó hàng ngày khi chúng ta ngủ.

Hãy thử tưởng tượng, bạn không dọn nhà trong 1-2 tháng, thì các thể loại rác sẽ tồn đọng tới mức nào. Bộ não cũng thế. Vậy nên hãy chăm sóc giấc ngủ của mình bằng cách ngủ đủ, ngủ sâu.

Theo Trí thức trẻ

Bình luận (0)
Xem thêm bình luận
Ý kiến của bạn
Bác sĩ gợi ý bảng kiểm 'Tết an lành' cho bệnh nhân ung thư

Bác sĩ gợi ý bảng kiểm 'Tết an lành' cho bệnh nhân ung thư

Sống khỏe - 36 phút trước

Dịp Tết, nhiều bệnh nhân ung thư băn khoăn chuyện ăn uống sao cho không ảnh hưởng điều trị. Chuyên gia khuyến nghị tránh hai thái cực.

Ăn Tết lành mạnh: 5 thực phẩm ngày Tết không ăn sau khi để qua đêm để bảo vệ gan, thận

Ăn Tết lành mạnh: 5 thực phẩm ngày Tết không ăn sau khi để qua đêm để bảo vệ gan, thận

Sống khỏe - 1 giờ trước

GĐXH - Ngày Tết, nhiều gia đình có thói quen cất thức ăn thừa vào tủ lạnh để dùng lại cho đỡ lãng phí. Tuy nhiên, không ít món ăn quen thuộc nếu để qua đêm có thể sản sinh độc tố, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc và gây hại cho gan, thận.

Phụ nữ nên ăn nhiều 3 loại thực phẩm này để bổ khí, dưỡng nhan: Hiệu quả còn hơn đắp mặt nạ!

Phụ nữ nên ăn nhiều 3 loại thực phẩm này để bổ khí, dưỡng nhan: Hiệu quả còn hơn đắp mặt nạ!

Sống khỏe - 4 giờ trước

Thông qua việc bổ sung những thực phẩm trên vào chế độ ăn uống, phụ nữ không chỉ giúp bổ khí, dưỡng nhan mà còn cải thiện thần thái và sự tự tin từ bên trong.

5 điều bác sĩ mạch máu nhắn nhủ bệnh nhân suy giãn tĩnh mạch ăn Tết vui khỏe, hạn chế gặp nhau trong bệnh viện

5 điều bác sĩ mạch máu nhắn nhủ bệnh nhân suy giãn tĩnh mạch ăn Tết vui khỏe, hạn chế gặp nhau trong bệnh viện

Sống khỏe - 7 giờ trước

BS Đoàn Dư Mạnh đã có những chia sẻ chân thành cho người bị suy giãn tĩnh mạch ngay dưới đây!

Ăn Tết lành mạnh: 6 'nguyên tắc' giúp giữ sức khỏe, người Việt nên áp dụng ngay

Ăn Tết lành mạnh: 6 'nguyên tắc' giúp giữ sức khỏe, người Việt nên áp dụng ngay

Sống khỏe - 8 giờ trước

GĐXH - Duy trì ăn uống điều độ, hạn chế rượu bia và chăm sóc sức khỏe tinh thần là những “chìa khóa” giúp cơ thể không quá tải trong dịp Tết.

Chuyên gia thẩm mỹ cảnh báo: Tết thức khuya, ăn thả ga khiến "mụn nổi ồ ạt", có 4 cách cứu nguy

Chuyên gia thẩm mỹ cảnh báo: Tết thức khuya, ăn thả ga khiến "mụn nổi ồ ạt", có 4 cách cứu nguy

Sống khỏe - 1 ngày trước

Tết đến, tiệc tùng liên miên, bánh mứt ngọt béo, đêm giao thừa thức trắng… Cảm giác vui thì có, nhưng nhiều người sau vài ngày lại giật mình khi soi gương: mặt bóng nhẫy, mụn đỏ sưng đau, thậm chí bong tróc, ngứa rát.

Bánh chưng ngày Tết: Ăn sao cho đúng để kiểm soát đường huyết, không gây tăng cân

Bánh chưng ngày Tết: Ăn sao cho đúng để kiểm soát đường huyết, không gây tăng cân

Sống khỏe - 1 ngày trước

GĐXH - Bánh chưng là hương vị không thể thiếu của ngày Tết, nhưng ăn đúng cách, đúng lượng mới giúp bạn vui xuân trọn vẹn mà không lo tăng cân hay ảnh hưởng sức khỏe.

Tết ăn sao cho nhẹ bụng, ngủ sao cho ngon giấc?

Tết ăn sao cho nhẹ bụng, ngủ sao cho ngon giấc?

Sống khỏe - 1 ngày trước

Tết với mâm cỗ nhiều thịt mỡ, rượu bia và thời tiết lạnh ẩm miền Bắc dễ khiến hệ tiêu hóa quá tải, thực phẩm nhanh hỏng. Chủ động bảo đảm an toàn ăn uống và chăm sóc dạ dày là cách để vui xuân trọn vẹn, không lo đầy bụng, mất ngủ.

Loại cá dùng nhiều vào dịp Tết, được coi là thuốc quý trong Đông y: Có tác dụng cực tốt trong việc bồi bổ, dưỡng nhan cho phụ nữ

Loại cá dùng nhiều vào dịp Tết, được coi là thuốc quý trong Đông y: Có tác dụng cực tốt trong việc bồi bổ, dưỡng nhan cho phụ nữ

Sống khỏe - 1 ngày trước

Nhiều nghiên cứu y học hiện đại cũng cho thấy loại cá này sở hữu giá trị dinh dưỡng đáng kể, góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể từ bên trong.

Ăn Tết lành mạnh: 5 loại hạt thơm ngon bổ dưỡng, ăn theo cách này để không bị tăng cân

Ăn Tết lành mạnh: 5 loại hạt thơm ngon bổ dưỡng, ăn theo cách này để không bị tăng cân

Sống khỏe - 1 ngày trước

GĐXH - Hạt dưa, hạt bí, hướng dương, hạnh nhân… là món nhâm nhi quen thuộc mỗi dịp Tết, vừa ngon miệng vừa giàu dinh dưỡng, tốt cho sức khỏe nếu bạn ăn đúng cách.

Top