Nền tảng xã hội dân sự

 

Vụ việc trên chỉ được phát hiện khi một người hàng xóm, không thể nhìn hành vi bất hiếu, vô nhân đạo như vậy tiếp diễn, đã phục quay phim đưa ra công luận. Gần đây có không ít những vụ vi phạm đạo đức nghiêm trọng như vậy được đưa ra ánh sáng nhờ những người hàng xóm. Một vụ việc điển hình là trường hợp em Bình bị vợ chồng chủ quán phở đánh đập, nhục hình trong hàng chục năm, vụ cháu bé bị bảo mẫu ngược đãi ở Đồng Nai…đã được phát hiện nhờ những người hàng xóm.

 

“Tình làng nghĩa xóm” là một giá trị đạo đức gắn liền với sự phát triển của xã hội Việt Nam. Làng-như nhiều học giả đã xác nhận, đó là từ thuần Việt. Đây là điều thật đáng lưu ý. Không phải tự nhiên mà chúng ta có làng. Trong quá trình lịch sử dài lâu của sự tồn tại và phát triển, cùng với việc xử lý những tình huống gay go của nhu cầu chống thiên tai, địch họa mà cộng đồng làng được hình thành. Dù dưới triều đại nào, dù phải ứng xử với người cai trị là bản địa hay ngoại bang, theo văn minh phương Đông hay phương Tây, làng vẫn tồn tại một cách tự nhiên với sự cố kết cộng đồng đầy bản sắc của nó. Thế nhưng, đáng tiếc thiết chế này đang ngày càng giảm đi giá trị của nó trong xã hội và kéo theo đó là tình làng nghĩa xóm cũng phai nhạt dần.

 

Cảnh “ở sát vách mà chẳng biết tên nhau” không còn là chuyện lạ ở thành phố. Tại các vùng thôn quê sự giao lưu giữa những người sống trong thôn, xóm, làng cũng đã ít dần. Người ta chỉ lao vào kiếm tiền, bởi có tiền thì có thể tự làm lấy nhiều việc mà trước đây cần phải có sự hỗ trợ của cộng đồng. Từ đám hiếu đám hỉ, xây nhà dựng cửa, việc nhỏ việc lớn gì cũng “có tiền đặt là người ta làm cho”. Đó là mặt trái của của cơ chế thị trường, lối sống cá nhân đang tràn vào nước ta thời kỳ hội nhập. Tuy nhiên, cũng không thể đổ hết trách nhiệm cho hội nhập hay ý thức của mỗi cá nhân. Sự phai nhạt tình nghĩa xóm giềng có nguyên nhân của chính quyền. Bởi ngày nay, tại các khu dân cư, phường xã có quá ít những hoạt động tập thể. Một số hoạt động chỉ mang tính chất hình thức, rất khó thu hút được sự tham gia của mọi người. Sự xuất hiện của chính quyền chủ yếu là hình ảnh người thi hành các quy định pháp luật nhiều hơn là nhân tố gắn kết cộng đồng.

 

Có thể nói, làng xã là một thiết chế xã hội đã tồn tại lâu đời và có vị trí quan trọng trong sự phát triển của xã hội nước ta, nó sẽ là nền tảng để xây dựng xã hội dân sự hiện đại ngày nay. Nếu chính quyền tạo ra những hoạt động để những con người trong cộng đồng có trách nhiệm với nhau thì đó chính là việc tốt để thúc đẩy xã hội dân sự. Trong một tổ chức cụ thể hay trong một xã hội, những hoạt động như vậy đều tạo ra ý nghĩa như nhau.