Ngày xuân mua chữ

Ông đồ xuống phố...

Trong những ngày này, tấp nập nhất có lẽ là "chợ chữ" nằm trên đường Phạm Ngọc Thạch (trước khu vực Nhà văn hóa Thanh niên). Mười sáu chiếu thư pháp của các ông đồ bày san sát chạy dọc một đoạn vỉa hè. Mới 9 giờ sáng, cả con đường nhộn nhịp cảnh những ông đồ ngồi múa chữ và dòng người đến thưởng ngoạn, mua chữ. Không khí tấp nập như vậy kéo dài cho đến 9 giờ đêm.

"Chợ chữ" này ra đời từ chương trình "Ông đồ xuống phố" do CLB Thư pháp Nét Việt thuộc Nhà văn hóa Thanh niên tổ chức. Các ông đồ đều trong trang phục áo dài đen, khăn đóng truyền thống. Trên tường rào của nhà văn hóa là hàng dài câu đối, kiểu chữ mẫu được trưng bày để khách tha hồ xem và lựa chọn. Bên dưới những manh chiếu, ngổn ngang những manh tre giấy dó, mực tàu... Còn phía trước các chiếu, người ta đứng chen chúc để xem các ông đồ thi triển tài nghệ. Có những người chỉ muốn xem, nhưng càng xem càng thích nên cuối cùng cũng mua. 

"Ông đồ" Đào Phương bộc bạch: "Trong những ngày này, người Sài Gòn ai cũng thích mua và trưng trong nhà những chữ như xuân, phúc, lộc, thọ, hiếu, nhân, trí, dũng. Chính vì thế, nhiều lúc viết mệt không kịp thở". Ông Phương vừa nói vừa chỉ vào một chồng giấy đặt hàng cho những chữ sắp phải viết để khách kịp lấy. Ông còn cho biết: "Mỗi chiếu như thế phải thuê 500 ngàn đồng để có thể ngồi múa bút. Những khoản này được dành để trả công cho bảo vệ, vệ sinh môi trường nên chợ thư pháp này khá trật tự và sạch sẽ".

Một chợ thư pháp khác cũng không kém phần tấp nập nằm tại góc ngã tư Trương Định - Điện Biên Phủ. Cũng là một đoạn vỉa hè nhưng có hơn chục "ông đồ", nên nhiều ông phải "lăn, lê, bò, toài" trên vỉa hè để viết. Theo "ông đồ" Bùi Hiến, có thâm niên viết chữ lâu nhất tại đây (7 năm), thì: "Người Sài Gòn ngày nay chuộng thư pháp tiếng Việt vì với họ, chữ Việt có những đường cong mềm mại, tinh tế mà nghệ thuật thư pháp mới có thể diễn tả hết cái hồn". Ông Bùi Hiến cho biết: "Thư pháp nói đơn giản chỉ là nghệ thuật viết chữ đẹp. Đây là một thú chơi đã có từ lâu đời và nó gắn liền với chữ Hán, chữ Nhật tượng hình. Nhưng với nghệ thuật viết thư pháp bằng tiếng Việt, người Việt đã làm cho thư pháp mang đậm dấu ấn của dân tộc ta".

Chủ nhiệm CLB Thư pháp Nét Việt Lưu Thanh Hải, người từng có nhiều cuộc triển lãm thư pháp lớn tại TP.HCM, nhận định: "Mỗi chữ thư pháp người viết đều thể hiện tâm hồn, tài năng và trí tuệ của mình. Người chơi chữ phải có cái nhìn sâu sắc, tinh tế, hoài cổ mới thấy được nét đẹp ẩn hiện sau những con chữ uyển chuyển bay lượn".

Nghề "múa chữ tặng đời" thời nay

Cũng như Lộc và Tài, ngay tại khu vực chợ chữ này cũng có khá nhiều sinh viên đã trở thành ông đồ trong những dịp xuân về. Ngoài ra có không ít người có những hoàn cảnh khác nhau khi đến với nghề múa chữ tặng đời. "Ông đồ" Đào Phương năm nay 54 tuổi, quê ở Bình Sơn, Quảng Ngãi,  vốn là người làm ruộng.  Do mê nghệ thuật thư pháp, ông tự mày mò học và khăn gói vào Sài Gòn để kiếm sống. Ông chỉ có 6 năm gắn bó với nghề viết chữ, tuy nhiên chữ của ông được nhiều người thích mua vì theo họ "chữ có hồn, có phong cách riêng và có chiều sâu triết lý". Ông cho biết: "Các cụ ngày xưa đã từng nói nét chữ là nét người. Tâm trạng, tính cách người viết như thế nào sẽ được thể hiện ngay trên đường nét của con chữ".

Tại chợ chữ khu vực góc ngã tư Trương Định - Điện Biên Phủ có một ông già ngồi suốt ngày dưới tán cây, miệt mài múa bút quên ăn quên ngủ. Ông là tiến sĩ Lê Việt Hà, 71 tuổi, người cao tuổi nhất tại chợ chữ này. Thật khó để xác định được nghề chính của ông là gì. Ông từng là nhà báo, là nhạc sĩ sáng tác ca khúc kháng chiến, là thạc sĩ chuyên ngành mỹ học, từng phụ trách chuyên mục âm nhạc của Phòng chính trị thuộc Bộ Tư lệnh 559. Từ khi nghỉ hưu (năm 1999) ông lại lỉnh kỉnh mang chiếu, mực ra vỉa hè tại khu vực Trương Định. Viết thư pháp vỉa hè nhưng bao giờ trên ngực áo của ông cũng đeo một chiếc Huân chương Hồ Chí Minh - chứng tích cho đời hoạt động nghệ thuật phục vụ cách mạng. Hiện ông còn là chủ nhiệm CLB Nghệ sĩ thư pháp hội họa và âm nhạc "Hồn chữ Việt Sài Gòn".

Nói về nghệ thuật viết thư pháp, ông Hà nói như không biết mệt. Ông cho biết: "Muốn chơi hoặc viết chữ thư pháp thì con người phải có cái tâm sáng, hướng thiện. Người viết mà tâm sáng thì mới có thể viết được chữ đẹp. Còn người chơi, sự thanh khiết sẽ giúp họ thấy được chiều sâu, triết lý ẩn hiện đằng sau câu chữ". Ông nói thêm: "Vì đã trót đam mê nghệ thuật thanh cao này nên cứ quanh năm suốt tháng, hết hội chợ này đến lễ tết khác, tôi luôn bận rộn với việc cho chữ".

Chịu ảnh hưởng của chồng, vợ ông là bà Lê Thị Hải cũng theo chồng cả năm, từ sáng đến tối ngồi vỉa hè, phụ ông mài mực, gấp giấy... Tất nhiên, cứ mỗi mùa Tết thì hai vợ chồng già cũng kiếm được trên hai chục triệu đồng. Ông bộc bạch: "Vui nhất là hằng năm, cứ đêm giao thừa, các ông đồ của chợ chữ này cùng ngồi đón thời khắc năm mới trên vỉa hè với chén trà đắng và đàm đạo về nghệ thuật viết thư pháp".

Mới biết nghề chơi cũng lắm công phu. Và cứ mỗi độ xuân về, có những con phố Sài Gòn lại bừng sáng lên những câu đối, chữ tết...

Theo Thanh Niên