Nghề chẻ đá ở Hoà Sơn (Đà Nẵng): Đối mặt với hiểm nguy

“Hái ra tiền"...

Hoà Sơn là một trong những xã khó khăn của huyện Hoà Vang. Trước đây cuộc sống người dân chủ yếu dựa vào núi rừng bởi không có nghề phụ, đất nông nghiệp thì lại quá ít vì diện tích xã nhà phần nhiều là đá. Vì vậy, gần 2.500 hộ với trên 11 ngàn dân sống trong tình cảnh chạy ăn từng bữa.

3-4 năm trở lại đây, một số người trong làng đi làm nghề... đục đẽo đá ở các địa phương khác, về quê đã phát hiện đá ở Hoà Sơn có thể “chẻ” ra rất thích ứng và thịnh hành với một số công trình trong việc ốp tường, làm cảnh trong các quán cà phê, biệt thự, hòn non bộ, hành lang, vỉa hè... ở Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng và một số địa phương khác. Lúc đầu một vài hộ rồi đến 30 hộ và bây giờ có khoảng 150 hộ gia đình làm nghề này. Nhiều hộ gia đình mở cơ sở thuê gần 10 nhân công làm quần quật suốt ngày, thậm chí thâu đêm.

Thống kê của xã Hoà Sơn thì có 60 hộ sản xuất có quy mô (có thu thuế từ đầu năm 2006), không tính những hộ nhỏ lẻ (không thu thuế). Công việc này hiện thu hút xấp xỉ nghìn lao động gồm cả người lớn và trẻ em đàn bà cũng như đàn ông. Một số người dân cho biết, những năm đầu khi nghề này mới đang ở mức 30 hộ gia đình tham gia sản xuất, thì “hái ra tiền”. Rất nhiều hộ gia đình mạnh dạn vay vốn, mượn người thân, cắm sổ đỏ để mở cơ sở. Đá được lấy về từ một số mỏ đá khai thác tại địa phương, qua một “đội quân” “chẻ” ra và bán lại cho các hộ, các cơ sở cần đá.

Thời điểm ban đầu, giá mua đá từ mỏ thấp, chỉ 30-35 ngàn đồng/m3. Khi mua về, chẻ ra theo từng loại, từng kiểu cách cho phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng rồi bán ra với giá cao, khoảng 60-70 ngàn đồng/m2. Những hộ này trở nên giàu có, thu hút nhân công ở trong và ngoài xã về làm công (tính theo sản phẩm), với giá khoảng 60-70 ngàn đồng/ngày. Nhiều hộ gia đình thu nhập không dưới 5-6 triệu đồng/tháng (thậm chí 10 triệu đồng/tháng) sau khi đã trừ các chi phí. Không ít hộ gia đình có của ăn của để, nhà cửa khang trang - điều mà có lẽ bao đời họ không dám mơ ước.

Ông Nguyễn Niên cho biết: “Trước đây gia đình rất khó khăn, bòn mót củi trên núi chỉ kiếm được dăm bảy ngàn đồng/ngày, nhưng nhờ nghề đá chẻ nên cuộc sống sung túc, xây ngôi nhà mới khang trang. Thấy làm ăn được, hàng hoá không đủ để bán ra, nhiều hộ đầu tư làm lớn. Con cái cũng tận dụng để làm công việc tuy nặng nhọc nhưng “hái ra tiền” nên ai cũng... hăng. Bên cạnh đó, nghề chẻ đá học không khó nên ai cũng có thể làm được.

Bé Tiên học lớp 7 đã thành thạo nghề chẻ đá

... Đối mặt với hiểm nguy!

Mấy năm trước, khi nghề chẻ đá nở rộ trên đất Hoà Sơn, không ít cơ sở khai thác đá “chui” về bán lại cho bà con nên nhiều chuyện bất trắc đã xảy ra. Tuy chính quyền địa phương nhiều lần truy quét nhưng đâu lại vào đấy. Người dân Hoà Sơn vẫn chưa hết rùng mình về vụ tai nạn tại

mỏ đá Hố Mòn vào năm 2005, khi em Nguyễn Văn L chết tại chỗ và 5 người khác bị thương nặng do bị đá đè. Sau đó, xã Hoà Sơn siết chặt các mỏ đá, nhưng theo ông Phạm Xem - Phó Chủ tịch UBND xã Hoà Sơn thì: “Vẫn còn các mỏ đá lén lút hoạt động, rất nguy hiểm”.

Còn chuyện tai nạn thương tích nhẹ ở những cơ sở chẻ đá thì xảy ra như cơm bữa. Đó là những hiểm họa trước mắt, còn những ẩn họa thì không thể lường hết được. Cả xã bụi đá bám vào. Tại nơi cưa đá thì bụi bay mịt mù, với loại đá vàng thì sền sệt, vàng khè đóng phèn khắp vườn. Anh Trần Ngọc Khôi, gương mặt nhem nhuốc cười nhăn nhó: “Cực lắm anh ạ. Làm nghề này được cái có thu nhập nhưng tối về là kiệt sức. Sức khoẻ suy giảm, tuy chưa phát bệnh nhưng có dấu hiệu lao phổi”.

Được biết trước đây Hoá Sơn là một vùng đất có khí hậu trong lành, nước trong sạch, nhưng từ ngày có nghề chẻ đá, môi trường nguồn nước trở nên ô nhiễm. Việc trẻ em ở xã này lao động nặng nhọc trở thành chuyện thường. Ngoài các buổi học các em tập trung cùng cha mẹ chẻ đá. Có không ít em lơ là chuyện học để lao vào kiếm tiền. Điều đáng nói là phụ huynh và chính các em chỉ thấy lợi trước mắt mà quên chuyện học hành lâu dài và cả chuyện sức khoẻ...

Từ đầu năm 2006 đến nay, do nhiều gia đình theo nghề đá chẻ nên thu nhập của nghề này trở nên eo hẹp dần. Đá mua vào, một xe công nông chừng 1,5-2 khối đã 500-550 ngàn đồng. Sau khi thành phẩm, bán ra chỉ còn chỉ khoảng 35-36 ngàn đồng/m2. Đã thế, đầu nậu tranh giành, kèn cựa nhau nên càng... ế. Từ đầu năm đến nay, thu nhập cầm chừng, chỉ đủ ăn, chi trả công cho thợ và các phụ phí khác.

Nói về lối thoát cho nghề đá, ông Phạm Xem, Phó chủ tịch UBND xã Hoà Sơn cho biết: “Từ khi có nghề này, tình hình môi trường, nước thải, tiếng ồn, an toàn giao thông... bị đe doạ nghiêm trọng. Xã đã nhiều lần họp bàn, quán triệt việc bảo đảm những vấn đề trên, được các hộ nhất trí, nhưng lơ đi là đâu lại vào đó”. Về lâu dài, để tạo tính ổn định, bền vững cũng như tránh sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các hộ gia đình, UBND xã đã tính đến việc lập hợp tác xã. Nhưng hiện vẫn chưa được sự đồng tình của người dân nên rất khó để thực hiện.

Nguyễn Xuân Hoài