Nghị quyết 21-NQ/TW – “kim chỉ nam” của công tác dân số trong tình hình mới

"Kim chỉ nam" của công tác dân số

Cho đến nay, Việt Nam đã có 2 nghị quyết về dân số đó là nghị quyết hội nghị TW 4 khóa VII (năm 1993) về chính sách dân số kế hoạch hóa gia đình và nghị quyết 21-NQ/TW (năm 2017) về công tác dân số trong tình hình mới.

Theo GS.TS Nguyễn Đình Cử - nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, nếu như Nghị quyết TW4 khóa VII, nghị quyết chỉ tập trung vào một mục tiêu giảm sinh cụ thể là phấn đấu đến năm 2015 đạt được mức sinh thay thế (mỗi cặp vợ chồng có 2 con). Nhưng năm 2005 mục tiêu này đã đạt được và chúng ta vẫn giữ vững được thành tựu này cho đến nay. Trong khi đó, dân số nước ta đã xuất hiện những xu hướng mới như: cơ cấu dân số vàng, già hóa dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh... Và nhất là chất lượng dân số chưa cao.

Nghị quyết số 21-NQ/TW được Ban chấp hành Trung ương khóa XII ban hành ngày về Công tác dân số trong tình hình mới chỉ ra đúng và trúng phương hướng giải quyết những vấn đề dân số nổi bật ở nước ta hiện nay và trong tương lai. 6 nhóm mục tiêu đã được đưa ra chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Cụ thể: (1) Duy trì mức sinh thay thế, (2) Tận dụng hiệu quả dân số vàng, (3) Đưa tỉ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, (4) Thích ứng với già hóa dân số, (5) Phân bố dân số hợp lý, và đặc biệt là (6) nâng cao chất lượng dân số.

"Có thể thấy phương hướng của công tác dân số ở nước ta đã thay đổi, kế hoạch hóa gia đình không còn là trọng tâm và mục tiêu của nghị quyết 21- NQ/TW rộng lớn hơn rất nhiều so với nghị quyết 4. Nghị quyết là bước ngoặt lớn của Chính sách Dân số ở nước ta và mang ý nghĩa kinh tế, xã hội, nhân văn sâu sắc. Thực hiện thành công Nghị quyết này giống như "kim chỉ nam" góp phần to lớn vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước, bao gồm phát triển bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội và bền vững về môi trường" – GS.TS Nguyễn Đình Cử cho hay.

Những giải pháp đồng bộ đưa Nghị quyết vào cuộc sống

Theo TS Phạm Vũ Hoàng, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số (Bộ Y tế), đưa Nghị quyết 21-NQ/TW vào cuộc sống, ngành dân số đã triển khai đồng bộ các hoạt động phù hợp với yêu cầu chuyển trọng tâm công tác dân số sang dân số và phát triển.

Cụ thể, về thể chế hóa các quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ của Nghị quyết 21-NQ/TW, ngành dân số đã tham mưu cấp ủy, chính quyền các cấp ban hành Chiến lược dân số Việt Nam đến năm 2030 và các chương trình, kế hoạch, đề án theo nhiệm vụ được giao trong Nghị quyết 137/NQ-CP như đã đề cập phía trên. Tổ chức triển khai thực hiện các chương trình, kế hoạch, đề án hướng tới mục tiêu dân số và phát triển.

Nhiều hoạt động truyền thông, đổi mới về hình thức và nội dung triển khai phù hợp với việc chuyển trọng tâm chính sách dân số trong tình hình mới; đã phối hợp các cơ quan truyền thông đẩy mạnh tuyên truyền về Nghị quyết 21-NQ/TW, chiến lược, các chương trình, kế hoạch như Chương trình Truyền thông Dân số đến năm 2030, Chương trình Điều chỉnh mức sinh phù hợp các vùng, đối tượng đến năm 2030, Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030... để cán bộ, nhân dân hiểu rõ những nội dung chính sách dân số mới.

Ngành Dân số cũng chú trọng mở rộng, ứng dụng các kỹ thuật, nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân dân. Từ đó chất lượng chăm sóc sức khỏe, KHHGĐ/SKSS cho người dân đã có bước chuyển biến đáng kể.

Trên lĩnh vực quy mô, cơ cấu và nâng cao chất lượng dân số, ngành dân số từ Trung ương đến địa phương triển khai các Chương trình KHHGĐ tiếp tục thực hiện cuộc vận động mỗi cặp vợ chồng nên có hai con, bảo đảm quyền và trách nhiệm trong việc sinh con và nuôi dạy con tốt; cung cấp đầy đủ, kịp thời các phương tiện tránh thai, dịch vụ KHHGĐ an toàn, hiệu quả, gần dân và với chất lượng ngày càng tốt hơn.

Để giải quyết tình trạng chênh lệch mức sinh giữa các vùng, đối tượng, duy trì vững chắc mức sinh thay thế, ngành dân số xây dựng hệ thống thông điệp truyền thông, nội dung tuyên truyền vận động riêng cho từng vùng mức sinh khác nhau thay cho một nội dung tuyên truyền chung cho cả nước; điều chỉnh, hoàn thiện các chính sách hỗ trợ khuyến khích phù hợp với từng vùng mức sinh.

Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình triển khai các giải pháp tổng hợp, đồng bộ, hiệu quả để khuyến khích người dân sinh đủ hai con để nâng mức sinh ở vùng mức sinh thấp. Trong đó, đề xuất bãi bỏ các quy định của các tổ chức, cơ quan, đơn vị, cộng đồng liên quan đến mục tiêu giảm sinh; sửa đổi, bổ sung các chính sách hỗ trợ, khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con; chú trọng các đối tượng ưu tiên, người lao động khu công nghiệp, khu kinh tế để khuyến khích sinh đủ hai con tại địa phương.

Về cơ cấu và nâng cao chất lượng dân số, tiếp tục triển khai có hiệu quả các chương trình, đề án về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh; tầm soát bệnh, tật trước sinh và sơ sinh; tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi....

Đề án sàng lọc trước sinh và sơ sinh đang mở rộng triển khai tại các cơ sở y tế công lập, qua đó cung cấp kịp thời các thông tin về sàng lọc trước và sau sinh; lập danh sách theo dõi, quản lý đối tượng trong độ tuổi sinh đẻ để tư vấn, động viên trực tiếp tại các hộ gia đình nhằm hạn chế tỷ lệ trẻ em sinh ra bị mắc các dị tật bẩm sinh.

Liên quan đến công tác nghiên cứu, ngành dân số đã đẩy mạnh nghiên cứu về dân số và phát triển, tăng cường hợp tác với các cơ sở nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước. Từ đó hình thành, phát triển mạng lưới nghiên cứu về dân số và phát triển; tiếp tục duy trì hệ thống thông tin số liệu chuyên ngành dân số, cung cấp thông tin số liệu dân số một cách đầy đủ, tin cậy để phục vụ quản lý nhà nước về dân số và lồng ghép các yếu tố dân số trong xây dựng và thực hiện các chiến lược, quy hoạch kế hoạch chương trình, dự án phát triển kinh tế xã hội.

Ngoài ra, công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ dân số các cấp, các ngành được đẩy mạnh phù hợp yêu cầu chuyển hướng chính sách dân số sang dân số và phát triển.

Già hóa dân số: Nhìn từ thế giới đến Việt Nam

GiadinhNet - Già hóa dân số là một hiện tượng mang tính toàn cầu và là một trong những biến đổi nhân khẩu lớn nhất trên hành tinh hiện nay. Các quốc gia trên thế giới đều đang có sự gia tăng cả về quy mô và tỷ lệ người cao tuổi trong dân số, đặc biệt là những nước đang phát triển.