Người dân Nga Sơn khóc trên ruộng cói

Hàng triệu tấn cói và phần lớn sản phẩm làm từ cói không thể trở thành hàng hoá, khiến nhiều người quyết bám trụ với nghề thấy hoang mang. Từ cuối năm 2007 đến nay, những người dân làm cói đã nhận trợ cấp gần 500 tấn gạo nhưng cái đói vẫn rình rập họ ngay giữa mùa thu hoạch...

Được mùa cói vẫn... đói dài dài

Hiện đang là thời điểm chính vụ cói. Mọi năm vào thời gian này, hàng vạn nông dân huyện Nga Sơn đang hối hả với việc thu hoạch, nhưng vụ mùa này cảnh hối hả, nhộn nhịp đó không còn. Những cánh đồng cói bội thu nhưng chủ nhân của chúng vẫn không buồn đến “hái quả”.

Sao có nghịch lý buồn đến vậy? Ông Dương Xuân Mậu, xóm 1, xã Nga Thủy một trong số ít người vẫn ra đồng đúng kỳ thu hoạch nói: “Không phải tôi cắt cói để bán mà tôi phải cắt đi để cói kịp ra vụ sau. Nhà tôi có 4 sào, chỗ nào cói cũng đẹp nhưng vợ và các con tôi không muốn ra đồng vì có cắt cói lên cũng chẳng ai mua. Tôi sẽ cố bám trụ cho đến vụ tới, nhưng giá vẫn thê thảm thế này thì không muốn cũng phải bỏ nghề”.

Như hiểu ý khi phóng viên hướng cái nhìn vào những đống cói chất cao ngất ngưởng ngoài đồng, ông Mậu giải thích ngay: “Họ cũng cắt tấp đống luôn ngoài đồng để cho cói kịp ra vụ sau đấy. Chán đến mức chẳng muốn kéo chúng lên bờ”.

Đến xã Nga Thanh, ông Trần Văn Đồng, Chủ nhiệm HTX Dịch vụ nông nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, đưa chúng tôi ra tận đồng cói của xã. Nhìn thấy đống cói khô đang bị hun khói, ông Đồng chua xót nói: “Dân phải đổ công sức và tiền của ra để chăm cói, nhưng cuối cùng lại phải đốt chúng đi thì còn gì đau bằng. Nhiều lao động chính ở đây đã phải bỏ quê đi nơi khác kiếm ăn”.

Theo ông Đồng, mỗi sào cói tốn 50kg phân đạm (tương đương 250.000 đồng), 50.000 đồng thuốc trừ sâu. Công thu hoạch bao gồm: công cắt, công chẻ, công phơi, công vận chuyển từ ruộng về nhà, tổng chi phí là 800.000 đồng. Một sào cói phải chi phí tới 1.100.000 đồng. Sản lượng 1 sào cói thu được 4 tạ cói khô, nhưng chỉ bán với giá 1.000- 1.500đồng/kg như năm nay, người trồng cói lỗ nặng.

Đến Nga Tân và Nga Tiến là hai xã có diện tích cói lớn nhất và cũng được mùa nhất, chúng tôi cũng phải chứng kiến cảnh những cánh đồng cói bạt ngàn đang tàn úa vì ngóng chủ nhân của chúng đến thu hoạch. Theo thống kê của huyện Nga Sơn, đến thời điểm hiện nay, tổng số diện tích cói chưa thu hoạch của huyện còn tới gần 500 hécta.

Có bạt ngàn nhưng không ai buồn thu hoạch. Ảnh: M.H

Người làm cói đứt bữa

Đến với người dân làm cói vào đúng ngày mất điện, càng khiến cho không khí ở nơi đây trầm mặc hơn. Nhiều người nhàn rỗi ngồi nhặt sạch lại “lông cói” (những đoạn cói thừa trên sản phẩm) nhưng khi chúng tôi hỏi chuyện mới hay ruột gan họ đang cồn cào lo lắng, vì không biết những ngày nhàn rỗi này sẽ sống bằng gì.

Chị Phạm Thị Sen, đội 1 xã Nga Tân tâm sự: “Nhà tôi có 7 người làm cói nhưng vẫn không đủ ăn. Nếu làm miết cả ngày, 7 lao động trong nhà cũng kiếm được khoảng 140.000 đồng/ngày. Với giá gạo như hiện nay mua được 10kg nhưng thời gian gần đây mất điện triền miên. Một ngày làm thì hai ngày phải nghỉ vì không có điện. 7 lao động chính và 2 đứa trẻ một ngày ăn hết 8kg gạo nhưng với thu nhập bấp bênh này không có gạo cứu trợ thì đói to”.

“Trước đây, dệt chiếu thuê cho các doanh nghiệp, thu nhập trên 1 triệu đồng/tháng. Nhưng hiện nay, sản phẩm làm ra không bán được, các doanh nghiệp hạn chế việc sản xuất, thu nhập của những người quyết bám trụ với nghề đã giảm đi quá nửa. Nhưng không dệt chiếu thì sống bằng gì”, bà Mai Thị Mận, xóm Thắng Thịnh, xã Nga Hưng ngậm ngùi.

Bà Trần Thị Việt, GĐ Cty cói Việt Trang - một trong số 10 DN hàng đầu chuyên thu mua xuất khẩu các mặt hàng chiếu cói ở Nga Sơn thì than thở rằng, giá cói nguyên liệu sơ chế đã giảm từ 3,5 triệu đồng/tấn xuống còn 1,2 triệu đồng/tấn. Cty đang lao đao bởi vốn vay tín dụng gần 2 tỷ đồng nằm “chết” trong kho và hàng ngàn tấn cói không cách nào xuất được, vì giá quá thấp và khách hàng Trung Quốc không ký hợp đồng nhập cói nữa.

Đây cũng là lý do khiến hàng nghìn tấn sản phẩm cói ở Nga Sơn bị ứ đọng, bị nấm mốc đang hủy hoại. Hơn 40.000 lao động trong nghề truyền thống có thu nhập phập phù, thậm chí có nguy cơ bị mất việc làm.

Có “sinh nghề, tử nghiệp”?

Theo lãnh đạo UBND huyện Nga Sơn, cói và các sản phẩm từ cói bị mất thị trường là do tình hình xuất khẩu nhỏ lẻ, chất lượng thiếu ổn định. Hơn nữa, các hợp đồng nhập cói chỉ tập trung ở thị trường Trung Quốc nhưng lại không  ký được dài hạn và ổn định. Do đó, các doanh nghiệp xuất khẩu cói và nông dân trồng cói ở Nga Sơn liên tục bị ép giá.

Tuy nhiên, theo ông Dương Đình Dịu, Cty Cổ phần thương mại XNK Chiếu cói Nga Sơn, kiêm Chủ tịch Hiệp hội chiếu cói thì, người dân sẽ không “chết” trên đất cói. Đầu những năm 90 của thế kỷ XX, khi thị trường Đông Âu tan vỡ, khó khăn ập đến, họ đã vượt qua. Bây giờ cũng không ít khó khăn nhưng người dân vùng cói Nga Sơn luôn tin tưởng sẽ tìm được hướng giải quyết.

Hiện tại, UBND tỉnh, TT Xúc tiến thương mại Thanh Hóa đã phối hợp với UBND huyện Nga Sơn tiếp tục tìm kiếm, mở rộng thị trường xuất khẩu cói và các sản phẩm chế biến từ cói, sang thị trường các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan... Tham gia vào các hội chợ quốc tế để quảng bá sản phẩm.

Dù vậy, huyện Nga Sơn vẫn đang lúng túng trong việc giải quyết đầu ra cho cây cói. Để giải quyết khó khăn cho vùng cói, không chỉ cần đến sự nỗ lực của các cấp ủy Đảng, chính quyền và người dân Nga Sơn, mà còn ở sự vào cuộc của các ban, ngành liên quan, góp sức tháo gỡ. Được như vậy, việc trồng cói và nghề dệt chiếu của người dân Nga Sơn từng nổi tiếng cả nước hàng trăm năm nay, mới thực sự vững bền.

Mai Hạnh - Thanh Mai