Người thừa kế chết trước người lập di chúc, di sản chia thế nào?

Năm 2011, ông tôi chết và chú bác họ hàng bảo bố tôi chết trước ông nên mọi việc không thực hiện theo di chúc. Người trong họ không cho mẹ con tôi nhận di sản vì bảo bố tôi (người được thừa kế) đã chết trước ông nội. Vậy di sản của ông tôi được chia thế nào?

Nguyễn Thái Lai (Tiên Du, Bắc Ninh)

Trả lời:

Điểm a, Khoản 2, Điều 667 Bộ luật dân sự 2005  quy định người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc là một trong những trường hợp di chúc không có hiệu lực pháp luật toàn bộ hoặc một phần. Như vậy, trường hợp bạn hỏi là di chúc để lại toàn bộ di sản cho bố bạn mà bố lại chết trước ông nội nên di chúc của ông không có hiệu lực toàn bộ.

Có một tình tiết là sau khi bố bạn chết, ông nội nói miệng sẽ cho hai mẹ con bạn thừa kế tài sản theo di chúc mà bố được hưởng. Tuy nhiên, ý nguyện này của ông nội không được lập thành văn bản. Điều 651, Điều 652, Bộ luật dân sự 2005 quy định: “Trong trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa do bệnh tật hoặc các nguyên nhân khác mà không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng” và “Di chúc miệng được coi là hợp pháp, nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau đó những người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn năm ngày, kể từ ngày người để lại di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng hoặc chứng thực”.

Chiếu vào quy định của hai Điều luật viện dẫn trên đây, bạn có thể xác định được việc thay đổi nội dung di chúc cho hai mẹ con được hưởng toàn bộ di sản của ông nội là có hiệu lực pháp luật hay không? Chúng tôi chia tình huống bạn hỏi thành hai khả năng như sau:

Thứ nhất, không có di chúc hoặc di chúc không có hiệu lực pháp luật thì toàn bộ di sản của ông nội sẽ được chia theo pháp luật. Theo đó, toàn bộ di sản của ông nội để lại được chia đều cho các đồng thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất của ông nội, bao gồm: “vợ, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi” của ông nội bạn. Do bố bạn chết trước ông bạn nên theo quy định tại Điều 677 về thừa kế thế vị thì bạn được hưởng một phần di sản của ông nội để lại mà lẽ ra bố bạn được hưởng nếu còn sống. Mẹ bạn không được hưởng thừa kế.

Thứ hai, có di chúc và di chúc có hiệu lực thì khối di sản thừa kế do ông bạn để lại sẽ được chia theo ý nguyện của ông, theo đó những người được chỉ định trong di chúc sẽ có quyền hưởng di sản. Tuy nhiên, việc này phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động cung cấp chứng cứ và chứng minh chứng cứ tại tòa án nếu sự việc có phát sinh tranh chấp.

Luật sư Nguyễn Phú Thắng

(Đoàn Luật sư TP Hà Nội)