Người y tá anh hùng và cuộc chiến đấu kỳ lạ

Cha đẻ của “Cỏ non”, “Thư nhà”, “Chúng tôi ở Cồn Cỏ”... rưng rưng kể lại với phóng viên GĐ&XH những kỷ niệm không thể nào quên của một thời máu lửa.

Những chiếc áo blu màu... đỏ

Thiếu tướng Hồ Phương. Ảnh: Chí Cường

Ngay khi tôi mới về Đại đoàn 308, tôi đã được tiếp xúc với nhiều bác sỹ của đơn vị như Đào Trọng Sâm, Lê Cao Đài, Nguyễn Văn Ty... Lúc đấy họ là những sinh viên mới tốt nghiệp, có người còn đang học dở dang. Thời điểm đó, tôi đang là lính chiến đấu, cầm súng là chính còn cầm bút chỉ là tay trái. Phương tiện chiến đấu của anh em lính chúng tôi chỉ đơn giản là cây súng nhưng với các đồng chí quân y thì lại là kiến thức chuyên môn. Mà quân y lúc đấy gian khổ lắm. Thuốc men không có, y cụ thiếu thốn.

Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, trạm phẫu thuật có những lúc được chuẩn bị đầy đủ thuốc men nhưng cũng có lúc trống trơn chẳng còn chút thuốc tê, thuốc mê nào. Trong những trường hợp thương binh bắt buộc phải phẫu thuật ngay thì các bác sỹ đành mổ không có thuốc gây mê, gây tê. Để anh em không giãy giụa làm ảnh hưởng đến quá trình mổ, các bác sỹ nhiều lúc đã phải bịt mắt, trói chân tay thương binh lại. Đau đớn là vậy nhưng tất cả đã vượt qua. Có những ca khi mổ xong thì áo blu của bác sỹ đã chuyển sang màu đỏ vì thấm máu thương binh.

Giọt nước mắt của các nữ y tá

Một điều lạ là những y bác sỹ mà tôi gặp lúc ấy đều còn rất trẻ, mới ra trường, chưa có kinh nghiệm tiếp xúc với bệnh nhân chiến trường. Thế nhưng độ gan dạ và dũng cảm của họ thì ít ai bằng. Tôi đã từng chứng kiến trận đánh mà quân Pháp thả bom napan. Thương binh được đưa về đều bị cháy toàn thân. Các bác sỹ trẻ lúc đó rất lúng túng. Nhưng lạ một điều là những người lính ra mặt trận trực tiếp như tôi nhìn vết thương của anh em còn sợ trong khi các bác sỹ chỉ lúng túng một chút rồi lập tức lao vào làm các biện pháp sơ cứu ngay. Và rất nhiều người đã được cứu nhờ sự kịp thời đó.

Băng ca thời đó chỉ bằng tre nứa và vải hết sức thô sơ. Phương tiện của các bác sỹ cũng hết sức thô sơ, chỉ phù hợp với những vết thương thông thường thôi, chứ với những vết thương nặng nguy hiểm trên chiến trường thì quả thực là ngoài sức tưởng tượng. Nhiều nữ bác sỹ, y tá trẻ vừa băng bó, bôi thuốc vừa khóc vì sợ và vì thương các chiến sỹ. Những hình ảnh đó làm tôi không bao giờ quên!

Bác sĩ - “của quý” nơi chiến trường

Ngày ấy, chỉ có từ cấp trung đoàn trở lên thì mới có bệnh viện dã chiến hay còn gọi là phẫu. Ở trung đoàn thì mới có bác sỹ, còn ở tiểu đoàn thì chỉ có y sỹ, ở đại đội chỉ có y tá mà thôi. Vì thế các chiến sỹ quân y luôn được quý mến. Bệnh viện dã chiến là những cái lều bằng tre nứa, mái lợp lá chuối. Phòng phẫu thuật được chú trọng nhất để làm sao thật vô trùng nên có vải dù căng xung quanh và trên nóc. Bàn mổ chủ yếu là bàn tre, tiến bộ hơn thì có bàn đóng bằng gỗ mỏng. Đến thời kháng chiến chống Mỹ thì mọi thứ mới khá hơn. Thuốc thang, y cụ đầy đủ, không còn cảnh mấy người chia nhau một chai nước pha kí ninh chống sốt rét rừng. Phòng phẫu thuật đã được trang bị cọc và gọng sắt nên kiên cố hơn. Các trang thiết bị cũng tiên tiến hơn nhờ sự viện trợ của Liên Xô và Trung Quốc.

Phòng phẫu thuật thì phải là người quan trọng mới được vào. Hồi đó tôi với tư cách phóng viên thì cũng chỉ mới được ngấp nghé ở cửa thôi. Không khí của phòng phẫu rất thiêng liêng vì rất nhiều sinh mạng con người được hồi sinh từ căn phòng ấy. Mỗi khi có thương binh được đưa vào phẫu thuật, đặc biệt là các chiến sỹ giỏi, thì ngoài phòng mổ có rất nhiều các đồng đội ngồi im lặng, hồi hộp chờ tin. Đến khi có một bác sỹ bước ra thì tất cả những người đang ngồi trong tâm trạng rất căng thẳng đó vội ùa đến để hỏi tình hình. Nếu vị bác sỹ đó bảo “Cứu được rồi!” thì tất cả cùng reo lên mừng rỡ, thậm chí cùng nhau nhấc bổng vị bác sỹ đó lên tung  hô. Đó có lẽ là vinh quang cao nhất của những người làm công tác y tế.

Trận đánh không cân sức

Còn một câu chuyện nữa, cũng xảy ra trong chiến dịch Điện Biên Phủ mà tôi còn nhớ đến giờ. Khi bộ đội ta đào chiến hào bao vây địch ở Mường Thanh thì quân Pháp ra phá, hòng chiếm chiến hào, đẩy quân ta lui vào núi.

Trong một trận đánh rất ác liệt do một tên đại tá Pháp chỉ huy, quân ta lúc đó vừa ở rừng vào thay thế nên chưa thuộc địa hình, bị hy sinh gần hết. Cuối cùng, đại đội đầu tiên bị địch đánh phá chỉ còn lại một anh y tá tên Duyên và mấy người lính bị thương nặng.

Y tá Duyên lúc đó vừa tranh thủ băng bó cho anh em thương binh, vừa dùng lựu đạn đánh trả quân địch. Rồi thương binh cũng bị địch bắn chết hết, chỉ còn lại một người nhưng đã bị mù cả hai mắt. Anh y tá thì đã bị địch bắn gãy một tay. Anh liền đưa cho anh thương binh mù khẩu trung liên và chỉ hướng cho chiến sĩ này bắn trả kẻ thù. Khoảng 3 phút sau, quân ta lên cứu viện, đẩy lùi được quân Pháp trở lại khu Trung tâm. Đập vào mắt mọi người là hình ảnh ở ngã ba chiến hào, một chiến sĩ mù đang ôm khẩu trung liên tì lên thành chiến hào hướng về quân địch nghe ngóng và một chiến sĩ què đứng cạnh đang dùng cánh tay lành lặn còn lại tự băng bó cho mình.

Nguyễn Thắng