Nhà văn Di Li: “Tôi không có Facebook, không xem tivi…”

“Đọc 0,8 cuốn sách/năm vẫn còn… hơi cao”

Gần đây, sự đi xuống của văn hóa đọc đang được nhắc đến như một sự bức thiết. Thậm chí còn có thống kê ban đầu rằng, đa phần mỗi người Việt Nam chỉ đọc 0,8 cuốn sách/năm. Nếu đó là sự thật, chị nghĩ có phải là tín hiệu mang tính cảnh báo?

- Có lẽ chưa có bao giờ sách lại bị lơ là như hiện nay nên các nhà thống kê mới bắt đầu vào cuộc. Tôi nghĩ số liệu 0,8 cuốn sách/người/năm vẫn còn là hơi cao vì tôi cũng thường làm trắc nghiệm cá nhân với tất cả những người tôi biết. Họ đều làm trong các lĩnh vực tri thức cao, 100% đã tốt nghiệp đại học, có người là thạc sĩ, tiến sĩ, giảng viên, nhà văn, nhà báo, làm nghệ thuật, cùng với sinh viên tôi đã dạy trong quá trình 15 năm đứng trên bục giảng của mình, thì hầu hết còn chẳng bao giờ đọc sách văn học trong vòng chục năm trở lại đây (tất nhiên ngoài những tác phẩm mà họ đã đọc trong sách giảng văn nhà trường). Sách chuyên ngành thì họ có đọc một ít.

Có người cả năm, cả đời không đọc nổi một cuốn sách nhưng nếu họ vẫn làm tốt công việc của mình, sống vui vẻ, khỏe mạnh thì có gì đáng chê trách…

- Sách là nguồn chính cung cấp tri thức và tạo ra tri thức, chứ kiến thức nhà trường thì được bao nhiêu. Sự phát triển không dựa trên nền tảng cốt lõi là tri thức thì sẽ là sự phát triển không vững bền. Vì thế chỉ số HDI (chỉ số phát triển con người) là trung bình cộng của chỉ số tuổi thọ, chỉ số kinh tế và chỉ số người biết chữ. Có những nước, hai chỉ số đầu rất cao nhưng chỉ số thứ ba thấp, vì thế đã kéo tụt HDI của họ xuống. Như vậy, mỗi cá nhân cũng phải có đủ ba thứ là sức khỏe, tài chính và tri thức thì mới là một cá nhân hạnh phúc và thành đạt.

Tôi cảm thấy quốc gia nào càng có nhiều người đọc sách thì quốc gia ấy càng văn minh. Nước Nhật là một ví dụ. Và nhìn chung thì đi nước nào (các nước phát triển) tôi cũng thấy những người đọc sách trên tàu điện ngầm, trong nhà hàng, khách sạn và cả trên bãi biển. Trong khi có một nghịch lý là càng nước phát triển thì người dân càng bận rộn. Họ bận rộn đến mấy vẫn dành thời gian đọc sách. Như vậy không thể đổ tại cho sự thiếu thời gian, chỉ là vì liệu mình có coi sách quan trọng hơn các thứ khác hay không mà thôi.

Trong gia đình chị, việc đọc sách đang diễn ra thế nào? Đặc biệt là con chị đang ở tuổi thiếu niên, cháu có nhận được sự định hướng từ bố mẹ?

- Bây giờ, tôi vẫn có thói quen thích lượn lờ ở các giá sách để lật xem cuốn nọ, cuốn kia. Tháng nào cũng mua hơn chục cuốn, dù chưa có thời gian để đọc ngay thì cứ để đấy đã, sợ sách hay người ta mua hết mất. Tiếc là trong gia đình tôi, dường như chỉ có tôi đọc sách là chính. Tôi cũng buồn vì con gái tôi đọc ít sách hơn tôi mong muốn, mặc dù so với các trẻ em khác cùng tuổi (những đứa trẻ mà chẳng đọc sách bao giờ) thì cháu vẫn đọc nhiều hơn rất nhiều.

“Tôi chọn đọc sách hơn là xem phim, nghe nhạc, du lịch...”

Có những nguyên nhân khác nhau dẫn đến việc con người xao nhãng với sách và theo chị, đâu là nguyên nhân chính?

- Ngày nay trên khắp thế giới, số người đọc sách đang ngày một giảm dần chứ không riêng gì Việt Nam, mặc dù có giảm thì (người đọc sách) cũng gấp nhiều lần so với chúng ta. Lý do chính là vì sự xâm lấn của các phương tiện giải trí đa dạng khác như kịch nghệ, âm nhạc và phương tiện văn hóa nghe nhìn. Trong đó sự xâm lấn của Internet là khủng khiếp nhất và cho đến khi Facebook làm bá chủ thế giới trong lĩnh vực mạng xã hội thì dường như người ta chỉ thích tin tức trên Facebook chứ không còn ưa gì những cuốn sách dày nữa.

Chị có Facebook không? Nếu có thì làm sao để thoát khỏi trạng thái chị gọi là “xâm lấn”?

- Hiện giờ tôi không có Facebook. 15 năm nay tôi cũng không xem tivi, không lướt mạng. Và nếu được lựa chọn giữa tất cả các phương tiện giải trí thì tôi vẫn chọn đọc sách hơn là xem phim, nghe nhạc, du lịch hay khiêu vũ...

Trước kia, nhiều người từng nhịn ăn, nhịn tiêu để mua sách nhưng trong Hội chợ sách tại Hoàng thành Thăng Long vừa qua, nhiều cuốn sách của các tác giả có tên tuổi chỉ bày bán với giá 2.000 – 3.000 đồng mà chẳng mấy ai ngó ngàng. Cùng với vấn đề về văn hóa đọc thì đây có phản ánh câu chuyện về văn hóa kinh doanh, ứng xử không?

- Tất nhiên sách đại hạ giá là sách ế nhưng không có nghĩa là nó không hay. Có lần tôi cũng mua được một cuốn của đại văn hào Somerset Maugham với giá rẻ như cho. Thực ra việc sách hạ giá thì cũng là chuyện bình thường như mọi mặt hàng khác. Nhưng nếu các nhà sách giảm giá đến mức 2.000-3.000 đồng/cuốn thì bất nhã quá. Khi in ấn và lựa chọn bản thảo, họ phải tính lượng ấn bản làm sao để cuốn sách có thể tiêu thụ hết ở thị trường chứ đừng in nhiều đến nỗi bị ế sách như thế.

Cảm ơn chị về cuộc trò chuyện!

Lữ Mai (thực hiện)