Nhanh chóng ổn định bộ máy tổ chức ngành DS-KHHGĐ cơ sở: Thực trạng y tế hóa công tác dân số ở Cà Mau

Cán bộ dân số cơ sở huyện Ngọc Hiển, Cà Mau đang truyền thông kiến thức chăm sóc SKSS vị thành niên cho người dân vùng bãi ngang. Ảnh: Dương Ngọc.

Y tế - Dân số - hai công việc có hai mục đích rất khác nhau!

Về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Tiên- Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội đã từng bày tỏ với Báo GĐ&XH: “Công tác DS - KHHGĐ những năm qua đạt được nhiều thành tựu, trước hết nhờ sự quan tâm chỉ đạo của  Đảng, Nhà nước, sự tận tâm của anh em cán bộ chuyên trách dân số ở cơ sở trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách, pháp luật về DS-KHHGĐ.

Đội ngũ cộng tác viên dân số và cán bộ chuyên trách dân số là một thành tố không thể thiếu trong công tác dân số. Họ chính là những người trực tiếp vận động quần chúng nhân dân thực hiện các quy định của pháp luật về dân số, đồng thời thống kê sát, đúng tình trạng dân số trong từng thời điểm cụ thể (hàng tháng, hàng quý) giúp chính quyền các cấp hiểu rõ mức độ tăng dân số ở địa phương mình và từng đối tượng cần vận động.

Tuy nhiên, cơ chế chính sách đối với đội ngũ cán bộ này trong những năm qua có sửa đổi, nhưng mức độ còn chậm so với sức cống hiến của họ. Sau khi thực hiện chủ trương giải thể, sắp xếp lại bộ máy, đưa cán bộ chuyên trách DS-KHHGĐ về trạm y tế xã quản lý, đội ngũ cán bộ chuyên trách dân số có nhiều biến động nên hoạt động DS-KHHGĐ ở cơ sở còn nhiều bất cập. Mặt khác, lực lượng này còn chịu sự điều phối chuyên môn chung của trạm y tế như trực, cấp phát thuốc, bán thuốc, phục vụ tiêm chủng... nên hiệu quả công việc chuyên môn chưa cao, anh chị em chưa yên tâm với công việc.

Trong nhiều năm qua, bài học thành công của công tác DS-KHHGĐ ở Việt Nam luôn khẳng định, đó là: Không “y tế hóa” công tác dân số, bởi vì hai công việc đó có hai mục đích rất khác nhau. Cán bộ dân số thì tìm đến với người dân, “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để truyền thông. Còn cán bộ y tế (trừ y tế dự phòng) thì ngồi đợi người bệnh tại các nơi có trang thiết bị y tế để khám, chữa bệnh cho họ.

Vì vậy, ngay từ khi sáp nhập lĩnh vực dân số vào y tế đã có nhiều ý kiến cảnh báo và lo ngại về tình trạng “y tế hóa công tác dân số”, hay có nơi chỉ quan tâm đến công tác y tế mà coi nhẹ dân số. Thực tế, có nhiều tỉnh đã rất thận trọng với cảnh báo này nhưng cũng có địa phương chưa thấm nhuần lời cảnh báo đó...”.

Sử dụng không đúng sẽ khiến đội ngũ cán bộ dân số bị vô hiệu hóa

Cùng chia sẻ về vấn đề cần nhanh chóng ổn định bộ máy tổ chức ngành DS-KHHGĐ cơ sở, ông Đào Văn Dũng- Vụ trưởng Vụ Các vấn đề xã hội, Ban Tuyên giáo Trung ương thẳng thắn cho biết: “Trong hơn 50 năm qua, chúng ta đạt được những thành tích rực rỡ trong công tác DS-KHHGĐ là nhờ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và đặc biệt là sự nhiệt tình, tận tâm của đội ngũ cán bộ dân số ở cơ sở không quản ngày đêm, sớm tối, xa xôi, đi lại khó khăn. Công tác DS-KHHGĐ trong thời gian tới phải đối mặt với nhiều khó khăn thách thức càng đòi hỏi các cán bộ dân số xã, phường phát huy hơn nữa vai trò là “mắt xích” quan trọng, cầu nối trong công tác DS-KHHGĐ với người dân. Họ phải gần dân nhất, hiểu được tâm tư, nguyện vọng và họ càng phải sáng tạo những cách truyền thông để chuyển tải những thông điệp để người dân hiểu, thay đổi hành vi, tự nguyện tham gia công tác DS-KHHGĐ. Nếu chúng ta tuyển dụng, sử dụng cán bộ dân số cơ sở không đúng, không đạt yêu cầu sẽ khiến đội ngũ này bị vô hiệu hóa; không hoàn thành được nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao...

Ai dám đứng ra chịu trách nhiệm? Có những tỉnh khi chúng tôi đến giám sát, Chủ tịch UBND xã còn hân hoan báo rằng: Chúng tôi đã hết phải lo lắng chỉ đạo công tác dân số và hạn chế sinh đẻ, vì đã chuyển hết cán bộ dân số cho trạm y tế xã lo liệu rồi (?!). Việt Nam đang trong giai đoạn “cơ cấu dân số vàng”, tuy có đạt được mức sinh thay thế nhưng chưa thực sự vững chắc. Một vấn đề đáng lo ngại là tình trạng một số vùng nông thôn, dân tộc miền núi, nhiều phụ nữ vẫn sinh nhiều. Vì vậy, nếu không quan tâm xây dựng, củng cố đội ngũ cán bộ dân số cơ sở thì sau này khi những khó khăn của công tác dân số phát sinh (tình trạng phụ nữ sinh đẻ 3- 4 con, hay số bé trai nhiều hơn bé gái) liệu Giám đốc Sở Y tế có đứng ra để chịu trách nhiệm hay không? (Ông Nguyễn Văn Tiên - Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội)   Phát huy hơn nữa vai trò “mắt xích”  trong ngành Dân số Công tác DS-KHHGĐ trong thời gian tới phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, càng đòi hỏi các cán bộ dân số xã, phường phát huy hơn nữa vai trò là “mắt xích” quan trọng, cầu nối trong công tác DS-KHHGĐ với người dân. Họ phải gần dân nhất, hiểu được tâm tư, nguyện vọng và họ càng phải sáng tạo những cách truyền thông để chuyển tải những thông điệp để người dân hiểu, thay đổi hành vi, tự nguyện tham gia công tác DS-KHHGĐ. Nếu chúng ta tuyển dụng, sử dụng cán bộ dân số cơ sở không đúng, không đạt yêu cầu sẽ khiến đội ngũ này bị vô hiệu hóa; không hoàn thành được nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao...   (Ông Đào Văn Dũng- Vụ trưởng Vụ Các vấn đề xã hội, Ban Tuyên giáo Trung ương)

Bảo Vân – Hà Anh