Nhiều giả thuyết về rùa đá 1,4 tấn ở chùa Kim Liên

 

Ngày 8/10, nhờ sự hỗ trợ của người dân địa phương tốp thợ này đã tời con rùa vào sân chùa. Việc phát hiện rùa đá này đã thu hút hàng trăm lượt người tới chùa để chiêm bái gần một tuần nay và cũng từ đó câu chuyện về “cụ rùa” được thêu dệt nên với màu sắc rất kỳ bí và có phần hoang đường.

 

Rùa đá nặng 1,4 tấn hiện đang được thờ ở sân chùa Kim Liên.

 

 

Sư thầy Thích Đàm Chung - Trụ trì chùa Kim Liên cho biết: “Rùa đá được đào thấy ở góc phải trong khuôn viên nhà chùa. Cụ rùa bị vùi trong đất sâu khoảng 70cm và chỉ nằm dưới nền đất cũ của chùa khoảng 40cm. Theo truyền thuyết qua nhiều đời rằng ngôi chùa này có một đôi rùa đá, một đực một cái. Rồi không hiểu nguyên nhân gì mà cả hai tìm cách “bò” ra khỏi chùa, một con “bò” lên chùa Hai Bà (phường Đồng Nhân, quận Hai Bà Trưng), còn một con bị Đức Ông phát hiện, chém cho hai nhát ở vai và lưng và trói lại ở gốc cây mít đây từ ngày đó cho đến nay. Nền sân nhà chùa lâu lâu lại bị đội lên thành từng đường. Người ta cho rằng đó là việc cụ rùa... đi lại dưới đất”.

 

Truyền thuyết này không chỉ có người trong chùa mới biết mà ngay cả người dân làng Kim Liên vẫn truyền khẩu câu chuyện về một đôi rùa đá, một màu xanh, một màu trắng ngụ tại chùa làng. Rất nhiều bậc cao niên kể rằng, thủa nhỏ vào chùa chơi chỉ thấy con rùa màu xanh nằm trong chùa. Rồi qua hai cuộc chiến tranh, do bom đạn vùi lấp không ai để ý gì nữa. Chính vì thế, sự xuất hiện của một cụ rùa được tạo tác bằng chất liệu đá trắng xám liền khối tại chùa ngày hôm nay, cộng thêm hai rãnh thẳng dài khoảng 40cm trên vai và lưng (theo quan sát của chúng tôi), đã khiến người dân tin truyền thuyết là có thật. Bác Hường - người chấp tác ở chùa Kim Liên đã nhiều năm nay, chỉ tay vào hai rãnh lún trên thân rùa khẳng định: “Đây là hai vết chém của Đức Ông đúng như truyền thuyết”.

 

Bác Hường chỉ hai rãnh lõm trên lưng cụ rùa mà nhiều người tin rằng đó là viết bị chém.

 

Gần một tuần sau khi rùa đá được phát hiện và được rước lên sân chùa thờ, một đồn mười, mười đồn trăm, người dân kéo đến chiêm bái ngày một nhiều. Một bát nhang đã được lập, đặt trước tượng rùa để du khách bày tỏ lòng thành kính. Địa điểm đặt tượng rùa mới chỉ là tạm thời, không có chỗ đặt lễ, người đến thắp hương đặt cả bánh trái hoa quả, vàng hương lên... lưng cụ rùa.

 

Kim Liên là một ngôi làng cổ có hơn 1.000 năm tuổi, nơi có đình và đền Kim Liên, một trong tứ trấn của kinh thành Thăng Long. Nơi này vốn đã có nhiều truyền thuyết, nay lại đào được rùa đá khiến cho nhiều người đặt câu hỏi: Tại sao lại có một tượng rùa to như vậy bị vùi xuống lòng đất, bị vùi từ bao giờ? Vai trò của tượng rùa này thế nào? Dùng để trấn yểm hay là rùa đội bia đá. Liệu, rùa đá này có phải là “nhân vật” trong truyền thuyết lưu truyền từ bao đời nay của làng Kim Liên. Nhiều người còn cho rằng, cụ rùa thiêng nên chờ gần đến dịp 1000 năm Thăng Long – Hà Nội mới “bò” lên!

 

 

Ông Đinh Trọng Thêm, năm nay đã bước sang tuổi 80, một người đã dành nhiều thời gian cũng như tâm huyết nghiên cứu sử làng Kim Liên, cũng là một người dân gốc làng Kim Liên kể lại, vào khoảng những năm 50- 60 thế kỷ trước, chùa nằm cạnh sông Tô Lịch, khá biệt lập với khu dân cư. Thủa nhỏ, ông vẫn thường cùng chúng bạn vào chùa chơi và đã thấy có một cụ rùa đá rất to nằm ngay trong khuôn viên. Nhưng con rùa thời ấy có màu xanh. Rồi bẵng đi một thời gian... cụ rùa bỗng dưng biến mất. Theo ông Thêm có thể do bị bom đánh hoặc trong chiến tranh có sự xáo trộn nên cụ rùa bị di dời khỏi vị trí cũ.

 

Ông Đinh Trọng Thêm đang kể sử làng và truyền thuyết về cụ rùa.

Cụ rùa được đưa vào sân chùa được tạc từ đá trắng nguyên khối, ngoài hai rãnh lún được cho là viết chém của Đức Ông, trên lưng cụ rùa này có một hốc hình chữ nhật sâu khoảng 15cm. Hốc phía trên này được cho là dùng để đội bia. Vấn đề là khi đào được cụ rùa đá khổng lồ này thì không hề tìm thấy cái bia nào. Cho nên việc xác định độ tuổi, xuất xứ vẫn chưa thể kết luận được.

 

Có một chi tiết đáng chú ý, năm 2006, trong quá trình cải tạo đường đi vào Khu tập thể Điện lực, người dân ở tổ 1B, khu dân cư số 4, phường Phương Liên đào được 2 tấm bia. Một bia đá lớn có chiều cao 1m23, rộng 89cm, trên mặt bia có chạm hình rồng hoa cúc. Xung quanh có khắc họa tiết hoa văn tinh xảo cùng nhiều chữ Nôm còn rất sắc nét. Khi đó, UBND phường đã chuyển hai tấm bia này về chùa Kim Liên cất giữ tại sân chùa và mời các nhà nghiên cứu của Viện Hán Nôm dịch.

 

Bản dịch của tác giả Nguyễn Quang Thắng, tấm bia lớn là bia ký có tên là “Văn bia di tích phường Kim Hoa” (xưa làng Kim Liên có tên là Kim Hoa - PV) ca ngợi công đức của một người con gái trong làng đã cúng tiến 3 mẫu ao cùng 500 xâu tiền để làm ruộng chùa. Bia này được lập năm Minh Mệnh thứ 20 (1839). Tấm bia còn lại là bia hậu (bia gửi giỗ) có kích thước nhỏ hơn. Đặc biệt, vị trí phát hiện cụ rùa và tấm bia chỉ cách nhau có chưa đầy 20m. Và ước chừng, kích thước của chân bia và kích thước của hõm ngang trên lưng rùa khá trùng khớp. Vì thế, rất có thể bia và rùa là một cặp. Rùa đội bia là hình ảnh thường thấy nên suy luận này càng có thêm cơ sở.

 

Gần 1 tuần từ ngày được rước lên, cụ rùa vẫn thu hút được sự tò mò của người dân.

 

Việc tìm thấy rùa đá khổng lồ nhân dịp kỷ niệm 999 năm Thăng Long, người dân ngôi làng này phấn khởi cho rằng đó là điềm lành. Dù cụ rùa đá còn mang trong mình nhiều bí ẩn chưa thể một sớm một chiều giải đáp, nhưng có thể khẳng định đây là một phát hiện có giá trị về mặt lịch sử. Sư thầy Thích Đàm Chung cho biết: “Cụ rùa này khác các rùa khác ở chỗ, lưng cụ rùa được tạc hình lá bồ đề không hề có mai vẩy gì cả. Bồ đề là thứ lá gắn liền với đất Phật. Tìm được cụ rùa nhân dịp đại lễ 1000 năm Thăng Long quả là sự trùng hợp đầy ý nghĩa”.

 

Trong mấy ngày hôm nay và về sau Ban trụ trì chùa tiếp tục tạo điều kiện cho người dân tới tham quan, tuyệt đối không tiến hành các hoạt động lễ lạt đình đám và không thu phí. Để làm rõ hơn thân thế của cụ rùa, sư thầy Thích Đàm Chung mong muốn: “Các cơ quan chức năng chuyên ngành như Cục Di sản văn hóa, Sở VH-TT&DL, Ban Quản lý di tích và Danh thắng Hà Nội vào cuộc, làm rõ vấn đề dưới góc độ khoa học, lịch sử để người dân hết đồn thổi và thêu dệt nên những câu chuyện thần bí”.

 

Cụ rùa được làm bằng đá màu trắng, rộng 1m39, dài 1m69, cao 0,55m nặng gần 1,4 tấn, mắt to, đầu vươn lên cao rất oai vệ. Chùa Kim Liên, một trong Tứ Trấn thành Thăng Long khi xưa có tên là Chùa Đồng Lầm (lấy theo tên làng khi đó), năm 1620, chùa đổi tên thành chùa Quan Hoa và đến thế kỷ 19, thời Vua Gia Long, chùa mới lấy tên là Kim Liên. Cụ rùa là một di sản linh thiêng của làng Kim Liên từ 10 đời nay truyền lại, nhà chùa và dân làng đang lên kế hoạch xây miếu và đặt cụ về đúng nơi đã tìm thấy.