Nhiều thách thức trong việc kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh ở Lào Cai

Theo báo cáo của Sở Y tế tỉnh Lào Cai, chất lượng dân số của địa phương thấp thể hiện ở tỷ lệ kết hôn cận huyết cao, có dấu hiệu mất cân bằng giới tính khi sinh với tỷ số giới tính khi sinh là hơn 113 trẻ trai/100 trẻ gái... 

Không chỉ vậy, Lào Cai là tỉnh trong nhóm có mức sinh cao với số con trung bình trên bà mẹ là 2,73 con (đứng thứ 8/63 tỉnh thành phố - theo Tổng cục Thống kê năm 2016). Ngoài ra, 5/9 huyện, thành phố có tỷ suất sinh thô trên 21%o, đó là: Sa Pa, Mường Khương, Bắc Hà, Si Ma Cai và Bát Xát. Năm 2017, Lào Cai còn đến 30 xã có tỷ lệ sinh con thứ 3 trên 20% như: xã Nậm Chày, huyện Văn Bàn: 41%, xã Tả Thàng, huyện Mường Khương: 38,3%.

Lào Cai đặt ra mục tiêu đến năm 2030 sẽ đảm bảo cơ cấu dân số hợp lý với mức tăng dân số tự nhiên 1,2%, số con trung bình của một bà mẹ là 2,1 con; tỷ số giới tính khi sinh 109 trẻ trai/100 trẻ gái.

Tuy nhiên, việc đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng ở Lào Cai là một công việc rất khó khăn bởi để thay đổi được tư duy của người dân nơi đây không phải một sớm, một chiều là làm được.

Công tác tuyên truyền, xử phạt cũng được thực hiện đều đặn, nhưng rất nhiều người dân vẫn cho rằng phải cố bằng được con trai. 

Khi cộng tác viên dân số đến tuyên truyền, không ít người bỗ bã “cự” lại: nhà anh chị có con trai rồi nên nói hay được, lúc gia đình có việc không có con trai gánh vác, anh chị có đến gánh vác cho gia đình tôi được không? Mỗi lần đi ăn giỗ, chỉ vì đẻ toàn con gái, cho nên chúng tôi là cha, là ông mà toàn phải ngồi mâm dưới, lại còn bị “nói mát”. Thậm chí có vị cao niên trong họ còn mắng là nhà mày là đồ không biết đẻ, toàn gái như thế lúc nào mà ngẩng đầu lên được… Cho nên kiểu gì cũng phải cố ra con trai thì thôi.

Tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh ở Lào Cai ngày càng cao (ảnh minh họa).

Bên cạnh đó, bất bình đẳng giới còn tồn tại trong cả ý thức lẫn hành động của một bộ phận người dân. Chế độ gia tộc phụ hệ truyền thống, con mang họ cha, con trai mới được nối dõi tông đường, mới được vào nơi thờ tự, khi chết, con trai là người chống gậy, hương khói thờ cúng… 

Bản thân người phụ nữ cũng bị rất nhiều sức ép từ chồng, bố mẹ chồng, dòng họ khi chỉ đẻ được con gái, cho nên bằng mọi cách, mọi phương tiện kỹ thuật để sinh bằng được con trai cho yên cửa, yên nhà. Do chế độ an sinh chưa bảo đảm, hiện nay phần lớn dân số sống ở nông thôn không có lương hưu bảo đảm tuổi già, họ cần có con trai để phụng dưỡng chăm sóc…

Trong khi đó, những biện pháp nhằm giảm sự gia tăng tỷ lệ MCBGTKS triển khai thời gian vừa qua đáng được ghi nhận nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu. Các biện pháp can thiệp mới chú trọng về kỹ thuật, cấm siêu âm, chẩn đoán giới tính, cấm phá thai lựa chọn giới tính… nhưng tính khả thi không cao. Biện pháp căn bản, tận gốc, cốt lõi là thay đổi được tư duy của người dân.

Được biết, Trung tâm Dân số - Kế hoạch hoá gia đình tỉnh Lào Cai đã tăng cường các biện pháp, phối hợp với các ngành chức năng tuyên truyền đến người dân, tập trung vào nhóm đối tượng ưu tiên, đồng thời triển khai Đề án giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại 10/17 xã, phường có tỷ số giới tính khi sinh cao... song kết quả vẫn chưa như mong muốn.

Vì vậy, cần tăng cường, nâng cao hiệu quả truyền thông, giáo dục và vận động nâng cao nhận thức chuyển đổi hành vi đến từng người dân. Đẩy mạnh và duy trì các hoạt động tuyên truyền vận động, cung cấp thông tin nhằm tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng và chính quyền; sự ủng hộ và tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội và người có uy tín ở cộng đồng trong việc phòng ngừa và giải quyết tình trạng MCBGTKS.

Ở vùng sâu, vùng xa, những bản làng xa xôi cần tuyên truyền mạnh hơn nữa để người dân hiểu hậu quả của vấn đề chênh lệch giới tính sẽ ảnh hưởng đến chính gia đình mình như thế nào. 

Thực hiện chặt chẽ các quy định về nghiêm cấm lựa chọn giới tính khi sinh; tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề về sự lựa chọn giới tính tại các câu lạc bộ gia đình, các buổi họp khu phố; nhất là các cấp phụ huynh, ông bà nhằm thay đổi những tư tưởng cổ hủ của người cao tuổi khi nhận thức về vấn đề phải sinh con trai.

Bên cạnh đó, cần tuyên dương, khen thưởng những gia đình sinh con một bề là gái có thành tích học tập cao. 

Tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát các trung tâm y tế công lập, các phòng khám y tế tư nhân trên địa bàn nhằm phát hiện ngăn chặn kịp thời những hành vi vi phạm lựa chọn giới tính thai nhi. Hiện nay, các phòng y tế tư nhân vẫn tự do thông báo cho thai phụ khi họ siêu âm để biết giới tính. Vấn đề này, cũng một phần do xử phạt vi phạm còn quá nhẹ, nên chăng khi vi phạm cần xử phạt nặng hơn như tịch thu giấy phép hành nghề, đóng cửa phòng khám.

Lily (th)