Nhớ thuở hàn vi

Ông Nguyễn Tiến Thanh nguyên Phó Tổng biên tập đầu tiên của Báo Gia đình & Xã hội, hiện là Phó tổng biên tập Báo Đời sống & Pháp luật.

 

Báo Gia đình & Xã hội được thành lập từ Tạp chí Dân số- Kế hoạch hoá gia đình (DS – KHHGĐ), cơ quan ngôn luận của Ủy ban Quốc gia DS - KHHGĐ trước đây. Cuối năm 1998, Tạp chí có quyết định chuyển thành tuần báo (1 kỳ/1 tuần). Sau khi có giấy phép thành lập tôi khi đó đang công tác tại Báo Thanh Niên (Phó Trưởng ban biên tập - PV) đã được lãnh đạo Ủy ban DS- KHHGĐ mời về làm Phó Tổng biên tập.

 

Những ngày đầu gây dựng, đặc biệt là việc cho ra đời số báo đầu tiên gặp rất nhiều khó khăn, ngay việc đặt tên cho báo cũng là cả một vấn đề. Ban đầu, định lấy tên là Dân số & Thời đại, sau đó một số ý kiến cho rằng, nên lấy tên là Dân số & Phát triển. Tuy nhiên, phương án này cũng chưa nhận được sự đồng tình của đa số. Bởi để xã hội hoá công tác DS - KHHGĐ thì đối tượng bạn đọc không chỉ là các cán bộ ngành dân số mà cần mở rộng hơn. Hơn nữa khi đó, các nhiệm vụ, mục tiêu của ngành dân số thường đan xen với các ngành kinh tế - xã hội khác. Cuối cùng, sau rất nhiều bàn thảo, Báo có tên chính thức là Gia đình & Xã hội.

 

Bìa số báo Tết Kỷ Mão 1999 - ấn phẩm vừa trình làng đã “cháy” của Báo GĐ&XH.

Khi đã có tên, đến việc thiết kế manchette cũng khá gian nan. Ban biên tập quyết định tổ chức hẳn một cuộc thi thiết kế manchette Báo. Nhiều mẫu được gửi đến, tuy nhiên không có phương án nào thực sự đáp ứng được tất cả yêu cầu. Sau đó, tôi có mời anh Hữu Thanh (lúc đó là hoạ sỹ của Báo Văn hoá) thiết kế manchette cho Báo dựa trên những mẫu đã có và những tiêu chí mà ban biên tập đặt ra. Cuối cùng thì hình hài manchette cũng hoàn thành. Tôi rất vui là đến nay, mặc dù có thay đổi, cải tiến nhưng những nét chính của manchette Báo vẫn có hình dáng từ những số báo đầu tiên.

Sau khi đã hoàn thành những việc trên, Toà soạn bắt đầu bàn đến việc xây dựng các trang, mục cho tờ báo. Việc này cũng ngốn khá nhiều thời gian. Ban biên tập đã tổ chức hai cuộc hội thảo để tham vấn ý kiến và sự tham gia của các nhà quản lý, các nhà báo, nhà văn, nhà thơ tên tuổi... Lúc đầu, các trang mục của báo có thiên hướng nhiều hơn về văn hoá, văn nghệ. Tuy nhiên, Ban biên tập đã quyết định nội dung của báo sẽ thiên về các mảng xã hội.

Số báo đầu tiên ra đời là cả một sự cố gắng vượt bậc. Mặc dù đã có quyết định thành lập nhưng cơ sở vật chất và nhân lực còn khá thiếu thốn. Bộ máy nhân sự của Toà soạn khi chính thức có quyết định thành lập chỉ vỏn vẹn có 4 người. Với nhân sự như vậy nên khi làm số báo đầu tiên đã phải sử dụng tin, bài  đến khoảng 90% của cộng tác viên. Những người trong Ban biên tập cũng phải đi viết bài.

Dù khó khăn như vậy nhưng có một điểm đáng nói đó là việc chế bản điện tử của Báo vẫn được thực hiện ngay tại Toà soạn, trong khi phần lớn các tờ báo khi đó chế bản điện tử tại nhà in.

Có một điều đặc biệt, số báo đầu tiên của Gia đình & Xã hội là một số báo Xuân. Sở dĩ Ban biên tập quyết định như vậy là nhằm gây thêm sự chú ý của bạn đọc cũng như đồng nghiệp. Nếu ra ấn phẩm đầu tiên của một tờ tuần báo mà là những số báo bình thường, ra vào giai đoạn cuối năm sẽ rất dễ bị “chìm”. Tôi có một kỷ niệm rất khó quên trong số báo đầu tiên, đó là việc Gia đình & Xã hội có bài phỏng vấn Đại tướng Võ Nguyên Giáp - với tư cách là một trong những thành viên Chính phủ đầu tiên gây dựng và lãnh đạo trực tiếp ngành DS - KHHGĐ. Gần như chưa có tờ báo nào khai thác khía cạnh này từ Đại tướng. Đại tướng đã rất vui vẻ nhận lời, dành cho báo gần 3 tiếng đồng hồ và chia sẻ rất nhiều ý kiến tâm huyết, sâu sắc với một tầm nhìn chiến lược của một trí tuệ lớn.

Sau nhiều nỗ lực thì số báo đầu tiên, cũng là ấn phẩm Xuân Kỷ Mão (1999) đã đến tay bạn đọc đúng như dự kiến và gây được tiếng vang. Khoảng 1,6 vạn bản đã in và được bán hết, thậm chí sau đó “cháy” báo, các đại lý muốn mua thêm nhưng không có. Từ thành công bước đầu đó, báo đã phát triển khá nhanh. Sau khoảng 3 tháng thì lượng tia- ra đã tăng lên gấp đôi và sau khoảng 1 năm thì tia - ra có lúc đạt gần 5 vạn bản/kỳ. Gia đình & Xã hội là tờ báo tăng tia- ra nhanh nhất ở khu vực phía Bắc trong thời điểm đó.