Những cặp vợ chồng tình báo: Trở về từ "tử ngục" Chín Hầm

Một cựu chiến binh, cũng là chiến sĩ tình báo giới thiệu cho tôi gặp đại tá Nguyễn Minh Vân với lời “mào đầu”: “Cuộc đời ông ấy phải viết tiểu thuyết mới nói hết được”. Quả đúng như ông nói, cuộc đời hoạt động cách mạng của đại tá Nguyễn Minh Vân là câu chuyện dài của những chiến công, sự thử thách và hy sinh qua 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ.

Biết ơn cụ Huỳnh Thúc Kháng

Đại tá Nguyễn Minh Vân tên thật là Nguyễn Đình Quản (Minh Vân là biệt danh do ông Hoàng Minh Đạo, thủ trưởng đầu tiên của ngành tình báo quân sự lấy tên của con gái đặt cho ông. Sau này được ông sử dụng làm tên hoạt động cũng như chính thức, nhưng đổi thành họ Nguyễn cho đúng với dòng họ). Quê ông ở Quảng Nam, nhưng sống chủ yếu ở Huế bởi cha ông là cụ Nguyễn Đình Hiến làm quan ở Huế từng đảm nhận chức Phủ doãn Thừa Thiên. Nhờ vậy mà từ bé, Nguyễn Đình Quản được học hành tử tế, có bằng tú tài Tây học và vốn tiếng Pháp lưu loát. Làm quan, nhưng cha ông có tư tưởng chống Pháp và rất thân với cụ Huỳnh Thúc Kháng. “Được cha tôi gửi gắm nên sau khi nhậm chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ, cụ Huỳnh Thúc Kháng đã giới thiệu tôi làm thư ký cho Thứ trưởng Hoàng Hữu Nam. Tại đây, hàng ngày, tôi có nhiệm vụ nhận các thông tin tình báo về tình hình địch, sau đó tập hợp, thống kê lại để báo cáo cho ông Hoàng Hữu Nam vào cuối giờ chiều mỗi ngày”, đại tá Minh Vân nói. Được mấy tháng, Minh Vân được điều sang phòng tình báo do ông Hoàng Minh Đạo phụ trách. Tháng 12/1946, ông chính thức hoạt động trong ngành tình báo và được giao trọng trách Trưởng ban tình báo Hà Nội. Khi đó ông mới 23 tuổi.

Tổng kết lại cuộc đời mình, ông cho rằng “tôi biết ơn cụ Huỳnh đã hướng tôi đến với cách mạng nhưng có lẽ, người tôi chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất và cũng là người đồng chí thân thiết nhất là anh Hoàng Minh Đạo (sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND). Nhờ có anh mà tôi và nhà tôi cũng mới được gặp nhau và trở thành vợ chồng sau này”.

Vợ chồng ông bà Minh Vân.

Mối tình “ông tơ bà nguyệt”

Đại tá Minh Vân tiếp lời: “Lần đó, tôi lên Việt Bắc để họp và gặp anh Đạo. Trong lúc đang nói chuyện thì thấy đám học sinh đi ra. Anh Đạo bảo “cả lớp chỉ có 8 người là nữ, cái cô dáng người nhỏ nhắn, da trắng, mặc áo nâu kia là Thiện (tên hoạt động) là em nuôi của mình”. Hoá ra, anh Đạo có ý mai mối cô Thìn cho tôi bằng cách cử cô ấy về ban tình báo của tôi”.

Năm 1948 họ tổ chức đám cưới (lúc đó cũng không hề dễ dàng vì gia đình bà Thìn là tư sản, dù đã giác ngộ cách mạng). Năm 1949, Minh Vân để lại vợ đang mang bầu để nhận nhiệm vụ mới ở Việt Bắc. Sinh con được 1 năm, bà Thìn bị người trong tổ chức chỉ điểm nên bị mật thám Pháp bắt giam. Nhớ lại những ngày bị bắt, bà không cầm được nước mắt: “Chúng đưa tôi đến một biệt thự trên đường Bà huyện Thanh Quan để tra xét. Đầu tiên, chúng bắt tôi cởi hết quần áo để lấy cung, không được thì chúng dùng các đòn tra tấn để tôi khai ra anh Minh Vân đang ở đâu, nhiệm vụ của tôi là gì... Nhưng từ trước đó, để bảo vệ an toàn cho anh Vân, tôi đã loan tin là bị chồng bỏ rơi, không còn biết tin tức ở đâu nữa. 10 ngày sau, chúng đưa tôi đến nhà tù ở Hải Dương. Nhờ có người lo lót, chạy chọt mà tôi không bị tra tấn nữa, chứ có người đồng chí cùng bị bắt với tôi, không chỉ bị đánh đập mà còn bị chúng hãm hiếp cho đến chết...”.

Sau ngày giải phóng Thủ đô, gia đình ông bà được đoàn tụ chưa lâu thì đại tá Minh Vân lại bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ với nhiệm vụ mới. Ông chuyển về công tác tại Cơ quan tình báo chiến lược TƯ do đồng chí Trần Hiệu phụ trách. Để chi viện cho miền Nam, ông được phái vào Huế để củng cố mạng lưới tình báo của Liên khu 5. Năm 1957, cơ sở tình báo bị lộ nên ông bị bắt. 6 năm với đủ hình thức tra tấn như thời trung cổ về thể xác lẫn tinh thần vẫn không lung lạc được ý chí của người chiến sĩ tình báo. Năm 1961, để thay đổi hình thức tra tấn, chúng đưa ông đến nhà giam Chín Hầm ở phía tây nam thành phố Huế, nơi được coi là “tử ngục” ở miền Trung. 9 chiến sĩ trong số 12 người bị giam ở hầm số 8 cùng ông đã bị tra tấn đến chết. Để quên đi nỗi đau thể xác và tinh thần, ông đã vận động bằng cách làm thơ. Với 1.000 ngày “sống trong mồ”, ông đã làm được 3.000 câu thơ dù không hề có giấy bút. Sau này được trở về, ông đã nhớ lại các câu thơ ấy và chép lại thành tập truyện thơ “Sống trong mồ”.