Những sai lầm của bố mẹ khiến con bị nhược thị

Tập mắt cho trẻ bị nhược thị ở Bệnh viện Mắt Trung ương. Ảnh: T.Nguyên

Không nên chủ quan khi trẻ có bất thường về mắt

Bé Trường Sơn (ở Hải Dương) mới 7 tuổi nhưng đã đeo kính viễn thị 2 năm. Theo sổ khám, bác sĩ Bệnh viện Mắt Trung ương ghi cháu bị lác trong điều tiết do viễn thị tăng và nhược thị. Với cặp kính dày hơn bình thường của con, chị Lan (mẹ bé Sơn) cho biết, mỗi bên mắt của bé… 8 độ viễn thị. Số độ này tăng liên tục kể từ khi phát hiện cách đây 2 năm.

“Ban đầu thấy con cứ nghiêng nghiêng đầu, mắt cứ đảo sang ngang khi nhìn, tôi chủ quan nghĩ là bình thường! Nhưng đến khi thấy tình trạng nặng, đi lại có khi còn vấp vào bàn, ghế, tôi cho con đi khám ở Bệnh viện Mắt Trung ương thì phát hiện con viễn thị nặng. Do phát hiện quá muộn, đến khi đeo kính rồi mà thị lực vẫn không khôi phục bình thường, bác sĩ bảo con còn bị nhược thị”, chị Lan ngậm ngùi chia sẻ. Giờ đây, theo khuyến cáo của bác sĩ, bé Sơn phải đeo kính liên tục, kể cả lúc chơi, lúc tắm. Chỉ trừ khi ngủ, con mới được phép bỏ kính.

Theo TS.BS Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Trưởng khoa Khúc xạ (Bệnh viện Mắt Trung ương), có nhiều nguyên nhân dẫn đến nhược thị, trong đó có lý do tật khúc xạ (cận thị, viễn thị, loạn thị), bất đồng khúc xạ giữa hai mắt, nhược thị do lác. Trẻ nhược thị có thể có biểu hiện tự thấy nhìn mờ, lác mắt, hay nheo mắt, dụi mắt, nghiêng đầu vẹo cổ khi nhìn, đôi khi hay kêu nhức mắt, mỏi mắt; trẻ xem ti vi, đọc sách, viết ở khoảng cách gần; viết bị sai hàng; khó khăn khi nhìn bảng…

BS Thu Hiền cho hay, hiện ở Việt Nam vẫn chưa có sàng lọc tật khúc xạ cho trẻ sơ sinh, trong khi việc phát hiện sớm nhược thị là rất quan trọng, phát hiện càng sớm thì tỷ lệ thành công cao, thời gian chữa trị nhanh.

Nhược thị có thể gây nhiều tác hại đối với trẻ, làm ảnh hưởng đến học tập (đọc, viết chậm, học mau mệt, tiếp thu chậm, viết bài sai, hay nhức mắt…), ảnh hưởng đến sinh hoạt (hay bị va chạm, làm vỡ, đổ vật dụng, dễ bị té ngã, khó hòa nhập, không tự tin…) và gây ảnh hưởng lâu dài làm cho mắt bị lác, thị lực bị giảm sút, thậm chí mù lòa.

Những sai lầm của bố mẹ

Qua thực tế thăm khám, BS Thu Hiền cho biết, thị trường kính mắt (trong đó có kính thuốc) hiện không có sự kiểm soát chặt chẽ. Nhiều bố mẹ thấy con kêu mắt mỏi, nhìn xa không rõ, nheo mắt khi nhìn, thực chất con chỉ bị cận thị giả, nhưng lại tự mang con đến các cửa hàng kính không đủ chuyên môn, chất lượng. Bé được cho đeo kính sai số trong thời gian dài, bị nhược thị.

Ngoài ra, có những bé bị tật khúc xạ được bác sĩ dặn tái khám sau 6 tháng để kiểm tra và điều chỉnh kính, nhưng bố mẹ vì suy nghĩ một cái kính thậm chí có thể đeo cả đời, nên cho con đeo “liền tù tì” nhiều năm liền. Đến khi vì lý do thẩm mỹ, muốn cho con thay kính nên đi khám, ai ngờ con đã bị nhược thị. Như vậy, dù trẻ có đeo kính đúng số nhưng thị lực không trở về bình thường (ở mức 8/10), con đã bị nhược thị. Có trường hợp khác, đeo kính viễn thị đúng số, đủ số nhưng vì lời “gièm pha” trẻ con đeo kính người già nên không đeo liên tục, thường xuyên bỏ kính, mắt con bị lác vào trong và nhược thị.

Một sai lầm được các bác sĩ đề cập tới là cha mẹ tự làm bác sĩ cho con. Nhiều phụ huynh sau khi cho con đi khám, được bác sĩ cho kính phù hợp về đeo để điều trị viễn thị, nhưng lên mạng, thấy nhiều người khoe chữa cho con mau hết viễn thị bằng cách “che một bên mắt, tập tô màu, tập vẽ” nên bắt chước về áp dụng cho con mình. Kết quả, con lại bị nhược thị.

Điều trị nhược thị cần kiên trì

Theo BS Thu Hiền, chữa nhược thị rất công phu, nan giải và đòi hỏi sự kiên trì của gia đình, sự phối hợp của bản thân đứa trẻ. Phương pháp cơ bản nhất điều trị nhược thị là tập nhược thị như bịt mắt lành, tập mắt bệnh. Đây là phương pháp điều trị để tăng thị lực. Hoặc tra thuốc làm mờ một phần mắt lành giúp kích thích chức năng thị giác mắt bệnh. Phương pháp tập có thể là những hoạt động thị giác tích cực hoặc những máy kích thích chức năng võng mạc, luyện tập thị giác hai mắt… Thời gian luyện tập thường là vài tuần đến vài tháng, tuy nhiên có thể rất lâu dài, thậm chí hàng năm, nhất là khi phát hiện muộn ở lứa tuổi 10 - 12. Sau khi đã điều trị ổn định, tùy từng trường hợp vẫn phải được điều trị duy trì hoặc theo dõi lâu dài để tránh nhược thị tái phát.

Theo các chuyên gia, điều trị mắt rất nhạy cảm, vì đây là bộ phận vô cùng quan trọng, phụ huynh phải tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ. BS Nguyễn Xuân Hồng (Bệnh viện Mắt TPHCM) cho biết, cha mẹ nên có ý thức đưa con đi khám mắt định kỳ vào các thời điểm trẻ còn nhỏ, sau 1 tuổi và thời điểm lúc bắt đầu đi học dù có thể mắt trẻ bình thường, trẻ không biểu hiện gì. Dù ở lứa tuổi còn rất nhỏ, nhưng các bác sĩ chuyên khoa mắt có thể khám sơ bộ nhằm phát hiện trẻ có bị lác, bị các tật khúc xạ hoặc bị các bệnh khác gây giảm thị lực không… để có biện pháp điều trị kịp thời. Tránh trường hợp nếu trẻ có dấu hiệu mờ mắt, bị lác trong thì khi đó mắt đã có rối loạn, tình trạng đã nặng, việc chữa trị sẽ kéo dài và tốn kém hơn.

Thu Nguyên