Nỗ lực giải quyết mất cân bằng giới tính khi sinh

Lãnh đạo Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế) và lãnh đạo UBND tỉnh phát động lễ ra quân cổ động, diễu hành về can thiệp giảm thiểu MCBGTKS. Ảnh: Trà Hương

Nỗi lo “thiếu hụt” phụ nữ trong tương lai

Phát biểu tại buổi lễ, TS Lê Cảnh Nhạc, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế) cho biết: Tại Việt Nam, MCBGTKS tuy diễn ra muộn hơn các nước châu Á khác nhưng tốc độ gia tăng nhanh chóng.

Từ năm 2000 đến nay, tỉ số giới tính khi sinh (TSGTKS) ở Việt Nam liên tục tăng và tốc độ càng ngày càng khó kiểm soát. TSGTKS đã tăng từ 106,2 bé trai/100 bé gái (năm 2000) lên 112,2 bé trai/100 bé gái (năm 2014); Năm 2015, TSGTKS là 112,8/100; năm 2016 tỉ lệ này 112,2/100 bé gái.

Có thể thấy, Việt Nam đang bị MCBGTKS khá nghiêm trọng. Hậu quả, nam giới sẽ bị dư thừa so với nữ giới trong cùng một thế hệ, họ có thể phải đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng khi tìm kiếm bạn đời; sẽ diễn ra tình trạng trì hoãn hôn nhân trong nam giới hoặc gia tăng tỷ lệ sống độc thân. Việc thiếu hụt phụ nữ sẽ tạo ra những hậu quả không nhỏ về mặt xã hội và nhân khẩu học như gia tăng áp lực buộc các em gái phải kết hôn sớm, gia tăng đường dây buôn bán phụ nữ và các hình thức bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái, các em gái gặp các nguy cơ phải kết hôn sớm, hoặc nam giới đến độ tuổi không tìm được phụ nữ để kết hôn. Di cư trong nước và quốc tế nhằm mục đích kết hôn cũng có thể gia tăng, dẫn đến nhiều bất ổn cho xã hội.

TS Lê Cảnh Nhạc nhấn mạnh: Nếu tình trạng MCBGTKS vẫn tiếp tục gia tăng, dự tính đến năm 2050, Việt Nam sẽ phải đối mặt với viễn cảnh có khoảng 2,3 - 4,3 triệu nam giới không tìm được vợ để kết hôn.

MCBGTKS ở Việt Nam xuất hiện chủ yếu ở các đô thị. Nguyên nhân chính của vấn đề này là do hệ tư tưởng Á Đông, trọng nam, khinh nữ, mong muốn có con trai để nối dõi tông đường, thừa kế tài sản. Tư tưởng lạc hậu này ảnh hưởng nghiêm trọng đối với xã hội và chống lại vấn đề bình đẳng giới. Giải quyết tình trạng MCBGTKS là vấn đề cấp bách, quan trọng, cần sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, toàn dân. Trong thời gian tới, với sự vào cuộc quyết liệt của toàn xã hội sẽ từng bước kiểm soát tình trạng MCBGTKS, đưa TSGTKS về mức bình thường, góp phần chuyển hướng chiến lược từ kế hoạch hóa gia đình sang thời kỳ dân số và phát triển.

Chung tay giải quyết MCBGTKS

Vấn đề MCBGTKS đã được Đảng và Nhà nước chỉ đạo rất cụ thể trong Chiến lược Quốc gia về Dân số và Sức khỏe sinh sản giai đoạn 2011 - 2020, Chương trình Hành động Quốc gia về Bình đẳng giới giai đoạn 2011 - 2020 và các văn bản chính sách, hướng dẫn triển khai thực hiện khác.Tuy nhiên, trong những năm gần đây cùng với việc đạt được và duy trì ổn định mức sinh thay thế, công tác dân số phải tập trung giải quyết vấn đề MCBGTKS.

Việc giải quyết vấn đề MCBGTKS, mặc dù đã được chú trọng chỉ đạo, tăng cường về truyền thông, vận động và can thiệp, song tình trạng MCBGTKS vẫn có dấu hiệu gia tăng cả về tỉ số cũng như địa bàn, khu vực... diễn ra ở cả thành thị và khu vực nông thôn. MCBGTKS ở nước ta có nguồn gốc sâu xa là tình trạng bất bình đẳng giới, là các giá trị, quan niệm cũ về “trọng nam, khinh nữ” đã tồn tại và chi phối nếp nghĩ, nếp sống của người Việt ta cả nghìn năm qua. Tình trạng MCBGTKS đã được cảnh báo nhưng thực tế chúng ta lại chưa có các biện pháp hiệu quả để giải quyết thỏa đáng vấn đề này. Đáng nói là 50% số tỉnh, thành phố trong cả nước có TSGTKS năm sau cao hơn năm trước. Năm 2014, có 15 trong số 63 tỉnh, thành phố có TSGTKS là 115 trẻ nam/100 trẻ nữ; năm 2016, tăng lên 22 trong số 63 tỉnh, thành phố. Xu hướng này diễn ra không giống nhau tại các vùng trên cả nước.

Giảm dần tình trạng MCBGTKS là việc làm cần thiết và cấp bách. Thời gian qua, những biện pháp nhằm giảm tỷ lệ MCBGTKS chưa đáp ứng được yêu cầu, hiệu quả chưa cao bởi phần lớn chỉ mới chú trọng về kỹ thuật, cấm siêu âm, chẩn đoán giới tính, cấm phá thai lựa chọn giới tính... Trong khi đó, biện pháp căn bản, cốt lõi cần tiếp tục kiên trì thực hiện là thay đổi được tư duy của người dân. Vì thế, cần đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi, trong đó tập trung tuyên truyền, vận động, giáo dục, thuyết phục người dân nhận thức được nguy cơ của việc MCBGTKS để mọi người tự giác thực hiện, không tham gia vào quá trình lựa chọn giới tính trước sinh. Đồng thời, tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát các trung tâm y tế công lập, các phòng khám y tế tư nhân nhằm phát hiện ngăn chặn kịp thời những hành vi vi phạm lựa chọn giới tính thai nhi, có các chế tài đủ mạnh để xử lý các vi phạm theo quy định của pháp luật…

Bộ Y tế đề nghị Sở Y tế, Chi cục DS–KHHGĐ các tỉnh, thành phố tăng cường công tác phối hợp với các ban, ngành liên quan, huy động sự vào cuộc của cả cộng đồng, đẩy mạnh việc thực thi và giám sát nghiêm minh pháp luật về giải quyết MCBGTKS; tăng cường hiệu quả công tác truyền thông, thay đổi nhận thức của mỗi người dân, quan tâm hơn nữa đến công tác bình đẳng giới, phấn đấu đạt mục tiêu đưa TSGTKS trở về mức sinh học bình thường vào năm 2030.

Hà Anh