Ở đâu có đường bộ, ở đó có... vi phạm!

Vòng luẩn quẩn của "đường tránh đô thị"

Theo đề án, “có thể nói ở đâu có đường bộ là dọc hai bên tuyến đường có công trình xây dựng của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, thậm chí các khu công nghiệp cũng coi việc bám mặt đường làm lợi thế kinh doanh”.

Theo thống kê chưa đầy đủ, quốc lộ 1A đi qua 30 tỉnh, thành phố thì cả 30 tỉnh, thành phố đã lấy tuyến quốc lộ này làm đường trục đô thị, quy hoạch tới 130 thành phố, thị xã, thị trấn, với tổng chiều dài đô thị hoá lên đến 550km (chưa kể khu dân cư nhỏ chưa xếp loại đô thị), chiếm 24% chiều dài toàn tuyến.

Điều này dẫn đến việc để đảm bảo an toàn giao thông qua các khu đô thị, một số lượng lớn tiền của và đất đai đã được sử dụng để xây dựng các đường tránh, nhưng chẳng bao lâu những đoạn đường tránh đô thị này cũng bị các công trình bám đường từ 2 bên mọc lên như nấm sau mưa.

Thế là hình thành cái vòng luẩn quẩn đường tránh đi qua đô thị lại thành đô thị mới và rồi sẽ lại làm đường tránh mới. 

Tại quốc lộ 1A từ Lạng Sơn đến Cà Mau đã có 5.666 công trình xây dựng trong đất hành lang an toàn giao thông, trong đó có 194 khu công nghiệp, 2.101 khu dân cư, 1008 trạm xăng dầu và 2.363 công trình vi phạm khác.

Tại quốc lộ 51 với chiều dài chỉ 73km đã có đến 543 điểm đấu nối trực tiếp, trong đó chỉ có 5 điểm đấu nối được cấp phép. Tính bình quân cứ 134m có một điểm đấu nối. Quốc lộ 5 với chiều dài 106km có 346 vị trí đấu nối, trong khi đó chỉ có 68 điểm được cấp phép...

Hậu quả khôn lường

Ông Nguyễn Văn Thuấn - Phó Vụ trưởng Vụ vận tải (Bộ GTVT) cho biết, hậu quả của việc lấn chiếm trái phép này đã phá vỡ quy hoạch phát triển hạ tầng giao thông đường bộ, phá vỡ quy hoạch dân cư đô thị, lãng phí vốn đầu tư xây dựng và hiệu quả khai thác chung của kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.

Khi hành lang bị lấn chiếm, mọi hoạt động của nhân dân đều diễn ra ở sát mép đường, thậm chí cả trên mặt đường, cản trở đáng kể tốc độ lưu thông của phương tiện cơ giới, hạn chế tầm nhìn và làm mất tính chất của các đường trục giao thông quốc gia.

Và đây chính là nguyên nhân lớn gây ra tình trạng tai nạn giao thông khủng khiếp như hiện nay. Tai nạn giao thông đường bộ nhiều năm qua chiếm tới 95-98% cả về số vụ và số người chết và bị thương trong cả nước.

Mục tiêu của dự án là đến năm 2011 sẽ thực hiện xong việc giải toả và lập lại trật tự hành lang an toàn giao thông đường bộ, trên các tuyến quốc lộ và các tuyến đường huyết mạch của địa phương. Mục tiêu trước mắt của đề án là tập trung giải toả những công trình đã đền bù nhưng lại tái lấn chiếm hành lang an toàn quốc lộ 1A, khu vực lân cận các nút giao cắt của đường nhánh nối với quốc lộ 1A và trên các tuyến đường bộ khác thường xảy ra tai nạn, ùn tắc. Thời gian dự kiến hoàn thành cho dự án tại quốc lộ 1A là tháng 7/2008.

Cái khó “bó” cơ quan chức năng?

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng những mục tiêu mà đề án đưa ra quá lớn, đặc biệt liên quan trực tiếp đến các công trình dân sinh, khu công nghiệp... nên việc giải toả hàng vạn công trình vi phạm là không hề đơn giản, chưa nói đến việc ngân sách Trung ương và địa phương phải chi hàng ngàn tỉ đồng đền bù.

Bên cạnh đó, việc “vào cuộc” của các ngành, các chính quyền địa phương có thực sự quyết liệt khi liên quan đến cuộc sống dân sinh của không ít người, lại trải dài hầu như khắp cả nước.

Nguyên nhân chính của thực trạng này là hầu hết các địa phương quy hoạch khu dân cư, đô thị, công nghiệp dọc các trục đường, dẫn đến đô thị hoá các tuyến đường, phát sinh nhiều điểm đấu nối, ảnh hưởng trực tiếp các công trình, giảm hiệu qủa khai thác và tăng nguy cơ mất an toàn giao thông.

Bên cạnh đó là việc quản lý sử dụng đất đai của không ít địa phương lỏng lẻo, các đơn vị quản lý đường bộ chưa chủ động phối hợp thường xuyên, chặt chẽ với chính quyền địa phương trong việc quản lý, bảo vệ và xử lý hành vi vi phạm cũng như chưa phân định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc xử lý và giải toả công trình vi phạm...

Lê Hồng Sơn