Phát huy tính chủ động, sáng tạo

Cán bộ y tế TP Đà Nẵng tư vấn kiến thức về sàng lọc trước sinh cho người dân. Ảnh: Dương Ngọc.

 

6 tháng đầu năm 2012, nhiều chỉ tiêu DS-KHHGĐ/SKSS không đạt kết quả như mong đợi. Tuy nhiên, trong khó khăn, nhiều địa phương đã chủ động vận động kinh phí để công tác DS-KHHGĐ không bị gián đoạn; nhiều nơi đã sáng tạo những cách làm cụ thể, phù hợp nhằm phát huy tối đa giá trị thực tiễn, nhân văn của các mô hình, đề án.

Quản lý bằng giấy giới thiệu

Bà Nguyễn Thị Hoa – Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ Đà Nẵng cho biết: “Năm 2012, HĐND, UBND thành phố phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia dân số, kinh phí không bị cắt giảm. Từ 1/7, mỗi đối tượng đình sản được địa phương hỗ trợ thêm 750.000đ, đối tượng đặt vòng tránh thai được thêm 50.000đ. Theo chỉ tiêu, chúng tôi thực hiện 9.000 ca nên tổng kinh phí hỗ trợ rất đáng kể. 6 tháng đầu năm, 3/7 quận, huyện đã hoàn thành chỉ tiêu đình sản, vòng tránh thai hoàn thành 70%”...

Tính đến cuối năm 2011, dân số toàn tỉnh Long An là hơn 1,5 triệu người. Năm 2012, trong khi kinh phí Trung ương giao 11 tỷ đồng thì tỉnh đã đầu tư hơn 30 tỷ đồng. Bà Trần Thị Liễu – Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ Long An chia sẻ: Trong đó, tổng số kinh phí của Trung ương và địa phương giao Đề án Sàng lọc trước sinh và sơ sinh là hơn 3 tỷ đồng. Mỗi ca sàng lọc trước sinh được hỗ trợ 200.00đ cho hai lần đo độ mờ da gáy và khảo sát hình thái thai nhi. Chúng tôi thực hiện cho 14.000 lượt thai phụ. Do đó tổng chi phí hỗ trợ cho các đối tượng sàng lọc trước sinh là 2,8 tỷ đồng. Với nguồn hỗ trợ này, số lượt thai phụ được thực hiện tại Long An cao hơn rất nhiều so với mục tiêu Trung ương giao.

Bà Liễu chia sẻ thêm: Long An đã thiết kế một mẫu giấy giới thiệu sàng lọc trước sinh đặt ở các trạm y tế xã cho các thai phụ tại địa bàn được theo dõi thai. Khi tuổi thai đủ để đo độ mờ da gáy thì trạm sẽ gửi giấy này đến những nơi có thể tiến hành sàng lọc được. Đây cũng là cơ sở để quyết toán với Trung tâm DS - KHHGĐ. Do đó, chúng tôi đã quản lý và đưa được các đối tượng đi sàng lọc.

Giấy giới thiệu cũng là cách để ngành Dân số Long An quản lý đối tượng. Trong mô hình Tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân, tờ giấy này do cán bộ tư pháp xã quản lý. Khi những người chuẩn bị đăng ký kết hôn, cán bộ tư pháp sẽ gửi giấy giới thiệu lên trung tâm y tế huyện để họ được tư vấn và khám. Theo đánh giá của bà Liễu: Bước đầu, việc sàng lọc trước sinh thực hiện tương đối dễ dàng, thuận lợi. Việc đào tạo, tập huấn kỹ năng và kiến thức tư vấn cho cán bộ trực tiếp thực hiện mô hình là điều rất quan trọng và khẩn thiết. Bà Liễu đơn cử ví dụ: Trên thực tế, đã có 3 trường hợp ở thành phố Tuy An sau khi được khám, xét nghiệm tiền hôn nhân trong đó có tư vấn, xét nghiệm HIV, đã phát hiện ra người nam bị nhiễm HIV. Cán bộ tư vấn đã rất lúng túng khi chỉ biết thực hiện nhiệm vụ là chỉ cho người nam đến trung tâm HIV để được tư vấn những bước tiếp theo, còn với người nữ, cán bộ cũng không biết làm như thế nào vì theo luật không được tiết lộ thông tin người nhiễm HIV cho bất kỳ ai.

Long An cũng là một trong số rất ít tỉnh hỗ trợ kinh phí địa phương cho các trường hợp khám sức khỏe tiền hôn nhân. Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ Long An cũng cho biết: Số tiền này là 160.000đ, bao gồm khám sức khỏe tổng quát, xét nghiệm viêm gan B và HIV.

 

Phối kết hợp liên ngành

TP HCM cũng là địa phương có nhiều sáng tạo trong việc phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể. Năm 2012, thành phố hỗ trợ kinh phí cho công tác DS-KHHGĐ là 30 tỷ đồng, tập trung vào chính sách cho đội ngũ CTV; người tham gia KHHGĐ; các mô hình khen thưởng phong trào ở địa bàn dân cư.

Bà Tô Thị Kim Hoa – Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ TP HCM chia sẻ kinh nghiệm: Chúng tôi đã có chương trình phối hợp với Ban Tuyên giáo Thành ủy, Sở Tư pháp thành phố để họ có văn bản chỉ đạo xuống hệ thống quận/huyện, xã/phường. Nói một cách nôm na, với các trường hợp đến đăng ký kết hôn, cán bộ tư pháp sẽ tư vấn cho họ 3 câu: Các anh, chị đến kết hôn thì nên quan tâm đến việc khám, tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân; Nếu có con thì nên tham gia vào chương trình sàng lọc trước sinh, sơ sinh; Ngành Dân số có chính sách cho những hộ nghèo và cận nghèo được hưởng các chương trình này miễn phí, các anh, chị nên gặp cán bộ dân số để được hướng dẫn cụ thể.

“Thành phố cũng hỗ trợ 3 tỷ đồng cho Phòng khám chăm sóc SKSS lưu động chuyên đi khám cho nữ công nhân khu công nghiệp và Mô hình Tư vấn tiền hôn nhân cho đối tượng thanh niên, vị thành niên, người có nhu cầu ở địa bàn dân cư” – bà Kim Hoa nói. “6 tháng đầu năm, chỉ tiêu KHHGĐ đã đạt trên 60% kế hoạch năm, một số chỉ tiêu đạt 100%. SLTS/SLSS đã thực hiện trên 200% do hiệu ứng của tuyên truyền và điều kiện cung cấp dịch vụ khá tốt. Dự báo năm nay, các chỉ tiêu đề ra có khả năng đạt và vượt” – bà Kim Hoa tin tưởng.

 “Tay nói, tay làm”

Từ năm 2008, ngay khi thành lập Trung tâm DS-KHHGĐ, lãnh đạo ngành Y tế, Dân số tỉnh Cà Mau đã nhanh chóng đưa toàn bộ Khoa chăm sóc SKSS (thuộc Trung tâm Y tế huyện) về Trung tâm DS-KHHGĐ các  huyện, thành lập một Ban Chăm sóc SKSS. Theo ông Nguyễn Cao Hùng – Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh: Ban này có đầy đủ chức năng, nhiệm vụ như khám, quản ký thai nghén, khám và điều trị phụ khoa cho chị em phụ nữ trong địa bàn quản lý.

Sau 4 năm thực hiện, điểm thuận lợi nhất khi thành lập mô hình này, theo ông Hùng là Cà Mau có thể thực hiện theo phương châm: “Tay nói, tay làm”. Cụ thể, vào mỗi đợt Chiến dịch, ban Truyền thông (huyện và xã) đi trước để vận động, lập danh sách đối tượng. “Tay kia” thì chuyển cho ban Chăm sóc SKSS đến cung cấp các dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ, quản lý theo dõi thai nghén. Ngoài ra, trong công tác thống kê báo cáo, trước đây số liệu giữa các Trung tâm DS – KHHGĐ và Trung tâm Y tế thường “chênh” nhau. Khi thành lập mô hình này, số liệu thống nhất về một đầu mối.

“Tôi hy vọng sắp tới Tổng cục DS-KHHGĐ sẽ đưa ra những chương trình, dự án khả thi, sát thực để nâng cao chất lượng dân số, đặc biệt là vùng biển, đảo, vùng sâu vùng xa. Đặc biệt, dù kinh phí không nhiều nhưng chúng ta phải dành một phần nhất định để phát triển chương trình chẩn đoán trước sinh và sàng lọc sơ sinh. Bởi đây chính là thế hệ tương lai của đất nước...”. PGS.TS Nguyễn Viết Tiến Thứ trưởng Bộ Y tế

Cà Mau có 7 huyện nằm trong địa bàn Đề án 52. Toàn tỉnh đã thành lập 8 đội dịch vụ lưu động, trong đó mỗi huyện 1 đội (sử dụng ngay Ban Chăm sóc SKSS) và một đội dịch vụ lưu động chất lượng cao ở Trung tâm Chăm sóc SKSS tỉnh. Do sử dụng lực lượng cán bộ “người nhà” nên theo ông Hùng, việc triển khai các hoạt động rất thuận tiện, không phải liên hệ hợp đồng với Trung tâm Y tế huyện.

 

Cần một hướng tư duy và cách làm mới

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Viết Tiến – Thứ trưởng Bộ Y tế chia sẻ: Chúng tôi đánh giá rất cao hoạt động của Tổng cục DS-KHHGĐ, đặc biệt là việc mở rộng chương trình sàng lọc sơ sinh, chẩn đoán trước sinh. Đây là Đề án quan trọng, cần thiết do tỷ lệ trẻ sơ sinh dị tật của Việt Nam còn nhiều. Ở các tỉnh phía Nam, miền Trung cũng chịu rất nhiều ảnh hưởng của chất độc dioxin. Do đó, tôi rất hy vọng rằng trong thời gian tới Tổng cục DS-KHHGĐ sẽ nhân rộng chương trình này. Điều này vừa đảm bảo cho tương lai của dân tộc, cũng như chất lượng dân số sau này.

 
Sau khi lắng nghe các ý kiến tham luận, chia sẻ của các đại biểu tham dự Hội thảo, TS.Dương Quốc Trọng, Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế) cho hay: Bức tranh DS-KHHGĐ nước ta có sự khác nhau rõ rệt giữa các miền, các tỉnh/thành, đòi hỏi phải có tư duy mới, phù hợp với tình hình từng địa phương cụ thể. Đối với các tỉnh Đông- Tây Nam bộ, tỷ suất sinh, tổng tỷ suất sinh, tỷ số giới tính khi sinh ở mức bình thường; việc kiện toàn bộ máy dân số phần lớn đã ổn định; ngân sách địa phương đầu tư khá tốt. Các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên, còn nhiều vấn đề “nóng”, đặc biệt là tỷ suất sinh một số tỉnh như: Kon Tum, Gia Lai... còn rất cao. Với những tỉnh này cần nhanh chóng giảm sinh. Ngoài ra, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống thực sự nhức nhối.

 

Ở miền Trung, do người lao động di cư nên chỉ số già hóa, tỷ lệ người cao tuổi khá cao; tỷ suất sinh không cao nhất cả nước nhưng vẫn cao hơn mức bình quân chung; tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh bắt đầu “nóng dần” trong những năm gần đây. “Trong thời gian tới, cần tập trung nâng cao chất lượng dân số. Trong đó, với Đề án Sàng lọc trước sinh, sơ sinh, lưu ý không được để mất dấu đối tượng. Đối với mô hình Tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân, cần thực hiện đúng theo tinh thần của Quyết định số 25/QĐ-BYT hướng dẫn chuyên môn về tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân”, TS. Dương Quốc Trọng nhấn mạnh.

 

Võ Thu