Sống không yên vì mất... cát

Lũ tiểu mãn (vào ngày 10-11/8) đã khoét sâu đoạn k30 352 đến k30 452 bờ đê sông Chu thuộc xã Thiệu Phúc, huyện Thiệu Hoá, uy hiếp trên 12 vạn dân của 3 huyện Thiệu Hóa, Yên Định, Thọ Xuân. Trong số những nguyên nhân, thì tình trạng khai thác bừa bãi trên đoạn sông này đã tác động đến dòng chảy gây xói lở nghiêm trọng bờ Bắc sông Chu mấy năm trở lại đây.

 

 

Với thái độ lo lắng, ông Trần Đức Hậu, Chủ tịch UBND xã Thiệu Phúc, huyện Thiệu Hóa nói: “Đoạn đê thuộc k30 352 -  k30 452 sông Chu không nằm trong kế hoạch kè đê năm 2009. Trận lũ vào  cuối tháng 5 và ngày 10-11/8 đã cuốn trôi bãi bồi có bề rộng 30 -  40m của hộ ông Hải, xóm 1. Ngày 12/8, nước xoáy khoét sâu và chỉ cách bờ đê 3,8m. 2 ngày sau, đoạn này nứt thêm trên 1m nữa. Nếu không giải quyết kịp thời, gặp lũ lớn sẽ vỡ đê và chắc chắn sẽ cuốn trôi vùng dân tả sông Chu thuộc 3 huyện Thiệu Hóa, Yên Định, Thọ Xuân. Nguyên nhân gây ra sạt lở bờ đê, có thể là do thay đổi dòng chảy, nhưng cái chính vẫn là do khai thác cát bừa bãi nhiều năm nay”.

Chúng tôi đã quan sát đoạn bờ đê bị sạt, tại đoạn k30 352 - k30 452, hiện nước vẫn xoáy mạnh vào bờ, thỉnh thoảng một khối đất to trên đoạn bị lở rơi xuống sông. Nước cuốn làm bờ đê sạt theo bờ thẳng đứng. Tệ hại hơn, tại thời điểm “Cấm khai thác cát trong mùa mưa lũ” thì ngay trên đoạn sông này có tới 13 tàu lớn, sức chứa khoảng 50m3 với những chiếc vòi rồng đường kính khoảng 15cm cắm sâu xuống dòng sông ngang nhiên hút cát. Bên kia bờ sông Chu là địa phận xã Thiệu Tâm, hơi lệch về phía Đông, đối diện với đoạn đang được kè mái và gần đối diện với đoạn đê bị sạt lở, vào lúc 10h30 ngày 17/8 có 9 tầu vẫn miệt mài nhả cát lên bãi chứa “số 51” của doanh nghiệp (DN) Ngọc Tâm. Sở dĩ, có bãi cát này là vào 23/5/2008, UBND huyện Thiệu Hóa có văn bản số 149 về việc “Giải phóng mặt bằng thi công xử lý sự cố hữu sông Chu” cho phép lấy đất gần bờ sông để chống lún ao hồ nội đê với khối lượng đất là 4.000m3, diện tích 832m2.

 

Cát được khai thác tập kết ở bờ đê. Ảnh: TG.

 

Đáng chú ý, trong thời điểm này Ban phòng chống bão lụt huyện Thiệu Hóa đã khảo sát thêm địa điểm lấy đất tại núi Thái Ninh (cách đó khoảng 3km) để chống lún đoạn 0 380 tuyến đê hữu sông. Thế nhưng, họ đã không lấy đất núi mà hạ cốt bờ đê xuống khoảng 3m, cách chân đê khoảng 40m để lấy đất và tạo ra bãi chứa cát này. Thực tế, năm 2003 DN Ngọc Tâm đã có đơn xin khai thác cát, nhưng UBND xã Thiệu Phúc không đồng ý. Đến tháng 9/2005 DN Ngọc Tâm có Quyết định của UBND tỉnh cho phép khai thác cát. UBND xã Thiệu Phúc đã nhiều lần gửi văn bản đề nghị cấp trên xem xét xử lý nhưng không có kết quả gì. Còn lãnh đạo Phòng TN&MT huyện có ý kiến rằng: “DN này có thái độ bất hợp tác, coi thường công tác quản lý Nhà nước”.

Sau khi có Quyết định số 1094 ngày 28/8/2005 của UBND tỉnh cho phép khai thác vật liệu xây dựng và san lấp tại bãi bồi sông Chu đoạn k31 500 – k32 500, DN Ngọc Tâm cho tầu khai thác triệt để. Cùng với DN này còn có 3 -  4 tầu lớn khác không có giấy phép ngày đêm nạo hút cát trên đoạn sông này. Hiệu lực của công an xã đã giảm dần từ khi có sự lẫn lộn giữa người được khai thác và người không được khai thác cát trên sông. Hậu quả, sau 1 năm khai thác (từ tháng 9/2005- 9/2006) trên 3ha dâu trồng trên bãi bồi phía đầu thị trấn huyện (tại k32 500) đã bị cuốn trôi và hạ độ sâu xuống khoảng 5- 6m. UBND và công an huyện có vào cuộc vài lần, nhưng chỉ được vài ngày rồi đâu lại vào đấy.

Trước việc đoạn đê thuộc xã Thiệu Phúc bị sạt lở, uy hiếp trên 12 vạn dân của 3 huyện, ngày 12/8, UBND huyện Thiệu Hóa đã có Công văn số 335 “Báo cáo sự cố sạt chân đê tả sông Chu xã Thiệu Phúc”. Công văn có đoạn viết: “Quá trình theo dõi tình hình sạt lở tiếp tục phát triển và có diễn biến phức tạp hơn... Mưa lũ ngày 10-11/8 đã sạt thêm 8m, hiện có vị trí chỉ còn cách chân đê 3,8m có nguy cơ uy hiếp công trình đê”. Các ban ngành của tỉnh có liên quan đã lên Thiệu Phúc thị sát và đã có kế hoạch bảo vệ. Thế nhưng, gần 10 ngày trôi qua kế hoạch khắc phục sự cố sạt lở đê đoạn k30 352 – k30 452 vẫn... trên giấy.

Tai hoạ vỡ đê đang đến gần, đề nghị UBND tỉnh Thanh Hóa cương quyết vào cuộc ngăn chặn để tránh nguy cơ kẻo nhân dân 3 huyện trong vùng Bắc sông Chu bị chìm trong biển nước.

 

Ông Tống Viết Chuyên, Trưởng phòng TN&MT huyện Thiệu Hoá: Căn cứ vào trữ lượng cát đã khảo sát, tỉnh giao kế hoạch khai thác cho DN Ngọc Tâm trong 10 năm là 182.000m3, ước khoảng 18.000m3/năm. Một năm chỉ được khai thác trong 6 tháng (từ tháng 10 năm trước đến hết tháng 3 năm sau). Nhưng theo nhân dân trong vùng: DN Ngọc Tâm có khoảng 9 tầu và thêm dăm tầu hút cát khác của tư nhân đã tuỳ tiện khai thác 12 tháng với 24/24 giờ/ngày, họ khai thác hết cát trên những đoạn sông cho phép và ngang nhiên khai thác vào ngay khu vực cấm.