Sự cần thiết ra đời Luật Dân số: Quy định về nạo, phá thai còn lỏng lẻo

Nhân viên y tế huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên khám thai, tư vấn kiến thức chăm sóc SKSS cho người dân. Ảnh: D.N

Điều 4- Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân năm 1989 nêu rõ: “Phụ nữ được quyền nạo thai, phá thai theo nguyện vọng… Nghiêm cấm các cơ sở y tế và cá nhân làm các thủ thuật, phá thai, tháo vòng tránh thai nếu không có giấy phép do Bộ Y tế hoặc Sở Y tế cấp”.

Luật này đã chú trọng đến quyền tự do lựa chọn và tiếp cận dịch vụ y tế của từng người dân, nhằm đảm bảo quyền lựa chọn của phụ nữ và tôn trọng quyết định của họ khi có thai ngoài ý muốn.

Cùng với Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân 1989, Bộ Y tế và các ngành liên quan đã ban hành nhiều quyết định, hướng dẫn quốc gia…về chăm sóc SKSS/KHHGĐ. Ví dụ: Nghị định số 23/HĐBT năm 1991 ban hành 5 điều lệ về khám chữa bệnh bằng thuốc y học cổ truyền dân tộc, điều lệ vệ sinh khám chữa bệnh và phục hồi chức năng và thanh tra nhà nước về y tế. Cụ thể tại Chương 9 bảo vệ sức khỏe phụ nữ và trẻ em Điều 32 có quy định: “Điều 32. Yêu cầu về nạo thai, phá thai: Các cơ sở y tế chuyên khoa phải thực hiện các yêu cầu của phụ nữ về đặt và tháo dụng cụ tử cung, hút điều hoà kinh nguyệt, nạo phá thai theo nguyện vọng từng người. Các bệnh viện chuyên khoa phụ sản, bệnh viên đa khoa tỉnh, thành phố mới được quyền phá thai bệnh lý, phá thai to. Nghiêm cấm các cơ sở y tế và cá nhân làm các thủ thuật nạo thai, phá thai, tháo vòng tránh thai nếu không có giấy phép do Bộ Y tế hoặc Sở Y tế cấp”. Đây là Nghị định ban hành từ năm 1991 đến nay vẫn còn có hiệu lực thi hành.

Hoặc Pháp lệnh số 06/2003/PL-UBTVQH11 về Dân số có quy định tại Điều 7. Các hành vi bị nghiêm cấm: Cản trở, cưỡng bức việc thực hiện kế hoạch hoá gia đình; Lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Hay tại Khoản 3 Điều 11, Thông tư số 01/2004/TT-BYT hướng dẫn về hành nghề y dược tư nhân có một số quy định về điều kiện chung: Có đạo đức nghề nghiệp; tại Khoản 5 cùng Điều này: Có văn bản cam kết hiểu và thực hiện Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân, Pháp lệnh Hành nghề y, dược tư nhân, các chương trình y tế quốc gia phổ cập, các quy định về chuyên môn kỹ thuật y tế và các văn bản quy phạm pháp luật khác về y tế có liên quan. Rõ ràng, hai khoản quy định trong điều này khá chung chung và trên thực tiễn cho thấy rất nhiều trường hợp nạo, phá thai trái với quy định pháp luật. Một số văn bản khác cũng chỉ mới là hướng dẫn quy trình chuyên môn kỹ thuật cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản nói chung và các kỹ thuật phá thai đối với từng tuyến.

Tại Khoản 2, Điều 7 của Pháp lệnh Dân số năm 2003 nghiêm cấm “Lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức”. Trong các văn bản như Nghị định 104/NĐ-CP, Luật Bình đẳng giới 2006, các văn bản của Bộ Y tế, Tổng cục DS-KHHGĐ, cũng quy định các hành vi xác định giới tính thai nhi và phá thai vì lý do lựa chọn giới tính…

Những quy định này dẫn đến việc không ít ý kiến cho rằng: Sự phổ biến rộng rãi của dịch vụ phá thai và sự dễ dàng của thủ tục phá thai đã lý giải tại sao phá thai vẫn còn phổ biến, trong khi tỷ lệ sử dụng các biện pháp tránh thai vẫn không ngừng tăng lên.

Tác dụng ngược chiều của sự lỏng lẻo

Đến nay, văn bản liên quan có chế tài nghiêm khắc nhất là Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009. Điều 243 Bộ luật này quy định: Tội phá thai trái phép: (1). Người nào thực hiện việc phá thai trái phép cho người khác gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khoẻ của người đó hoặc đã bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc bị phạt tù từ một năm đến năm năm. (2). Phạm tội gây hậu quả rất nghiêm trọng thì bị phạt tù từ ba năm đến mười năm. (3). Phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ bảy năm đến mười lăm năm. (4). Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ năm triệu đồng đến năm mươi triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm.

“Tuy Bộ luật Hình sự đã quy định việc xử lý hình sự đối với việc nạo, phá thai trái phép nhưng chúng tôi lại không tìm thấy bất kì một văn bản hướng dẫn nào cho quy định này. Vấn đề này khiến cho người đọc không thể nắm bắt được và người áp dụng luật thì không rõ để truy tố, xét xử hay định khung cho tội này. Thực tế cho thấy việc nạo, phá thai trong rất nhiều trường hợp đã gây những hậu quả nghiêm trọng, nhiều trường hợp dẫn đến vô sinh, hay có thể bị mất mạng trong quá trình nạo, phá thai nhưng việc xử lý này rất hạn chế”, ông Đinh Công Thoan – Nguyên Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Tổng cục DS-KHHGĐ), thành viên ban soạn thảo, tổ biên tập Dự án Luật Dân số chia sẻ.

Thu Nguyên