Tên vận vào nghiệp, bán nhà khôi phục nghề nghìn năm

Ông Tùng bên sản phẩm của mình. ;Ảnh: N.H

Bán nhà theo đuổi đam mê đúc đồng

Cách trung tâm TP Thanh Hóa khoảng 10km về phía Tây là vùng đất cổ Đông Sơn. Ở đó có dãy núi An Hoạch với hòn Vọng phu từ bao đời vẫn uốn mình quanh dòng kênh nhà Lê. Vùng đất cổ linh thiêng ấy, hiện hữu những nghệ nhân tài hoa xứ Thanh, mang trong mình dòng máu Lạc Hồng, ngày ngày miệt mài luyện đồng đúc trống, khát khao giữ hồn văn hóa dân tộc.

Chia sẻ với PV Báo GĐ&XH, nghệ nhân Thiều Quang Tùng (51 tuổi, ở xã Đông Tiến, huyện Đông Sơn) tâm sự: “Tôi sinh ra và lớn lên ở vùng đất Đông Sơn, cái nôi của nghề đúc trống đồng. Năm tôi khoảng 10 tuổi, các nhà khảo cổ về Đông Tiến nghiên cứu 2 di chỉ Đồng Ngầm và Đồng Vứng, có ở trọ tại nhà tôi. Ban ngày, tôi đi chăn trâu rồi theo chân các nhà khảo cổ khai quật, tìm kiếm các di chỉ. Đêm đêm lại nghe các bác ấy nói về những giá trị văn hóa, lịch sử. Lúc đó nghe tuy không hiểu nhiều nhưng tôi rất thích. Từ đó, đi đâu thấy đồ cổ là tôi lân la lại xem. Đam mê về cổ vật vẫn luôn thôi thúc tôi”.

Nghệ nhân Tùng kể, thời đó gia đình đang gặp rất nhiều khó khăn, ông đã phải bươn chải khá nhiều nghề. Năm 15 tuổi, ông đã thành thạo nghề thợ mộc, thợ xây. Trong quá trình mưu sinh, ông sang làng đúc đồng Trà Đông, xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa để học nghề. Cái duyên đến với nghề đúc trống đồng của ông đã đến vào một buổi chiều khi ông gom đồng vụn để cho vào nồi nung. Ông cầm miếng đồng vụn trên tay, phát hiện ra đó là một mảnh vỡ của trống đồng với những hoa văn hình chim lạc, hình trai gái đang đánh trống được khắc họa tinh xảo. Giữ lại miếng đồng vụn, thi thoảng ông lại lôi ra ngắm nghía, ý nghĩ quyết phục dựng lại nghề đúc trống đồng chợt lóe lên trong đầu.

Để ý tưởng thành hiện thực, ông mất hơn 8 năm đeo đuổi học nghề đúc đồng. Đó là quãng thời gian đầy trăn trở, vật lộn đằng đẵng. Ông kể: “Năm 1998, tôi bắt đầu nghiên cứu về trống đồng, đi khắp các làng nghề để học cách đúc đồng. Do nghề đúc trống đồng Đông Sơn đã thất truyền nên tôi phải tự mày mò, tham khảo nhiều nguồn… 8 năm, hết thất bại này đến thất bại khác, khi chuẩn bị “bắt được” hồn vía của cái trống đồng cũng là lúc trong tay không còn đồng nào. Được sự nhất trí, động viên của vợ, tôi quyết định bán nhà về nhà bố mẹ đẻ ở nhờ. Toàn bộ số tiền bán nhà ấy tôi đầu tư hết vào cái nghiệp còn dang dở”.

Không ngại thất bại

Những người thợ đang làm khuôn đúc trống. Ảnh: NH

Tại xưởng đúc trống, nghệ nhân Thiều Quang Tùng cẩn thận, tỉ mỉ trong từng chi tiết nhỏ nhất. Ông cho biết thêm, lần đầu tiên đúc trống, sau khi làm khuôn, tỉa văn hoa, có những hôm ông làm từ 7h sáng, lạch cạch đến tận 23h đêm, khoảng gần 2 tháng mới xong. Lúc đó tâm trạng rất phấn khích, nhưng chiếc trống đầu tiên đã thất bại với những lỗ thủng chi chít. Sau đó, ông thử lại, vẫn cứ thất bại…

Không hề nản chí, sau mỗi thất bại, ông Tùng lại rút ra một kinh nghiệm, bài học quý báu. Với sự kiên trì, năm 2005, ông đã thành công. Niềm vui vỡ òa, ông ngồi ôm thành quả của mình mà nước mắt lăn dài. Được sự giúp đỡ của Chi hội Di sản văn hóa Lam Kinh và Hội Cổ vật Thanh Hóa, ông đã được tiếp xúc nhiều hơn với các nguyên bản trống đồng (cả trống lành và trống vỡ) để nghiên cứu về âm thanh của trống. Cuối cùng ông cũng tìm ra "bí kíp" và đúc thành công những chiếc trống đồng hoàn chỉnh với những cung bậc âm thanh trầm bổng.

Tiếng tăm “Tùng trống” vang xa

Sau khi thành công, tiếng tăm của “Tùng trống” (mọi người hay gọi ông như vậy) được các nhà sưu tầm cổ vật, những người yêu thích cổ vật tìm đến. 10 năm qua, cơ sở của ông không bao giờ hết việc, chủ yếu làm theo đơn đặt hàng. 10 lao động lành nghề được ông dày công chỉ dạy ngày ngày cùng ông tạo ra những sản phẩm tuyệt mỹ cả về chất và lượng. Do không có công thức nhất định nên sản phẩm ông làm ra đều do kinh nghiệm. Thứ “bí kíp” làm nên tên tuổi của “Tùng trống” giờ đang được ông truyền dạy lại cho cậu con trai đầu.

Năm 2006, Hội Cổ vật Thanh Hóa tổ chức quảng bá hình ảnh đúc trống đồng. Tại đây, nghệ nhân Thiều Quang Tùng được giải Nhất. Festival Huế năm 2007, xưởng đúc của ông tham gia trưng bày và đúc biểu diễn trống đồng được các nghệ nhân, các nhà chuyên môn, nhà khoa học trong và ngoài nước đánh giá cao, được chọn là một trong 7 sản phẩm tiêu biểu của Festival. Ông cũng vinh dự được đúc biểu tượng dâng kỷ niệm 580 năm Anh hùng dân tộc Lê Lợi  đăng quang ngôi Hoàng đế; đúc trống đồng dâng lên đại lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội; đúc trống tặng quê Bác Hồ đúng dịp kỷ niệm 119 năm ngày sinh của Người; đúc trống tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Nhớ lại lúc đúc trống tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ông chia sẻ: “Khi nhận đề nghị của anh Hồ Quang Sơn - Chủ tịch liên chi hội Di sản văn hóa Lam Kinh về việc đúc trống tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tôi thấy mừng vì nó mang ý nghĩa lịch sử cao cả. Niềm tự hào lớn nhất là được gặp Đại tướng, được đúc trống, đúc kiếm dâng lên Đại tướng. Tôi đã làm với tất cả sự kính trọng và lòng biết ơn đối với Đại tướng. Những gì tinh túy nhất, tôi đều truyền vào chiếc trống và thanh kiếm ấy”.

Những con người bình dị, chân chất ấy đã và đang làm sống dậy cả một nền văn hóa tưởng chừng như đã thất lạc. Những chiếc trống đồng với những hoa văn tinh xảo, thể hiện sự tinh túy, đỉnh cao trong nghệ thuật đúc trống. Nghệ nhân Thiều Quang Tùng là một trong số ít những nghệ nhân đúc trống đồng thành công nhất trên cả nước.

Chia sẻ về những dự định, ấp ủ trong tương lai, nghệ nhân Thiều Quang Tùng mỉm cười nói: “Âm hưởng của trống đồng chính là thứ linh khí mà tổ tiên ta đã để lại cho con cháu. Ngoài phục dựng thành công trống đồng, tôi muốn khôi phục lại những tinh hoa của nền văn hóa Đông Sơn, đúc lại những đồ đồng đẹp nhất, có một bảo tàng nhỏ để trưng bày nền văn hóa Đông Sơn”.