Tết ”lạ” ở Hưng Yên

Các cụ cao niên cùng dân Yên Nghĩa đang ngồi bàn cách tổ chức Tết bún ở đình làng.

Con rể “đi Tết” bố mẹ vợ bằng bún

Không ai biết Tết bún ở Nghĩa Xuyên xuất hiện từ lúc nào. Ngay cả các cụ già cao tuổi nhất của thôn cũng không thể nắm được lai lịch đích xác của cái Tết độc đáo này. Họ chỉ biết rằng, ở Yên Mỹ dường như chỉ duy nhất Yên Nghĩa là có Tết bún.

Một số văn bản còn lưu ở đình thôn Yên Nghĩa cho biết, từ xa xưa, ở đây đã tồn tại phong tục vào ngày mồng 5 Tết, tất cả các con rể của làng phải mang đồ đến biếu bố mẹ vợ. Đồ lễ càng to, càng độc đáo… càng tỏ rõ lòng thành kính của con rể với người đã có công sinh thành ra vợ mình. Cũng chính vì thế, các anh con rể thường rất kỳ công trong việc lựa chọn đồ Tết với hy vọng được bố mẹ vợ “chấm” mâm cỗ của mình.

Tương truyền, vào một năm nọ, nhân dịp mùa màng bội thu, cậu con rể út trong gia đình có năm người con rể đã làm một mâm bún đến lễ Tết bố mẹ vợ cùng với rau cần. Trong số những mâm lễ mà các con rể mang đến thì mâm lễ bún đã làm bố mẹ vợ cùng các thành viên khác trong gia đình hết sức ngạc nhiên. Ngạc nhiên bởi mâm lễ không phải là những thứ của ngon vật là mà lại là một thứ thực phẩm được làm từ lúa gạo mà nên. Tuy nhiên, sau khi thưởng thức món bún chan với nước canh rau cần, bố mẹ vợ ăn thấy ngon miệng trước những món ăn đã ngán của ngày Tết như: xôi chè, bánh chưng, giò, thịt… nên đã chấm cho mâm lễ ấy được nhất. Từ đấy, cứ từ ngày mồng 5 Tết cho đến hết tháng Giêng, dân làng Yên Nghĩa lại lấy bún làm vật phẩm chính trong mâm lễ con rể mang dâng bố mẹ vợ và cũng từ đó, cái tên Tết bún xuất hiện rồi tồn tại cho đến ngày nay.

Ông Đinh Quang Chiểu (82 tuổi) - người cao tuổi nhất thôn Nghĩa Xuyên cho biết: Trước đây, Tết bún chỉ diễn ra từ ngày mồng 5 đến mồng 10 là kết thúc. Tuy nhiên, những năm gần đây, Tết bún được kéo dài cho đến hết tháng Giêng âm lịch. Nếu trước đây, cứ vào dịp Tết bún là những anh con rể phải lo sắm sửa lễ vật để mang đến tết bố mẹ vợ thì nay việc tổ chức Tết bún chủ yếu do bố mẹ làm, các con, cháu đến sum vầy.

Tết bún là ngày hội của cả làng

Theo nhiều người dân địa phương, Tết bún ngày nay được các gia đình tổ chức rất to. Ngoài bún là thứ vật phẩm không thể thiếu thì còn có những thực phẩm khác cùng xuất hiện trong mâm cỗ với bún như: Rau cần nấu cá, thịt gà, ngan, ngỗng… Tất cả những thứ này đều được người dân đưa lên cúng gia tiên sau đó con cháu mới hưởng lộc.

Vào ngày Tết bún, con cháu trong gia đình dù đi đâu xa đều về tề tựu đông đủ. Ngoài các thành viên trong gia đình thì nhiều nhà còn mời thêm khách là gia đình thông gia, họ hàng, bạn bè thân thích, hàng xóm láng giềng… đến cùng ăn Tết. Cũng vì thế, nhà nào làm Tết bún nhỏ thì cũng 1 đến 2 mâm, nhà đông con cháu, phải làm tới cả chục mâm cỗ.

Ông Nguyễn Văn Khang, Trưởng thôn Nghĩa Xuyên cho hay, trước đây, bún hoàn toàn do một số hộ dân trong thôn làm để cung cấp cho cả thôn ăn Tết. Nhưng nay do nhiều biến động, người dân của thôn đi làm ăn xa, nghề làm bún trong thôn đã bị mai một, việc cung cấp bún cho ngày Tết hoàn toàn do nhân dân ở các địa phương khác mang đến.

Thường thì Tết bún bắt đầu khởi động từ chiều mồng 4 Tết. Vào chiều ngày này, phiên chợ quê đã nhộn nhịp kẻ bán người mua. Những thúng bún nóng hổi được bưng đến để bày bán. Các cửa hàng bán xương lợn, thịt, cá, rau cần… luôn tấp nập khách. Khoảng 3 giờ sáng ngày mồng 5 Tết, chợ quê đã họp, tiếng xe máy, tiếng người bán hàng, tiếng gà kêu quang quác… đã làm cho không khí đón Tết bún ở đây thêm rộn rã.

Nhiều gia đình ở Nghĩa Xuyên đã coi Tết bún là Tết chính trong năm và đây cũng là dịp để con cháu tề tựu đông đủ nhất. Mấy năm gần đây, phong trào làm Tết bún đã lan ra cả một số thôn khác của xã Trung Hòa do con gái của Nghĩa Xuyên đi lấy chồng đã mang theo cả phong tục của làng về quê chồng…