Tháng Hành động Quốc gia về Dân số (1-31/12/2013): Ứng phó với một xã hội già hóa

Già hóa dân số đang đặt ra những thách thức lớn trong việc chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi. Ảnh: Chí Cường.

Ở nhà tốt hơn viện dưỡng lão

Già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng ở các quốc gia đang phát triển trong đó có Việt Nam.

Quá trình này kéo theo một loạt các thách thức về chăm sóc sức khỏe cho NCT, tài chính, phúc lợi xã hội... Phần lớn NCT đang có cuộc sống khó khăn và gánh nặng bệnh tật kép, do đó việc chăm sóc NCT đòi hỏi gia đình và cộng đồng cùng chung sức. Việc chăm sóc NCT tại nhà được coi là một mô hình dịch vụ tốt nhất mà nhiều quốc gia đang hướng tới. Tại Đan Mạch và các nước châu Âu, chăm sóc NCT tại nhà rất phát triển. Theo GS Tine Rostgaard, Đại học Aalborg (Đan Mạch), đã có bằng chứng trong các nghiên cứu cho thấy: Khi chăm sóc NCT tại nhà, chính phủ chi phí ít hơn khi chăm sóc ở các viện dưỡng lão, việc chăm sóc tốt hơn và người già dễ hòa nhập hơn. Một số quốc gia châu Âu đã đào tạo tốt đội ngũ chăm sóc NCT tại nhà tạo thành các dịch vụ ưu việt.

Để hỗ trợ cải tiến cung cấp dịch vụ ở các cơ sở y tế, năm 2011 Đài Loan (Trung Quốc) đã thành lập chương trình công nhận “các cơ sở chăm sóc y tế thân thiện với NCT”. Còn Thái Lan đã khởi động nhiều dự án thử nghiệm trong các chương trình chăm sóc tại nhà và cộng đồng. Indonesia lại phát triển mô hình dịch vụ tại cộng đồng dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của tình nguyện viên, có sự giám sát của chính quyền địa phương. Dịch vụ cung cấp 3-5 bữa ăn/tuần, một số hoạt động xã hội và tập thể dục, hỗ trợ tiếp cận các dịch vụ y tế khác cho NCT…

Ở Anh và Thụy Điển khi con cái đi vắng, đối với các cụ còn tương đối khỏe mạnh, có thể tự phục vụ được, họ sẽ thuê dịch vụ xe lưu động đưa thực phẩm hoặc thức ăn nấu sẵn đến 3 bữa/ngày. Với những cụ lớn tuổi hơn, sẽ có dịch vụ đưa người đến chăm sóc các cụ tại nhà. Tại Hàn Quốc có những cụ không có tiền, không có con cái nhưng lại có tài sản là nhà ở sẽ có các ngân hàng đứng ra bảo lãnh, mua căn nhà đó. Các cụ hàng tháng sẽ được chăm sóc bằng chính tiền lấy từ ngôi nhà được ngân hàng bảo lãnh này. Khi các cụ mất, ngân hàng sẽ được hưởng thừa kế ngôi nhà. Hàn Quốc cũng có hệ thống chính sách chống lại bạo lực về thể chất và tinh thần cho NCT, bảo vệ NCT tránh bị bạo lực, tổn thương.

Tại Việt Nam, hiện có hàng trăm mô hình chăm sóc NCT tại cộng đồng do Nhà nước và nhiều tổ chức, cá nhân thực hiện. Tuy nhiên, những mô hình này vẫn còn nhiều thách thức do nguồn kinh phí hạn hẹp, cơ sở hạ tầng còn rất hạn chế; nguồn nhân lực chưa ổn định và đáp ứng nhu cầu chăm sóc; đặc biệt là việc chăm sóc vẫn còn mang tính chất tự nguyện và chưa được lồng ghép trong các hoạt động chung ở cộng đồng.

Người trẻ hôm nay – người già ngày mai

PGS.TS Giang Thanh Long – Phó Viện trưởng Viện Chính sách Công và Quản lý, ĐH Kinh tế Quốc dân cho rằng, cần chuyển quan niệm “NCT là gánh nặng” thành “NCT là tài sản” thì mới có những chính sách, chương trình phù hợp với nhu cầu được chăm sóc và muốn phát huy vai trò của NCT.

Để phát huy NCT, tại Isarel có những lựa chọn cho NCT muốn nghỉ hưu vào tuổi nào cho từng nghề khác nhau. Thậm chí, nếu một người đang làm việc ở ngành này phải về hưu ở tuổi 60, trong khi ngành khác có thể về hưu ở tuổi 65 thì người đó có thể chuyển ngành để tiếp tục được làm việc. Ở Thái Lan, tuổi nghỉ hưu bắt buộc là 60 tuổi đối với các cán bộ chính phủ còn tuổi nghỉ hưu ở khu vực tư nhân thì dao động trong khoảng 55 - 65 tuổi.

Tại Nhật Bản, Chính phủ đã đưa ra quan niệm một “xã hội không có tuổi già”, công việc được thiết kế linh hoạt để ai cũng có thể được làm việc. Theo Giáo sư Hiroko Akiyama, có tới 70% số người ở tuổi 60 trở lên ở Nhật Bản đều mong muốn đi làm, 40% trong số đó mong muốn mình đi làm đến khi nào không thể làm được thì thôi. Phần lớn họ đều muốn làm việc, thậm chí còn tỏ ra nhanh nhạy hơn các bạn trẻ.