Thứ ẩn trong mẫu nước lấy từ độ sâu 1.500m khiến chuyên gia giật mình: Dấu vết của sinh vật dài tới 13m

Chuyên gia bất ngờ phát hiện dấu vết sinh vật khổng lồ trong mẫu nước

Dưới đáy đại dương, nơi ánh sáng gần như không thể chạm tới, có những sinh vật vẫn âm thầm tồn tại ngoài tầm quan sát của con người. Chỉ từ các mẫu nước lấy ở vùng biển sâu ngoài khơi Úc, nhóm nghiên cứu đã lần ra dấu vết của một loài sinh vật hiếm gặp, kích thước có thể dài tới 13m.

Theo thông tin từ Đại học Curtin, các nhà khoa học Úc vừa công bố kết quả khảo sát đa dạng sinh học tại các hẻm núi sâu dưới đáy đại dương ngoài khơi bờ biển Nyinggulu, còn gọi là Ningaloo, thuộc bang Tây Úc. Nghiên cứu do Đại học Curtin chủ trì, phối hợp với Bảo tàng Tây Úc, được thực hiện trên tàu nghiên cứu Falkor của Viện Đại dương Schmidt, Mỹ.

Nhóm chuyên gia đã khảo sát tại hai hẻm núi ngầm Cape Range và Cloates, cách thành phố Perth khoảng 1.200km về phía bắc. Trong quá trình này, họ thu thập hơn 1.000 mẫu vật ở nhiều tầng nước khác nhau, với độ sâu lên tới hơn 4.500m. Riêng các mẫu nước dùng để phân tích ADN môi trường được lấy ở nhiều độ sâu, trong đó có vùng biển sâu từ khoảng 1.500m trở xuống.

Điểm khiến giới nghiên cứu đặc biệt chú ý là trong các mẫu nước này, họ phát hiện dấu vết di truyền của mực khổng lồ, loài sinh vật biển sâu nổi tiếng vì kích thước kỳ lạ nhưng rất hiếm khi được con người bắt gặp.

Đây không phải là dấu vết theo nghĩa thông thường như vết bò, vết in hay hình ảnh ghi lại bằng camera. Thứ các nhà khoa học tìm thấy là ADN môi trường, tức vật chất di truyền mà sinh vật để lại trong nước biển qua tế bào, chất nhầy, da, chất thải hoặc các dấu tích sinh học rất nhỏ khác.

Nhờ công nghệ này, nhóm nghiên cứu có thể xác định những loài từng hiện diện trong khu vực mà không cần nhìn thấy trực tiếp, đánh bắt hay thu được xác của chúng. Với những sinh vật sống ở biển sâu như mực khổng lồ, đây được xem là bước tiến quan trọng, bởi việc quan sát trực tiếp chúng trong tự nhiên là điều vô cùng khó khăn.

Mực khổng lồ có thể đạt chiều dài khoảng 10-13m, tương đương kích thước một chiếc xe buýt trường học. Một số cá thể có thể nặng tới hàng trăm kg và sở hữu đôi mắt lớn bậc nhất trong thế giới động vật, với đường kính khoảng 30cm. Tuy nhiên, do sống ở vùng biển sâu, loài này hiếm khi xuất hiện trước con người. Phần lớn hiểu biết về chúng trước đây đến từ những xác trôi dạt vào bờ, mẫu vật do ngư dân phát hiện hoặc một số lần ghi hình hiếm hoi.

Theo đại diện Bảo tàng Tây Úc, đây là lần đầu tiên dấu vết mực khổng lồ được ghi nhận ngoài khơi bang này bằng công nghệ ADN môi trường. Trước đó, trong hơn 25 năm, khu vực này gần như không có báo cáo quan sát hay mẫu vật liên quan đến loài sinh vật bí ẩn này.

Hàng trăm loài được nhận diện từ những mẫu nước biển

Phát hiện về mực khổng lồ chỉ là một phần trong bức tranh lớn hơn về hệ sinh thái biển sâu ngoài khơi Tây Úc. Kết quả nghiên cứu ghi nhận 226 loài thuộc 11 nhóm động vật chính, bao gồm cá biển sâu, động vật thích ty bào như san hô và sứa, động vật da gai, mực và các loài thú biển.

Trong số này có nhiều loài hiếm hoặc ít được ghi nhận tại vùng biển Tây Úc, như cá mập ngủ, cá chình không mặt và cá rồng răng mảnh. Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện dấu vết của các loài cá voi lặn sâu, trong đó có cá voi nhà táng lùn và cá voi có mỏ Cuvier.

Đáng chú ý, nhiều loài trong kết quả phân tích không trùng khớp hoàn toàn với dữ liệu hiện có. Theo tiến sĩ Georgia Nester, trưởng nhóm nghiên cứu, điều này cho thấy hiểu biết của con người về các hệ sinh thái biển sâu tại Úc vẫn còn rất hạn chế. Một số dữ liệu có thể phản ánh những loài chưa từng được ghi nhận tại khu vực này, thậm chí mở ra khả năng tồn tại các loài hoàn toàn mới.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng thận trọng khi đánh giá kết quả. Việc một dấu vết ADN không khớp hoàn toàn với dữ liệu hiện có không đồng nghĩa chắc chắn đó là loài mới. Nó cũng có thể cho thấy kho dữ liệu di truyền về sinh vật biển sâu hiện nay còn thiếu, đặc biệt với những loài sống ở môi trường khó tiếp cận.

Biển sâu vẫn là thế giới con người biết rất ít

Các hẻm núi ngầm như Cape Range và Cloates được ví như những "ốc đảo" dưới đại dương, nơi địa hình phức tạp có thể tạo điều kiện cho nhiều loài sinh vật tập trung sinh sống. Dù vậy, do nằm ở độ sâu lớn, những khu vực này vẫn chưa được khảo sát đầy đủ.

Công nghệ ADN môi trường đang mở ra một hướng tiếp cận mới cho nghiên cứu biển sâu. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thiết bị ghi hình, robot lặn hay lưới đánh bắt, các nhà khoa học có thể "đọc" dấu vết sinh học còn lưu lại trong nước để nhận diện những loài từng đi qua hoặc sinh sống tại đó.

Theo nhóm nghiên cứu, phương pháp này đặc biệt hữu ích với các loài hiếm, dễ bị tổn thương hoặc di chuyển nhanh, vốn rất khó phát hiện bằng các cách khảo sát truyền thống. Dữ liệu thu được cũng có thể hỗ trợ công tác bảo tồn đại dương, nhất là trong bối cảnh các hệ sinh thái biển sâu đang chịu áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu và hoạt động khai thác tài nguyên.

Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí khoa học Environmental DNA. Từ một mẫu nước tưởng như bình thường, các nhà khoa học đã hé lộ cả một thế giới sống bí ẩn dưới đáy biển, nơi vẫn còn vô số điều con người chưa kịp biết đến.

Nguyệt Phạm (Theo Researchgate, Curtin, OGM)