Thực trạng dân số VN năm 2008: Duy trì ổn định ở dưới mức sinh thay thế

Quỹ này cũng nhấn mạnh, mặc dù tuổi thọ trung bình tăng cao, chất lượng dân số được chú trọng; nhưng tình trạng sinh nhiều con, đẻ mau vẫn tái diễn; việc thực hiện pháp luật dân số có nơi chưa nghiêm, nhất là trong hoạt động chẩn đoán giới tính thai nhi. Sức ép tăng dân số tới nền kinh tế còn duy trì ở mức cao và sự mất cân bằng giới tính ngày càng cao...

Học vấn thấp sinh con nhiều hơn

Mặc dù Việt Nam đạt được dưới mức sinh thay thế, nhưng vẫn còn sự khác biệt về mức sinh giữa các vùng. Ở thành thị tổng tỷ suất sinh là 1,84 con/phụ nữ và ở nông thôn là 2,22. Nhìn chung, mô hình sinh vẫn tiếp tục chuyển từ sinh “sớm” sang sinh “muộn”, thể hiện ở khuynh hướng phụ nữ sinh con đầu lòng ở lứa tuổi muộn hơn. Mức sinh hiện nay hầu như tập trung ở độ tuổi từ 25 - 34 ở thành thị và 20 - 29 ở nông thôn.

Số liệu điều tra tiếp tục khẳng định mối quan hệ giữa mức sinh và trình độ học vấn của phụ nữ. Mức sinh cao tập trung ở nhóm phụ nữ có trình độ học vấn thấp. Điều đó cho thấy, chương trình DS - KHHGĐ cần tiếp tục tập trung nỗ lực vào nhóm đối tượng này để họ tiếp cận được tới dịch vụ SKSS và KHHGĐ.

Chênh lệch giới tính khi sinh lớn

Số liệu về tỷ suất chết của trẻ dưới 1 tuổi (IMR), một chỉ số phát triển quan trọng, đã giảm từ 16 (năm 2007) xuống 15 (năm 2008) trên 1.000 trẻ sinh ra sống. Ngoài ra, tỷ suất chết thô (CDR, phản ánh số người chết trung bình trong năm), số liệu năm 2008 cũng cho thấy là 5,3/1.000 dân, đã góp phần làm giảm tỷ suất tăng dân số tự nhiên xuống còn 11,4‰, thấp hơn so với điều tra năm 2007 (11,8‰). Tỷ suất chết thấp trong những năm vừa qua đã khẳng định những tiến bộ mà Việt Nam đã đạt được trong quá trình hướng tới Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ cũng như các thành tựu trong hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia.

Với mức chết giảm và tuổi thọ bình quân tăng lên, dân số Việt Nam sẽ vẫn tiếp tục tăng trong các năm tới. Ông Bruce Campbell, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam giải thích: “Thậm chí, khi tổng tỷ suất sinh giảm xuống dưới mức sinh thay thế và tỷ suất sinh tiếp tục giảm, dân số sẽ vẫn tiếp tục tăng lên trong khoảng 20 năm tới hoặc một thế hệ, cho đến khi nhóm người được sinh ra tại thời điểm bùng nổ dân số bước qua độ tuổi sinh đẻ”.

Hiện tượng nhân khẩu học này xảy ra tại bất kỳ một quốc gia nào đang trải qua “thời kỳ dân số vàng”, trong đó số người trong độ tuổi lao động nhiều hơn số người phụ thuộc. Ông Campbell cho rằng: “Thực trạng thay đổi cơ cấu tuổi tạo cơ hội duy nhất về phương diện nguồn nhân lực dồi dào và đóng góp vào công cuộc phát triển kinh tế, tạo thêm các cơ hội việc làm cho đội ngũ lao động trẻ”.

Mong muốn quy mô gia đình nhỏ cùng với tư tưởng truyền thống thích con trai là các yếu tố góp phần gia tăng tỷ số giới tính khi sinh. Điều tra năm 2008 cho thấy, xu hướng gia tăng tỷ lệ giới tính khi sinh trong vòng 3 năm vừa qua từ 110 lên 112 số trẻ em trai được sinh ra trên 100 số trẻ em gái. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc tiếp tục giám sát việc thực hiện Pháp lệnh Dân số và Nghị định của Thủ tướng Chính phủ về việc nghiêm cấm các hành vi chẩn đoán và lựa chọn giới tính dưới mọi hình thức. Ngoài ra, cần tiếp tục cải thiện giáo dục cộng đồng và tăng cường bình đẳng giới để nâng cao vai trò quan trọng của phụ nữ trong cả gia đình và xã hội.