Thực trạng di dân: Lợi ích và áp lực

Tuy nhiên, mặt trái của nó cũng có những tác động ghê gớm không chỉ đối với người trong cuộc, mà cho cả môi trường nơi họ đến.

Góp phần giảm nghèo

Tại Hội thảo về “Di dân, phát triển và giảm nghèo” do đại diện Liên Hợp Quốc tại Việt Nam phối hợp với Viện Khoa học xã hội Việt Nam (VASS) tổ chức trong hai ngày 5 - 6/10, ông Bruce Campbell, Trưởng Đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) cho rằng: Trong vòng 20 năm qua, tại Việt Nam, di cư trong nước đã và đang góp phần tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và giảm nghèo.

Theo TS Nguyễn Thanh Liêm (VASS), hiện với tỷ lệ thiếu việc làm ở nông thôn (khoảng 20%) và tỷ lệ thất nghiệp đô thị khoảng 5%, trong khi các khu công nghiệp lại xảy ra tình trạng thiếu lao động, thì di dân từ nông thôn ra thành thị đến các khu công nghiệp là giải pháp giải quyết tình trạng mất cân đối này, giúp thanh niên kiếm được việc làm và thu nhập cao hơn.

Có thể thấy, việc di cư đã giúp phần lớn những người di cư tìm kiếm được nguồn thu nhập tốt hơn. Các khoản tiền mà họ chuyển về cho gia đình, người thân là một trong lợi ích trực tiếp và quan trọng nhất. Báo cáo Phát triển con người 2009 đã ước tính, tổng số tiền mà người Việt Nam di cư trong nước và quốc tế gửi về trong năm 2007 là 5,5 tỷ USD. Trong đó, tính theo tổng lượng tiền gửi về thì Việt Nam đứng thứ 19/182 quốc gia và vùng lãnh thổ, còn tính lượng tiền gửi về theo đầu người (trung bình là 63 USD/người) thì Việt Nam đứng thứ 88.

Nơi đi, nơi đến đều chịu áp lực

Tăng cường bảo vệ người di cư ở Đông Nam Á Báo cáo “Vượt qua rào cản: Di cư và Phát triển con người” của UNDP cho thấy ở Đông Nam Á - khu vực tập trung nhiều người di cư, quyền của những người di cư, hợp pháp hay bất hợp pháp, thường không được tôn trọng. Những người dân châu Á di cư tới vùng Vịnh thường phải chi 25 - 35% tổng thu nhập mà họ dự tính kiếm được trong 2 hay 3 năm ở đó cho việc tuyển dụng và các khoản phí khác. Những người di cư, đặc biệt những người di cư bất hợp pháp, thường không được đối xử công bằng và không được tiếp cận với các dịch vụ như y tế và giáo dục. Đôi khi, họ còn bị cúp lương hay thậm chí bị bóc lột tình dục. Báo cáo này cũng kêu gọi các nước Đông Nam Á cần mở rộng các kênh pháp lý cho những người di cư và tăng cường bảo vệ quyền của họ nhằm phát huy tối đa lợi ích tiềm năng có thể thu được từ việc di cư.      Mai Việt

Mặc dù di cư mang lại nhiều lợi ích, song cái giá phải trả cho việc di cư - chi phí tiền mặt cũng như hiện tượng stress, sự bất trắc và đôi khi các mối hiểm họa trong mỗi chuyến đi - có thể rất cao. TS Đặng Nguyên Anh (VASS) cho rằng, việc người dân từ nông thôn di cư đến đô thị đã tạo ra những áp lực về cơ sở hạ tầng hiện nay ở các thành phố và các dịch vụ xã hội như nhà ở, khám chữa bệnh, hệ thống điện, nước và vệ sinh. Bên cạnh đó, người di cư cũng rất dễ bị tổn thương. Đối với người di cư nghèo, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, di cư đầy rủi ro và phải trả giá cao. “Thông thường, người di cư sinh sống trong điều kiện thiếu vệ sinh và không an toàn. Họ cũng không đủ tiêu chuẩn để được hưởng các chương trình hỗ trợ giảm nghèo dành cho người dân sở tại. Còn chủ sử dụng lao động lại thường không tuân thủ những điều luật bảo vệ quyền và nhu cầu của người di cư” – TS Đặng Nguyên Anh nói.

Những thách thức của di cư không chỉ nhận thấy ở nơi đến mà còn thể hiện ở nơi đi. Mặc dù những gia đình có người trong hộ di cư có được điều kiện sống tốt hơn bằng tiền gửi về nhưng họ lại phải đối phó với các vấn đề kinh tế xã hội và chịu gánh nặng tâm lý do thiếu vắng một số thành viên trong gia đình. Con cái của họ cũng phải chịu nhiều tác động của việc di cư này.

Đảm bảo tiếp cận công bằng các dịch vụ có chất lượng về chăm sóc y tế, giáo dục và các dịch vụ xã hội khác cho người di cư cũng là một thách thức. Hệ thống đăng ký hộ khẩu hiện nay là rào cản đối với người di cư trong việc tiếp cận các dịch vụ và thông tin mà người dân sở tại được hưởng. Bên cạnh đó, sự kỳ thị xã hội gắn liền với người di cư khiến người dân sở tại có thể nhìn nhận họ một cách không tin cậy và thoải mái. Rủi ro lớn nhất đối với phụ nữ di cư là bị lạm dụng tình dục và bạo lực, dẫn đến nguy cơ bị nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục... Cùng đó, do yêu cầu của một số ngành công nghiệp chỉ ưu tiên lao động nữ hoặc lao động nam, đã dẫn đến hiện tượng tập trung lao động cùng giới khá phổ biến. Việc đó, theo TS Nguyễn Thanh Liêm có thể tạo ra sự mất cân bằng giới và liên quan đến các vấn đề hôn nhân, sức khỏe tâm lý...

Tại Hội thảo, các nhà nghiên cứu, các chuyên gia về lĩnh vực này của UNDP và VASS đã cùng đưa ra những khuyến nghị về chính sách cho những người di cư trong chiến lược phát triển quốc gia. Ông Bruce Campbell nhấn mạnh, người di cư là một nhóm dân số cần được sự hỗ trợ và bảo vệ, đặc biệt từ các nhà hoạch định chính sách và các cấp lãnh đạo trên địa bàn cả nước. Đồng thời cũng khẳng định Liên Hợp Quốc vẫn tiếp tục duy trì cam kết của mình trong việc hỗ trợ chính phủ Việt Nam xây dựng một môi trường chính sách thuận lợi đối với dân di cư trong nước. 

 Hà Thư