TP HCM đối mặt nguy cơ thiếu nguồn nhân lực vì mức sinh giảm

TP HCM có mức sinh thấp nhất cả nước

 "Theo kết quả tổng điều tra dân số và nhà ở trong thời gian gần đây, tổng tỉ suất sinh (số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ) của TP HCM là 1,39 con. Con số này ở mức rất thấp so với mức sinh thay thế của cả nước là 2,09 con" - ThS Phạm Chánh Trung, Chi cục Trưởng Chi cục Dân số – Kế hoạch hóa gia đình TP HCM chia sẻ.

Thống kê cho thấy năm 2020, tổng tỉ suất sinh của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ ở TP HCM là 1,53 con, có xu hướng tăng so với năm 2019 (1,39 con). Tuy nhiên, với số liệu ghi nhận này, TP HCM chưa thoát khỏi báo động về tình trạng mức sinh thấp và vẫn trong nhóm 21 tỉnh, TP có tổng tỉ suất sinh thấp nhất cả nước.

Cũng theo ông Phạm Chánh Trung, có nhiều nguyên nhân làm cho mức sinh tại TP HCM thấp. Là một TP lớn có mật độ dân cư cao, quy mô dân số lớn và tốc độ phát triển kinh tế cao dẫn đến áp lực cho các gia đình trong tìm kiếm việc làm, nhà ở, chi phí sinh hoạt… Bên cạnh đó, áp lực cuộc sống và công việc đã dẫn đến tình trạng kết hôn muộn, sinh con muộn, sinh ít con và không muốn sinh con. 

Một lý do nữa là các cặp vợ chồng trẻ, nhất là phụ nữ cần có thêm thời gian để nâng cao trình độ học vấn, năng lực chuyên môn và nắm bắt các cơ hội để phát triển bản thân. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng mức sinh ở TP HCM rất thấp.

Chưa hết, mong muốn chính đáng của nhiều cặp vợ chồng, các gia đình là sinh ít để có sự đầu tư chăm sóc con cái một cách tốt nhất. Ngoài ra, tình trạng phá thai, tỉ lệ vô sinh có xu hướng gia tăng cũng là những yếu tố tác động khiến nhiều gia đình không thể sinh con.

Theo ông Trung, kinh nghiệm tại nhiều quốc gia chỉ ra rằng, mức sinh thấp sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy.

Cụ thể, khi mức sinh đã xuống rất thấp thì các chính sách khuyến sinh mặc dù có chi phí đầu tư rất lớn, nhưng hầu như không có tác động làm mức sinh tăng trở lại. Các quốc gia này phải thực hiện rất nhiều chính sách thu hút nguồn nhân lực lao động từ các quốc gia khác. Với thực trạng mức sinh thấp như hiện nay, trước hết, hệ lụy sẽ là vấn đề già hóa dân số diễn ra rất nhanh.

Đối mặt nguy cơ thiếu nguồn nhân lực

Theo các chuyên gia, tình trạng già hóa dân số ở TP HCM sẽ tạo áp lực ngày càng tăng đối với hệ thống an sinh xã hội dành cho người cao tuổi, suy giảm về nguồn nhân lực, đặc biệt là lao động trẻ. Tương lai gần, một người trẻ ở TP HCM sẽ đối diện với vấn đề cùng lúc chăm sóc hai bố mẹ và 4 ông bà nội ngoại. Đây là một trong những bất lợi cho cơ cấu nhân khẩu học và phát triển kinh tế xã hội của thành phố trong những năm sắp tới.

Trong tương lai, việc già hóa dân số sẽ khiến TP HCM phải đối mặt với việc thiếu hụt nguồn nhân lực, giảm quy mô tiêu dùng, tiết kiệm.

Thêm vào đó là áp lực đối với hệ thống an sinh xã hội dành cho người cao tuổi như bảo hiểm y tế, chế độ chăm sóc sức khỏe, lương hưu, trợ cấp xã hội… Đây là rào cản cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững của thành phố nói riêng và cả nước nói chung.

Hiện TP HCM đang đi những bước thận trọng trong việc điều chỉnh mức sinh, dựa trên việc quan sát các kinh nghiệm của những nước trên thế giới và dựa trên ý kiến đóng góp của chuyên gia và của người dân.

Các giải pháp đề xuất để tăng mức sinh tập trung vào việc hỗ trợ mua nhà ở xã hội một lần đối với các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, hỗ trợ viện phí (kinh phí đồng chi trả, ngoài chi phí bảo hiểm y tế thanh toán) cho các cặp vợ chồng ở lần sinh con thứ hai.

Đề xuất tập trung hỗ trợ toàn diện cho các cặp vợ chồng an tâm sinh con và nuôi dạy con. Cụ thể như việc hoàn thiện hệ thống chăm sóc y tế, miễn giảm học phí, miễn giảm thuế thu nhập cá nhân, điều chỉnh chế độ nghỉ thai sản…

Mức sinh thấp là một bài toán rất khó giải không chỉ ở TP HCM, ở Việt Nam mà kể cả nhiều nước trên thế giới. Việc thích ứng với mức sinh thấp là một vấn đề cần có sự tham gia đóng góp ý kiến của nhiều bên liên quan. Đặc biệt, cần phải xuất phát từ nhu cầu và nguyện vọng chính đáng của người dân, cũng như sự hỗ trợ của toàn xã hội trong việc chăm sóc con cái của các cặp vợ chồng.