Trẻ đuối nước, hóc dị vật… làm thế nào sơ cứu đúng cách?

Khi trẻ bị hóc dị vật, đặt trẻ nằm úp dọc theo cánh tay, bàn tay đỡ dưới cổ bé, đặt lên đùi sau đó vỗ lưng theo lực xuôi xuống phía dưới cổ (ảnh 1); ấn ngực ở vị trí 1/2 dưới của xương ức để đẩy dị vật ra ngoài (ảnh 2).

Không làm mất thời gian “vàng” cứu mạng sống trẻ

Theo TS.BS Tạ Anh Tuấn - Trưởng khoa Hồi sức tích cực (Bệnh viện Nhi Trung ương) cho biết, từ đầu hè đến nay, Khoa tiếp nhận nhiều bệnh nhi bị đuối nước. Đặc biệt trong những ngày nắng nóng kỷ lục vừa qua, đỉnh điểm 1 tuần Khoa tiếp nhận tới 4 trường hợp đuối nước nhập viện trong tình trạng nguy kịch, phải thở máy.

Có trường hợp bé 4 tuổi (ở Bắc Giang) theo chân các anh chị lớn trong làng ra ao chơi, không may trượt chân xuống nước và bị đuối nước. Dù đã được cứu lên kịp thời nhưng bé đã bị hôn mê, sau đó chuyển lên Bệnh viện Nhi Trung ương. Tại đây, bé được cho thở máy ngay, dù tính mạng không còn nguy hiểm, nhưng có thể sẽ để lại những di chứng về lâu dài.

BS Phạm Ngọc Toàn, Khoa Cấp cứu (Bệnh viện Nhi Trung ương) cho biết, nhiều bệnh nhân đuối nước khi chuyển từ các tuyến cơ sở lên đã được đặt nội khí quản, ý thức bệnh nhân kém do bị chìm dưới nước, thiếu oxy cho não. Đại đa số trường hợp do cấp cứu không đúng khi vớt được bệnh nhân lên, đến khi chuyển đến bệnh viện thì hầu hết đã hôn mê sâu.

Theo BS Toàn, sai lầm gặp phổ biến nhất, đó là khi vớt được người đuối lên, người dân cấp cứu bằng cách vác bệnh nhân lên vai rồi chạy, hay dốc ngược lên với hi vọng nước ọc ra. “Điều này sẽ làm mất thời gian “vàng” cứu sống bệnh nhân”, BS Toàn nhấn mạnh. Theo các chuyên gia về cấp cứu hồi sức, vấn đề chính lúc này là cấp cứu cơ bản gồm: Hà hơi, thổi ngạt, ép tim để cấp oxy cho não. Đó là do bệnh nhân bị chìm lâu trong nước, nước vào đường thở, thiếu oxy, gây suy hô hấp, ngừng thở, ngừng tim nên cấp cứu ngừng thở, ngừng tim là vô cùng quan trọng, quyết định sự sống của nạn nhân.

Cũng theo BS Toàn, về nguyên tắc, khi phát hiện một người đuối nước, nếu bản thân mình không biết bơi, hãy lập tức gọi hỗ trợ thay vì nhảy xuống cứu bệnh nhân. Bởi điều này sẽ biến bạn thành nạn nhân thứ 2. Sau khi có được hỗ trợ đưa nạn nhân lên bờ, hãy đánh giá bệnh nhân, gọi hỏi xem có đáp ứng không. Nếu đáp ứng, trả lời tốt đưa về tư thế hồi phục, nằm nghiêng sang một bên. Còn nếu gọi hỏi không đáp ứng, ngay lập tức hô lớn, gọi người hỗ trợ rồi nhanh chóng mở thông đường thở và cấp cứu.

Hóc dị vật, xử trí sao?

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương thường xuyên tiếp nhận các bệnh nhân học dị vật như: Hạt nhãn, hạt chôm chôm, nắp bút, đồ chơi… BS Phạm Ngọc Toàn cho biết, cách đây vài ngày, ông tiếp nhận một bệnh nhi 2 tuổi ở Nam Định, bị sặc hạt nhãn, ngay lập tức bị ho sặc sụa, tím tái.

Theo lời kể của người nhà bệnh nhi, hai chú cháu ăn nhãn và cười đùa, bỗng bé M bị hóc hạt nhãn. Ngay lập tức, gia đình đưa bé đến bệnh viện huyện trong tình trạng ngưng tim. Bệnh viện tuyến huyện đặt ống nội khí quản và chuyển tiếp lên Bệnh viện Nhi Trung ương cấp cứu.

Bệnh viện Nhi Trung ương phát hiện hạt nhãn nằm ngay nắp thanh môn. Các bác sĩ nhanh chóng lấy dị vật ra khỏi đường thở. Tuy nhiên, bé đã rơi vào hôn mê, tổn thương não vì thiếu oxy do xử trí tiếp nhận ban đầu không đúng, không lấy dị vật kịp thời. Hiện bé M rơi vào tình trạng sống thực vật và tiên lượng dè dặt.

Một trường hợp khác, một bệnh nhi 4 tuổi bị hóc chôm chôm cũng được đưa đến Khoa Cấp cứu (Bệnh viện Nhi Trung ương) trong tình trạng ngừng tim, ngừng thở 10 phút. Bệnh nhi đang được điều trị tích cực, nhưng tình trạng tổn thương não do thiếu oxy rất nặng nề bởi trước đó, bé bị sơ cứu ban đầu sai.

Theo BS Toàn, với các ca hóc dị vật như các bệnh nhi này, nếu biết cách xử trí, cách sơ cứu rất đơn giản có thể cứu sống được bệnh nhân. Còn nếu xử trí không đúng, bệnh nhân được chuyển tới viện có thể được cứu sống nhưng chịu di chứng suốt đời vì tổn thương não không phục hồi.

Vị bác sĩ này cho biết, ở nước ngoài, việc đào tạo kỹ năng cấp cứu hóc dị vật hay đuối nước cho người dân rất phổ biến, nhưng ở nước ta vẫn chưa được đầy đủ. Thậm chí, ngay cả nhiều cán bộ trong ngành Y tế chưa nắm vững.

Quỳnh An