Truyền thông dân số nơi đầu sóng

Ông Hoàng Văn Hy, Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Quảng Ninh (ngoài cùng bên phải) đang trao đổi nghiệp vụ với các CTV dân số xã Đồng Tiến, huyện đảo Cô Tô. Ảnh: Minh Lý

Những kỷ niệm đáng nhớ

Nằm cách TP Hạ Long khoảng 150km, cách đất liền 80km, huyện đảo Cô Tô gồm hơn 30 hòn đảo lớn, nhỏ. Người dân trên đảo chủ yếu sống bằng nghề nông - ngư -nghiệp. Ông Phạm Văn Bẩy, Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ huyện chia sẻ: "Cô Tô là huyện đảo nằm xa đất liền, điểm dân cư nằm rải rác, điều kiện đi lại khó khăn, trong khi đó kinh phí hỗ trợ các cộng tác viên (CTV) dân số lại thấp. Quan niệm sinh bằng được con trai vẫn tồn tại ở những gia đình sống bằng nghề biển. Đây là thách thức không nhỏ cho đội ngũ làm dân số. Để làm tốt công tác truyền thông trên đảo, các CTV ở xã đảo Thanh Lân phải chèo đò đến từng âu thuyền đang dập dềnh trên sóng để vận động bà con ngư dân. Những năm gần đây, Cô Tô còn là địa phương có số dân di cư đến để lao động, sinh sống ngày càng đông. Dân số luôn trong tình trạng biến động, việc quản lý càng thêm khó khăn”.

Chúng tôi cùng ông Bẩy đến xã Đồng Tiến. May mắn vào đúng lúc các CTV dân số đang họp để trao đổi công việc tại trụ sở xã. Chị Ngô Thị Thủy, cán bộ dân số xã chia sẻ: "Quá trình đi vận động dân số của tôi nhiều chuyện buồn, vui lắm! Nhưng kỷ niệm nhớ nhất là lần đi xuống thôn Trường Xuân để tuyên truyền tại một gia đình đang có ý định sinh con thứ ba. Gặp đúng hôm trời mưa to tầm tã, gia đình đang ăn cơm. Nhác thấy chúng tôi, anh chồng có tí men trong người trợn mắt, quát tháo rồi đuổi chúng tôi về. Nhưng sau đó mấy hôm, chúng tôi lại rủ nhau đến. Lựa lúc anh chồng tỉnh táo, chúng tôi tỉ tê thuyết phục. Cuộc tư vấn thành công ngoài mong đợi. Anh chồng đồng ý để vợ đi đình sản. Một lần khác, chúng tôi đến tư vấn đình sản nữ cho một chị 27 tuổi mà đã sinh 4 con. Gia đình họ khó chịu lắm, vì: “Nhà tôi xây to thế này, không đẻ nhiều con thì ai ở cho hết” (?!). Kiên trì vận động mãi, sau hơn một tháng "nếm mật nằm gai" trò chuyện, cả vợ và chồng đều thông suốt tư tưởng. Anh chồng còn chủ động đưa vợ “đi kế hoạch cho khỏe người!”.

Còn chị Phạm Thị Thái, một CTV dân số nói: “Nếu không có lòng nhiệt tình thì không thể gắn với công việc này được đâu! Mỗi tháng tôi được trợ cấp 100.000 đồng, trong khi cơ man là việc. Nhiều khi đi tập huấn ở ngoài Vân Đồn, tiền tàu phà cả đi và về mất 400.000 đồng, về thanh toán được 320.000 đồng, mà không đi không được… Có những đợt chiến dịch, chúng tôi phải đi từ sáng sớm tới tối mịt mới về. Nếu gia đình không thông cảm thì không thể làm được”.

Những "cánh tay nối dài" của ngành Dân số

Làm CTV dân số vốn đã vất vả, song làm công việc này tại các vùng hải đảo còn khó khăn, nhọc nhằn hơn nhiều. Không thể phủ nhận vai trò của những người làm dân số, đặc biệt là đội ngũ CTV. Họ chính là những "cánh tay nối dài" đắc lực của ngành Dân số. Đều đặn mỗi ngày, không kể nắng mưa, gia đình có việc, họ vẫn nhiệt tình đi gõ cửa từng nhà, rà soát từng đối tượng trong độ tuổi sinh sản để tuyên truyền, vận động, cấp phát và hướng dẫn người dân sử dụng các biện pháp tránh thai an toàn.

Bà Vương Thi Nhàn, CTV dân số Khu 2, thị trấn Cô Tô kể: “Tôi làm CTV dân số từ năm 1996 tới bây giờ. Ngày tôi ra đảo theo chủ trương của Nhà nước đi xây dựng vùng kinh tế mới, lúc đó đảo còn hoang sơ lắm. Dần dần, thanh niên xung phong ra xây dựng đảo, lập gia đình và sinh sống tại đây ngày càng đông. Hiện dân số của thị trấn là gần 3.000 người. Nhiều người có tư tưởng sinh thật nhiều con. Tôi đặt cho mình phương châm “mưa dầm thấm lâu”, từng bước thuyết phục mọi người: Mỗi gia đình chỉ nên sinh đủ 2 con để tập trung nuôi dạy các con cho tốt, không phải cứ đẻ nhiều là giúp phát triể̉n kinh tế như mọi người quan niệm”.

Chị Tạ Thị Thu, người có gần 10 năm gắn bó với công tác dân số ở thị trấn Cô Tô chia sẻ: “Tại địa bàn tôi được giao phụ trách, có 168 hộ dân. 10 năm gắn bó, tôi nhớ rõ tên từng người, nắm rõ thông tin các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ trong khu vực, số trẻ sinh trong tháng, số phụ nữ hiện đang mang thai, những vặp vợ chồng cần thực hiện biện pháp tránh thai, những cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh sản có nguy cơ sinh con thứ 3 để kịp thời tư vấn. Làm CTV dân số, không phải cứ đến nhà nào cũng tư vấn được ngay. Đối với những người chủ yếu đi biển hoặc buôn bán kinh doanh nhỏ lẻ, mình phải tranh thủ lúc chị em rảnh rỗi để đến. Lúc đầu thì lân la, tỉ tê, hỏi han chuyện buôn bán, con cái… dần dần mới đi vào việc chính. Có những gia đình, các ông chồng không thông cảm, mắng mình xa xả, đuổi về, thậm chí đóng cửa không tiếp. Chị em chúng tôi phải mất rất nhiều thời gian để chọn thời điểm đến tuyên truyền, thuyết phục...”.

Thực tế cho thấy, nguồn kinh phí đầu tư cho các hoạt động dân số còn hạn chế, phụ cấp cho đội ngũ CTV dân số cơ sở quá thấp. Thêm vào đó, tại một số địa phương, công tác DS-KHHGĐ tuyến xã chưa thực sự được coi trọng. Nhiều đợt khám sức khỏe định kỳ cho chị em phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, có người từ chối không tham gia với lý do “phải có bác sĩ tuyến tỉnh mới đi khám, còn chỉ có bác sĩ tuyến huyện, thị trấn thì không khám”.

Minh Lý - Vân Long